(Μέρος ΙΙ)

Τα παραδοσιακά μέσα μεταδίδουν μηνύματα.
Τα ιστολόγια προκαλούν συζητήσεις.
Loic Le Meur

Πριν από έξι μήνες περίπου, σε προηγούμενη εργασία μου με τίτλο Το Ιστολόγιο (Blog): μόδα ή «παιδαγωγικό εργαλείο»; (Μέρος Ι ) στην τελευταία παράγραφο έγραφα:
«Ας επανέλθουμε στις εκπαιδευτικές εφαρμογές των blogs και ιδιαίτερα αυτές που βρίσκονται όσο γίνεται πιο κοντά στο σχολείο, στους διδάσκοντες και τους μαθητές» αφήνοντας μια υπόσχεση για μελλοντική παρουσίαση του δεύτερου μέρους.  
Μετά από πλοηγήσεις πολλών ημερών και ωρών στον «κυβερνοχώρο» κατάλαβα ότι το εκπαιδευτικό «blogging» είναι ένα σχετικά πρόσφατο φαινόμενο και το σχέδιο μου για μια κατηγοριοποίηση και αξιολόγηση των εκπαιδευτικών εφαρμογών των ιστολογίων αποδείχθηκε μάλλον βιαστικό. Έτσι, κατέληξα ότι είναι πιο συνετό να παρακολουθήσω από κοντά το φαινόμενο «blogging» καθώς εξελίσσεται στην πραγματική ζωή και να μην βιάζομαι. Εξάλλου, από παλιά είχα διαπιστώσει ότι μπορεί τα ιστολόγια να «γεννώνται» εύκολα (και δωρεάν) αλλά πολύ δύσκολα διατηρούνται στη ζωή.

Το αντικείμενο και τα ερωτήματα

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος μου βρίσκονται εκείνα τα εκπαιδευτικά ιστολόγια που επισημαίνουν, σχολιάζουν, επικροτούν, προτείνουν και όλα αυτά με κριτική ματιά και διάθεση προσφοράς στο κοινωνικό σύνολο (από τα προγράμματα σπουδών, τα σχολικά εγχειρίδια και τα συνοδευτικά CD, την κριτική των σχολικών βιβλίων, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στα ΠΕΚ ή στα ΠΑΚΕ, τις σχολικές δραστηριότητες, τις δυσκολίες διδασκαλίας, την παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ-Ε και το OLPC, την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, τη συμπεριφορά των μαθητών, το εκπαιδευτικό υλικό, την ασφάλεια των παιδιών που «σερφάρουν»  στο διαδίκτυο, τις σχολικές εκδρομές, τις ελλείψεις στα σχολεία, τα νέα εργαλεία web.2.0 ...κ.α.).
Υπενθυμίζω ότι στο πρώτο μέρος αυτή της εργασίας ασχολήθηκα με το τι λένε και γράφουν οι άλλοι για την εμφάνιση και την εξάπλωση του φαινόμενου «blogging» χωρίς να αναφερθώ καθόλου στη δομή και το περιεχόμενο συγκεκριμένων ιστολογίων. Πηγές μου ήταν άρθρα και απόψεις εκπαιδευτικών, δημοσιογράφων και συγγραφέων αλλά και υπουργείων παιδείας ή άλλων ιδρυμάτων που εντόπισα, χωρίς δυσκολία, στο διαδίκτυο. Μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι σε πολλές «γωνιές του διαδικτύου» συνάντησα τα ίδια σχεδόν «πράγματα» σχετικά με τα blogs, όπως για παράδειγμα την κατηγοριοποίηση και τη χρησιμότητά τους στην εκπαίδευση. Παράλληλα, «ψηλάφησα» κάπως επιφανειακά την εκπαιδευτική «μπλογκόσφαιρα» διαφόρων χωρών όπως του Καναδά, της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ελβετίας, της Κύπρου και της χώρας μας με σκοπό να συγκροτήσω μια πρώτη προσωπική άποψη για το φαινόμενο που παρακολουθώ συστηματικά, τα τρία τελευταία χρόνια, χωρίς καμιά πρόθεση να διατυπώσω γενικεύσεις.
Τώρα, έφθασε η στιγμή να φωτίσω κάπως πιο πολύ το αντικείμενο μελέτης μου χωρίς όμως να διαθέτω κάποια θεωρία «περί blogging» που να με καθοδηγεί «εκ των προτέρων». Οι γνώσεις μου από τις θεωρίες σχετικές με τις «κοινότητες μάθησης» απλά μου δίνουν κάποιες ιδέες ή εργαλεία, τίποτα παραπάνω.......

Στο εγχείρημα αυτό, στη διάθεσή μου έχω την εκπαιδευτική μου εμπειρία σε ποικίλα επίπεδα όπως η ενασχόλησή μου με το διαδίκτυο και τις εκπαιδευτικές πύλες (του ΥΠΕΠΘ www.e-yliko.gr, τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της το 2002 και των Εκπαιδευτικών Νοτίου Αιγαίου (Σύρος)  www.epyna.gr στα τρία πρώτα χρόνια λειτουργίας της 2003 - 2006), τον προσωπικό δικτυακό τόπο www.dapontes.gr που μόλις έκλεισε τρία χρόνια και τρεις μήνες ζωής, τη συμμετοχή μου σε διάφορες επιμορφωτικές δράσεις για τις ΤΠΕ-Ε την τελευταία δεκαετία και τις συνεργασίες μου με συναδέλφους εκπαιδευτικούς.     
Στη δική μου προσέγγιση, αφετηρία μελέτης των εκπαιδευτικών ιστολογίων δεν μπορεί παρά να είναι τα ίδια τα ιστολόγια των εκπαιδευτικών της Π/θμιας και Δ/θμιας εκπαίδευσης καθώς και των επιμορφωτών εκπαιδευτικών.
Το έδαφος είναι παρθένο και ολισθηρό, γεμάτο κακοτοπιές. Τα πιο κοντινά «ανάλογα»  που με βοηθάνε να στοχαστώ πάνω στα blogs είναι οι προσωπικές ιστοσελίδες των εκπαιδευτικών όλων των ειδικοτήτων, οι εκπαιδευτικές πύλες και οι σχολικοί δικτυακοί τόποι. Η απουσία συγκροτημένης και εξειδικευμένης θεωρίας για το φαινόμενο «blogging» που αναφέραμε παραπάνω, άρα και η απουσία κάποιων έτοιμων αρχικών ερωτημάτων όπως και ερευνών (από όσο γνωρίζω, ελάχιστες υπάρχουν και αυτές μάλλον περιγραφικές), με οδήγησε στη βασανιστική διαδικασία:  

«Να εντοπίζω εκπαιδευτικά ιστολόγια που έχουν κάποια διάρκεια και συχνότητα ανάρτησης άρθρων - σχολίων και να τα εξετάζω θέτοντας  συνεχώς ερωτήματα και να βλέπω να γεννώνται νέα ερωτήματα κατά τη διάρκεια της μελέτης και αυτό να συνεχίζεται χωρίς τελειωμό..! ».

Πολλές φορές ένοιωσα την ανάγκη να μπορούσα να «πάρω συνέντευξη» από τους δημιουργούς των ιστολογίων και ακόμα περισσότερο να ζητήσω τη γνώμη όσων συστηματικά ή περιστασιακά επισκέπτονται τα διάφορα blogs είτε είναι απλοί εκπαιδευτικοί ή ενεργοί πολίτες - γονείς ή μαθητές.
Αλλά αυτό είναι μεγάλη ιστορία και επειδή με ξεπερνάει θα μείνω μόνο σε ένα πρώτο επίπεδο μελέτης, αναγκαστικά επιφανειακό:
Αντί να επιχειρήσω μια αξιολόγηση των εκπαιδευτικών ιστολογίων θεώρησα ότι είναι πιο ουσιαστικό να ανακαλύψω ο ίδιος και να καταλάβω όσο γίνεται περισσότερο τι είναι αυτό που ονομάζεται εκπαιδευτική μπλογκόσφαιρα. Έτσι, πολύ απλά με απασχόλησε η ανάλυση της δομής και του περιεχομένου των ιστολογίων μαζί με όλα τα εξωτερικά «στοιχεία ταυτότητας» τους.

Α. Ποιες θέσεις ή απόψεις έχουν διατυπωθεί για τα εκπαιδευτικά blogs;

Α.1.Από το κείμενο των θέσεων της «Ελληνικής Ένωσης για την Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση (e-Δίκτυο-ΤΠΕ-Ε)  (24 Οκτωβρίου 2007) με τίτλο «Τα επτά εμπόδια για την ομαλή ένταξη των «Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας» στην Εκπαίδευση»
 «(www.e-diktyo.eu) διαπιστώνουμε την ιδιαίτερη σημασία που δίνεται στη χρήση των εκπαιδευτικών ιστολογίων:
«Εδώ και μερικά χρόνια το ΥΠΕΠΘ, μέσω του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου (ΠΣΔ), προσφέρει σε όλες τις σχολικές μονάδες της χώρας τη δυνατότητα να αποκτήσουν παρουσία στο διαδίκτυο. Η αξιοποίηση της αξιόλογης προσφοράς του ΠΣΔ από τα σχολεία επαφίεται στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και όποτε έχουμε κάποιο αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται κυρίως με το μεράκι ενός εκπαιδευτικού. Επειδή πιστεύουμε ότι τόσο οι δικτυακοί τόποι των σχολείων όσο και τα «Ιστολόγια» (Blogs) μπορεί να αποτελέσουν μιας πρώτης τάξεως «παιδαγωγικά εργαλεία» προτείνουμε:
Το ΥΠΕΠΘ σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το ΠΣΔ να συντάξει εγκύκλιο με την οποία να καθορίζονται επακριβώς οι όροι χρήσης μιας σχολικής ιστοσελίδας ή σχολικού Ιστολογίου, το επιτρεπόμενο περιεχόμενο (υπενθύμιση περί πνευματικών δικαιωμάτων και προσωπικών δεδομένων), τα καθήκοντα του υπεύθυνου της σχολικής ιστοσελίδας κ.α.».

Α.2.  Στις 21 Φεβρουαρίου 2008 ενημερώνεται ο εκπαιδευτικός κόσμος για το διαγωνισμό  «Ξεμπλόγκαρε». Πρόκειται για δράση που χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους και την Ευρωπαϊκή Ένωση και διοργανώνεται  από το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών και την «Ψηφιακή Ελλάδα», στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κοινωνία της Πληροφορίας». Στη σχετική ανακοίνωση διαβάζουμε:
«Ο «Ξεμπλόγκαρε» προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία στους μαθητές να γνωριστούν μεταξύ τους και να παρουσιάσουν μέσα από την δική τους «φρέσκια» ιστοσελίδα, το σχολείο, την πόλη ή το χωριό, το περιβάλλον και τον πολιτισμό αλλά και να δείξουν μέσα από το internet, πώς φαντάζονται την «ψηφιακή Ελλάδα του μέλλοντος» (http://www.kseblogare.gr/ ).
Δεν έχουμε παρά να περιμένουμε να δούμε τη συμμετοχή των μαθητών και τα αποτελέσματα του διαγωνισμού.
 
Α.3. Στις 7 Μαρτίου 2008 το blog του Πανελληνίου Σχολικού Δικτύου (ΠΣΔ) μας πληροφορεί ότι παρέχει τη δυνατότητα σε εκπαιδευτικούς και μαθητές να αποκτήσουν το δικό τους ιστολόγιο (http://blogs.sch.gr/ ). Από τη λίστα των ιστολογίων διαπιστώνουμε ότι ξεκίνησε η δημιουργία τους το Φεβρουάριο 2008 ενώ κάποιοι δραστήριοι εκπαιδευτικοί είχαν ήδη φτιάξει το δικό τους «Σχολικό Ιστολόγιο» όπως για παράδειγμα, ένα Δημοτικό σχολείο της Καρδίτσας http://fylloschool.blogspot.com/ , ένα της Ιτέας http://iteaschool.wordpress.com/ και άλλα.

Α.4.Μετά την ευρεία διάδοση των Blogs ο Γάλλος Υπουργός Παιδείας δήλωσε ότι δεν πρόκειται να απαγορευθεί η χρήση τους στην εκπαίδευση αλλά θα ληφθούν όλες οι απαραίτητες προφυλάξεις για την προστασία των παιδιών και για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Γι' αυτό το λόγο το Υπουργείο διαμόρφωσε τη «Χάρτα καλής χρήσης του Internet» (Charte d'usage des TICE) http://www.educnet.education.fr/legamedia/faq.htm.
Σύμφωνα με τις οδηγίες (2004) όλα τα σχολεία υποχρεώνονται να διαμορφώσουν τη δική τους «χάρτα», να την αναρτήσουν στο σχολικό δικτυακό τόπο, να ενημερώσουν και να ευαισθητοποιήσουν όλους τους μαθητές και το προσωπικό της σχολικής μονάδας.


Μετά την ολοκλήρωσή της αυτή η «Χάρτα» αποτελεί μέρος του «Εσωτερικού Κανονισμού» κάθε σχολικής μονάδας. Στην παρακάτω  διεύθυνση παρέχονται όλες οι σχετικές επίσημες πληροφορίες για τα blogs στην εκπαίδευση (http://www2.educnet.education.fr/sections/lettres/pratiques5675/blogs/decouvrir8041)

Όσο για τις ποινές των μαθητών που δεν τηρούν τους κανόνες «καλής χρήσης του διαδικτύου» φροντίζει το τμήμα ΤΠΕ της Ακαδημίας της Μασσαλίας.
http://pedagogie.ac-aix-marseille.fr/tice/juridique/article.php3?id_article=18

Α.5. Στην Ελβετία, από το 2007 η διεύθυνση της Γενεύης έστειλε στους εκπαιδευτικούς και στους μαθητές ντοκουμέντα (http://wwwedu.ge.ch/sem/doc/semblog.pdf)  σχετικά με την παιδαγωγική αξιοποίηση των ιστολογίων στην εκπαίδευση. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στους κανόνες χρήσης και στην ασφάλεια των παιδιών που «σερφάρουν» στο διαδίκτυο.
 
Α.6. Από το 2004 μέχρι σήμερα ανακοινώνονται τα βραβεία μέσω του  http://edublogawards.com  για τα καλύτερα εκπαιδευτικά blogs (και wikis) ποικίλων κατηγοριών. Για το 2007 τα βραβεία για το καλύτερο (αγγλόφωνο) «Ιστολόγιο εκπαιδευτικού» απονεμηθήκαν στους παρακάτω:
Beyond School
Blog of proximal development
Betchablog
The Cool Cat Teacher Blog
Miss Baker's Biology Blog
Primary Teacher UK
Teaching Generation Z
Teaching in the 408
The tempered radical
Science is fun with the right teacher
Ας συνοψίσουμε λέγοντας ότι τα blogs όχι μόνο δεν απαγορεύονται στο χώρο της εκπαίδευσης αλλά απεναντίας ενθαρρύνονται. Όμως, υπάρχουν ισχυρές επιφυλάξεις και λαμβάνονται μέτρα για τον έλεγχο του φαινομένου «blogging» στην εκπαιδευτική κοινότητα.

Β. Ποιοι δημιουργούν εκπαιδευτικά blogs;
Μια αναζήτηση στο διαδίκτυο δείχνει ότι ιστολόγια δημιουργούν και διαχειρίζονται, γενικά, όλα τα μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας είτε ως πρόσωπα (ή ομάδες) είτε ως σχολικές μονάδες ή ιδρύματα (εκπαιδευτικοί, μαθητές, σχολεία, στελέχη, ιδρύματα κ.α.). Επίσης, ιστολόγια που αναφέρονται σε εκπαιδευτικά θέματα δημιουργούν και εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας  όπως για παράδειγμα, η γαλλική Liberation http://education.blogs.liberation.fr/  ) ή ενώσεις εκπαιδευτικών όπως αυτή του Βελγίου (http://blog.enseignons.be).
Στη συντριπτική πλειονότητα, ιστολόγια δημιουργούν και συντηρούν ενεργοί εκπαιδευτικοί όλων των ειδικοτήτων, άνδρες και γυναίκες, αλλά και απόμαχοι που επιθυμούν να εκφράζονται και να επικοινωνούν με τους άλλους για θέματα παιδείας. Επίσης, blogs φτιάχνουν μαθητές ή ομάδες μαθητών ή ολόκληρες τάξεις με την καθοδήγηση των δασκάλων τους.
Ακόμα, ιστολόγια δημιουργούνται συλλογικά ή ατομικά από εκπαιδευτικούς Π/θμιας και Δ/θμιας που συμμετέχουν σε προγράμματα επιμόρφωσης στις ΤΠΕ-Ε ή ακόμα και επιμορφωτές κατά τη διάρκεια των επιμορφώσεων τους (για παράδειγμα, στα ΠΑΚΕ φέτος).
Τέλος, με τη μορφή ιστολογίων συναντάμε «Σχολικούς Δικτυακούς Τόπους» αλλά και εξειδικευμένα ιστολόγια μέσα σ' έναν δικτυακό τόπο, κάτι σαν «φωλιασμένα blogs». Για παράδειγμα, συναντήσαμε ιστολόγια αποκλειστικά και μόνο για μια σχολική εκδρομή, για ένα ενδιαφέρον θέμα όπως η ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, για μια αθλητική δραστηριότητα ή μια θεατρική παράσταση στο σχολείο κ.α..
   

Γ. Για ποιους λόγους δημιουργείται ένα εκπαιδευτικό blog;

Από πολλούς έχει επισημανθεί ότι για να αποκτήσει κάποιος ένα blog και να το διατηρήσει «ζωντανό» θα πρέπει να «έχει κάτι ενδιαφέρον να πει στους άλλους».
Η ίδια η ζωή δείχνει ότι το να «μπλογκάρει» κανείς δεν είναι τόσο εύκολη υπόθεση και φαίνεται να επαληθεύεται η άποψη που λέει ότι:
             «Όσο εύκολα δημιουργείς ένα blog τόσο πιο εύκολα το εγκαταλείπεις».