1 Κάθε συζήτηση για το περιεχόμενο των δυσκολιών και της κρίσης που διέρχεται αυτή την εποχή η χώρα μας παραπέμπει στην μεταπολίτευση και τις μεγάλες αλλαγές που με την αφορμή της επισυνέβησαν. Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι, όπως συμβαίνει στις ιστορικές φάσεις, η μεταπολίτευση έχει κλείσει τον κύκλο της χωρίς ταυτόχρονα να έχουν διαμορφωθεί οι νέες θεσμικές και γενικότερες αλλαγές που θα εξέφραζαν την έναρξη ενός νέου ιστορικού κύκλου. Και το γεγονός αυτό δημιουργεί μια γενικότερη αμηχανία στη χώρα μας.

2. Ο δεύτερος παράγοντας αυτής της αμηχανίας συνδέεται με την κατάσταση στασιμότητας που αυτή την περίοδο διέρχεται η Ευρώπη (και τα ευρωπαϊκά κόμματα ιδιαίτερα τα σοσιαλιστικά) αλλά δεν είναι στις προθέσεις αυτής της παρέμβασης να ασχοληθεί, όπως και για το πολιτικό αδιέξοδο που προκαλεί η ανυπαρξία στρατηγικής και στόχων από την κυβέρνηση της νέας Δημοκρατίας.

3. Το χαρακτηριστικό της μεταπολίτευσης μπορεί να ειπωθεί πως ήταν ο μαζικός εκδημοκρατισμός στους περισσότερους τομείς της ελληνικής κοινωνίας. Επειδή ο εκδημοκρατισμός αυτός για την Ελληνική κοινωνία έγινε με καθυστέρηση 30 τουλάχιστον ετών ήταν φυσικό να δοθεί το βάρος στα ποσοτικά και τυπικά στοιχεία. Προηγήθηκαν ο εμφύλιος, η μονόπλευρη κυριαρχία των νικητών του εμφυλίου, η χαμένη άνοιξη του 63-65 και η δικτατορία. Αυτή η καθυστέρηση αναφέρεται σε μια ορισμένη σύγκριση με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης οι οποίες είχαν αφετηριακή χρόνο ανασυγκρότησης το 1945. Αυτές, σημειωτέον, ξεκινούσαν από ένα οικονομικό επίπεδο πολύ πιο υψηλό, από καλλίτερες υποδομές, εμπειρία δημοκρατικού βίου σημαντική, οργανωμένο κρατικό μηχανισμό, και πολλές από αυτές τις χώρες από λιγότερες καταστροφές που προκάλεσε ο δεύτερος πόλεμος. Οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης πρόλαβαν να ολοκληρώσουν την περίοδο της ανασυγκρότησης και της βιομηχανικής επανάστασης και να περάσουν στην περίοδο των μεγάλων κινημάτων νεολαίας που διαμόρφωσαν το ελευθεριακό πρόσωπο της σύγχρονης Ευρώπης, όταν η δική μας χώρα έβγαινε από την δικτατορία και επιχειρούσε την δική της ανασυγκρότηση.

4. Η πίεση στην Ελληνική κοινωνία να «κόψει δρόμο», το πελατειακό της παρελθόν αλλά και οι ιδέες με τις οποίες «εισήλθε» σ αυτή τη φάση ανασυγκρότησης, προσδιόρισαν και το επίπεδο εκδημοκρατισμού και βεβαίως το περιεχόμενο της σημερινής κρίσης .
Δεν είναι τυχαίο ότι οι θεσμοί οι οποίοι διέρχονται την μεγαλύτερη κρίση αξιοπιστίας είναι εκείνοι στους οποίους επιχειρήθηκαν οι μεγαλύτερες αλλαγές, το ανθρώπινο δυναμικό τους προέρχονταν από τις νέες κοινωνικές δυνάμεις και πραγματοποιήθηκαν υπό ένα μονόπλευρο πνεύμα κρατισμού που επικράτησε από το 1974 και έκτοτε. Η δημόσια διοίκηση, η παιδεία και το πολιτικό σύστημα. 

5. Το πολιτικό σύστημα, για να μείνουμε μόνο σ αυτό, ήταν ο φορέας εκδημοκρατισμού της κοινωνίας μας για ένα μεγάλο διάστημα. Οι καλύτερες δυνάμεις της κοινωνίας μας συμμετείχαν στις πολιτικές διαδικασίες διαμορφώνοντας τις εξελίξεις.
Σήμερα, το πολιτικό προσωπικό έχει μετασχηματισθεί, δεν λειτουργεί υπό το πρίσμα του εθελοντισμού και της διάθεσης για κοινωνική προσφορά και προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά όχι ενός καλώς εννοουμένου επαγγελματισμού αλλά εκείνα που παραπέμπουν σε μια ιδιότυπη νομενκλατούρα. Η οικογενειοκρατία επανήλθε περισσότερο από ποτέ. Οι πολίτες που διεκπεραιώνουν τις πολιτικές υποθέσεις και στελεχώνουν τους πολικούς θεσμούς πληθύνονται και εξαρτώνται επαγγελματικά από το κράτος.
Το σύστημα ολοσχερούς χρηματοδότησης από το κράτος μετέτρεψε τα κόμματα σε προβληματικές ΔΕΚΟ και εξαρτημένα από το ιδιωτικό χρήμα αντί να γίνουν ανεξάρτητοι και αυτόνομοι θεσμοί της δημοκρατίας. Ταυτόχρονα, η εθελοντική οικονομική υποστήριξη που συνδυάζονταν με την συμμετοχική δραστηριότητα έχει παντελώς εκλείψει.
Ο χώρος ο οποίος έχει απομείνει, όπου τα κόμματα έχουν μαζική έκφραση, είναι αυτός της Δημόσιας διοίκησης, ως το τελευταίο υπόλειμμα της βιομηχανικής κοινωνίας αλλά και το διαρκές του πελατειακού κράτους.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα κόμματα στελεχώνονται σχεδόν αποκλειστικά από επαγγελματίες της πολιτικής και ότι τα κεντρικά τους γραφεία βρίθουν από αποσπασμένους Δημόσιους υπαλλήλους. 

6. Η παραπάνω περιγραφή δεν μας απαλλάσσει από το καθήκον να δούμε το πολιτικό σύστημα όχι σαν έκφραση μιας ολιγαρχίας, αλλά σαν ένα θεσμό Δημοκρατίας και λαϊκής έκφρασης.
Πρέπει επομένως να ξαναδούμε κριτικά τη σχέση:

• Κόμματος, κρατικής χρηματοδότησης, ιδιωτικής χρηματοδότησης, το πολιτικό χρήμα.
• Τα εκλογικά συστήματα και το ρόλο τους.
• Την πολυπλοκότητα και το πολυπρόσωπο των κεντρικών, των περιφερειακών, των νομαρχιακών και των Δημοτικών εκπροσωπήσεων, που τείνουν να δημιουργήσουν μια ιδιότυπη και πολυπληθή κοινωνική «τάξη» πολιτικών.
• Μια νέα μεγάλη αφήγηση για την πολιτική και την κεντροαριστερά στη χώρα μας και στην εποχή της συμμετοχής της στο σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της παγκοσμιοποίησης.

(*Εισήγηση στο τριήμερο προβληματισμού του ΟΠΕΚ στη Σύρο,6-8/7/07)