ΑΡΜΟΣ 2009
ΣΕΛ.134

Οι μεγάλοι συγγραφείς πάντα αποκάλυπταν τις μορφές της εθνικής ζωής οι οποίες έχουν σημασία ουσιαστική και αέναη. Στους ήρωες του Γκόγκολ και του Ντοστογιέφσκι, στις ηθικές αποτιμήσεις του Τολστόι, μπορεί κανείς να ψάξει για τη λύση του αινίγματος όλων εκείνων που έφερε την επανάσταση στην πατρίδα, τη γνώση των δαιμόνων που καθοδηγούν την επανάσταση… Μέσα από το βιβλίο αυτό που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1918, ο μεγάλος Μπερντγιάγιεφ, αναλύει τρεις σημαντικούς συγγραφείς της Ρωσίας, βρίσκει και αποκαλύπτει στους ήρωές τους, τους δαίμονες που οδήγησαν στην επανάσταση.
Μέσα από τα πρόσωπα του Γκόγκολ, βλέπει κανείς την αγωνία των ανθρώπων για την ανθρώπινη ομορφιά, που όμως δεν έβρισκε στη Ρωσία. Οι ήρωες του Γκόγκολ είναι κουρέλια ανθρώπων, μη άνθρωποι, γκριμάτσες ανθρώπων. Δεν φταίει αυτός που στη Ρωσία υπήρχαν τόσες λίγες ανθρώπινες μορφές, τόσες λίγες πραγματικές προσωπικότητες, που υπήρχε τόσο ψεύδος, απάτες, τόση πολύ ασχήμια…
Ονοματίζει τον Ντοστογιέφσκι προφήτη της Ρωσική Επανάστασης. Ο ρωσικός μηδενισμός και ο αθεϊσμός είναι τελείως ιδιόμορφος, δεν μοιάζει σε τίποτε με τον αντίστοιχο της Δύσης, και αυτό αποκαλύπτεται μέσα από τα πρόσωπα πρωταγωνιστών του μεγάλου συγγραφέα. Κατά τον Μπερντγιάγιεφ, για τον Ντοστογιέφσκι η επανάσταση είναι ένα φαινόμενο θρησκευτικής τάξης, ένα ερώτημα περί Θεού και περί αθανασίας. Ο Ντοστογιέφσκι είναι ο θρησκευτικός εχθρός του σοσιαλισμού, είναι εκείνος που αποκαλύπτει το θρησκευτικό κίνδυνο του σοσιαλισμού… Μιλά για την ηθική μέσα από το έργο του Τολστόι και το πώς μέσα από αυτήν, αποδυνάμωσε τον Ρωσικό λαό. Τον θεωρεί ως ακραίο αναρχικό και εχθρό του κράτους, ατομικιστή, ένοχο της καταστροφής του πολιτισμού. Αυτός ήταν που δηλητηρίασε τον Ρώσο με την ηθική αντίδραση.
Η υπέρβαση των απόψεων του Τολστόι, είναι η πνευματική εξυγίανση της Ρωσίας, η επιστροφή της από τον θάνατο στη ζωή, στη δυνατότητα της δημιουργίας, στην δυνατότητα της αποστολής της στον κόσμο…
Οι Δαίμονες της Ρωσικής Επανάστασης, είναι η μαρτυρία ενός αυτόπτη, ενός ανθρώπου που έζησε από κοντά τα γεγονότα και είχε παράλληλα τις γνώσεις και τη σοφία να «διαβάσει ανάμεσα στις γραμμές» να διακρίνει και να προβλέψει την εξέλιξή τους.