Του Klaus Toepfer*

1. Ο κόσμος βιώνει δραματικές αλλαγές. Όταν γεννήθηκα, πριν από 70 χρόνια, o Μπλε Πλανήτης Γη έπρεπε να τα βγάλει πέρα με 2,7 δις. ανθρώπους. Αυτή τη στιγμή ζουν περίπου 6,7 δις άνθρωποι στον πλανήτη. Το έτος 2050, όταν τα εγγόνια μου θα είναι 43 χρόνων, ο παγκόσμιος πληθυσμός θα ανέρχεται σε τουλάχιστον 8,5 δις. Σε συνδυασμό με αυτή την ποσοτική αύξηση, θα υπάρξει μια αξιοσημείωτη αλλαγή στην κατανομή του παγκόσμιου πληθυσμού μεταξύ των διαφορετικών ηπείρων αλλά και στα οικιστικά μεγέθη. Η αύξηση του πληθυσμού θα συγκεντρώνεται κυρίως στην Αφρική και την Ασία. Η οικιστική δομή θα αλλάξει δραματικά προς ένα αστικό πρότυπο. Ο κόσμος εισήλθε σε μια «Αστική Χιλιετία». Για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπου, περισσότερος κόσμος ζει σε ετερόκλητες συγκεντρώσεις και πόλεις παρά σε αγροτικές περιοχές.

2. Η παγκοσμιοποίηση, ως αποτέλεσμα της παρέλευσης του διπολισμού μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ, είναι μια πραγματικότητα της εποχής μας. Ειδικά η περιοχή της Ασίας, με την Κίνα και την Ινδία επικεφαλείς, αξιοποιεί την ευκαιρία των παγκοσμιοποιημένων αγορών για μια εκπληκτική οικονομική ανάπτυξη. Αυτή η οικονομική ανάπτυξη είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η φτώχεια σε αυτές τις περιοχές και για να αποφευχθεί η μαζική μετανάστευση.

3. Η οικονομική ανάπτυξη που κρίνεται επιτακτικά αναγκαία για να αντιμετωπιστεί η φτώχεια στις αναπτυσσόμενες χώρες, προϋποθέτει εθνικούς πόρους και δράσεις. Η πρόσβαση σε αυτές τις περιορισμένες πλουτοπαραγωγικές πηγές θα απασχολεί ολοένα και περισσότερο τις οικονομίες παγκοσμίως. Οι εντάσεις και συγκρούσεις που σχετίζονται με την πρόσβαση σε παραδοσιακές μορφές ενέργειας και εθνικούς πόρους, θα αυξηθούν.

4. Μέχρι σήμερα, η παγκόσμια προσφορά ενέργειας εξαρτάται πάνω από ποσοστό 75% από τα ορυκτά καύσιμα, τον γαιάνθρακα, το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο. Με σκοπό τον περιορισμό των πιθανών εντάσεων και συγκρούσεων μεταξύ αυτών που έχουν πρόσβαση σε περιορισμένους πόρους, κρίνεται σημαντική η διεύρυνση και η βελτίωση της ενεργειακής επάρκειας αυτής της δομής προσφοράς.

5. Η χρήση ορυκτών καυσίμων αποτελεί το πρωταρχικό αίτιο για την αυξημένη εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) απέδειξε με επιστημονικά στοιχεία, ότι αυτές οι εκπομπές ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή, η οποία είναι ήδη πραγματικότητα. Παρ' όλο που στο παρελθόν ο ανεπτυγμένος κόσμος χρησιμοποιούσε ορυκτά καύσιμα για την οικονομική του ανάπτυξη, η ικανότητα απορρόφησης της ατμόσφαιρας σε διοξείδιο του άνθρακα (CO2) ήταν μεγαλύτερη. Οι ανεπτυγμένες χώρες εξωτερίκευσαν αυτό το περιβαλλοντικό κόστος με αποτέλεσμα, ιδίως οι φτωχότεροι λαοί στον πλανήτη στην Αφρική και σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες, να υποφέρουν από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Αυτά είναι τα θύματα της επιδοτούμενης ευημερίας των αναπτυγμένων κρατών. Συνεπώς αυτά τα θύματα απαιτούν την αρχή του «ο ρυπαίνων πληρώνει» (Pollutor-Pays-Principle) σε δράσεις προσαρμογής και μετριασμού.  Η εξωτερίκευση του κόστους αποτελεί πάντα αιτία εντάσεων, συγκρούσεων ακόμα και πολέμων.

6. Με γνώμονα τα παραπάνω, η Peace Prize Committee στο Όσλο της Νορβηγίας αποφάσισε να απονέμει αυτό το τόσο αναγνωρισμένου κύρους βραβείο το 2007 στο IPCC και στον Al Gore. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τον περιορισμό των αιτιών εντάσεων και συγκρούσεων. Όπως αποδείχθηκε, για τους ίδιους λόγους βραβεύθηκαν οι Wangari Maathi το 2004 και Muhamed Yunus το 2006 με το Nobel Peace Prize.

7. Η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί επένδυση για μια ειρηνική ανάπτυξη αυτού του παγκοσμιοποιημένου κόσμου που αριθμεί περισσότερο από 8,5 δις ανθρώπους. Η απεξάρτηση της δομής προσφοράς ενέργειας από τον άνθρακα, αποτελεί ένα οικονομικό και οικολογικό «όργανο αφοπλισμού» για τον πλανήτη μας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Αυτό συνδέεται με πολλές ευκαιρίες για νέες τεχνολογίες, για μεγαλύτερη αποδοτικότητα - και είναι αναγκαίο για να λάβουμε ειλικρινώς υπόψη την αλλαγή στην καταναλωτική δομή του αναπτυγμένου κόσμου. Η αποτελεσματικότητα και η επάρκεια είναι απαραίτητα στοιχεία αυτής της πολιτικής ειρήνης των καιρών μας.

Σημ. «Α»:Ο κ. Toepfer, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Tongji της Σαγκάης. Από το 1987- 1994 διετέλεσε Υπουργός Περιβάλλοντος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και στη συνέχεια Υπουργός Χωροταξίας για το χρονικό διάστημα 1994-1998. Από το 1998 έως το 2006, υπήρξε Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Γενικός Διευθυντής του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών στη Ναϊρόμπι και Εκτελεστικός Διευθυντής του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών. Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από ομιλία του στην Αθήνα(12/2/08)