ΜΜΕ: Ιστορική ανασκόπηση

Η ανάγκη της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων είναι σύμφυτη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Η νοηματική ήταν το πρώτο εργαλείο επικοινωνίας. Η διαμόρφωση κοινά αποδεκτού κώδικα φθόγγων, δηλαδή η δημιουργία «γλώσσας», ήταν το επόμενο. Ακολούθησε η γραφή.
Πολλές φορές, οι ανάγκες απαιτούσαν η διάδοση μιας πληροφορίας να γίνει μαζικά και γρήγορα. Αυτή η πρακτική ανάγκη αποτέλεσε την αφετηρία για την δημιουργία των ΜΜΕ.
Από την αρχαιότητα, καταγράφεται η ύπαρξη και λειτουργία Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Ο «κήρυκας» που περιδιάβαινε την αρχαία Αγορά επιτελούσε αυτήν ακριβώς την λειτουργία: την μαζική και γρήγορη ενημέρωση. Πολλούς αιώνες αργότερα, ο ίδιος λειτουργός μας έγινε γνωστός και προσιτός με το τούρκικο όνομά του: ντελάλης.
Οι τεχνικές επικοινωνίας εξελίχθηκαν. Ο γραπτός λόγος μπήκε για τα καλά στη ζωή μας σαν μέσο μαζικής επικοινωνίας. Τον έβδομο αιώνα, οι Κινέζοι εξέδωσαν την πρώτη έντυπη εφημερίδα στον κόσμο. Το 1605,  στο Στρασβούργο, κυκλοφόρησε η πρώτη εφημερίδα σταθερής κυκλοφορίας στην Ευρώπη, η RELATION. Μετά την ανακάλυψη των κινητών τυπογραφικών στοιχείων από τον Γουτεμβέργιο, η ανάπτυξη των εφημερίδων μπήκε σε άλλους, πολύ υψηλούς, ρυθμούς. Έτσι, προετοιμάστηκε μια κυριαρχία, η οποία συνεχίζεται ικανοποιητικά, αλλά, με προβλήματα μέχρι σήμερα: η κυριαρχία του ΤΥΠΟΥ.
Παράλληλα, σχεδόν, αναπτύχθηκε και το ραδιόφωνο σαν μέσο γρήγορης και μαζικής ενημέρωσης. Η αμεσότητα στην πληροφόρηση σε συνδυασμό με την δυνατότητα επικοινωνίας από τεράστιες αποστάσεις αποτέλεσαν την αιτία που καθιστά το μέσο αυτό βιώσιμο μέχρι σήμερα.
Πριν από μερικές δεκαετίες, η ζωή μας άλλαξε απότομα. Ένα καινούριο «εργαλείο» προστέθηκε στο οπλοστάσιο των ανθρώπων της επικοινωνίας: η ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ έκανε την έφοδό της και μπήκε επιθετικά μέσα σε κάθε πόλη και σε κάθε χωριό, μέσα σε κάθε σπίτι και σε κάθε δωμάτιο. Αν δεχτούμε ότι, είναι σωστή η ρήση πως «κάθε εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις», αντιλαμβάνεται κανείς πάρα πολύ εύκολα πόση επικοινωνιακή δύναμη κρύβει μέσα του αυτός ο μηχανισμός .
Τέλος, λίγο αργότερα, σε όλα αυτά προστέθηκε και το διαδίκτυο, το internet. Ένα σύστημα που επιτρέπει την άμεση και πολλαπλή επικοινωνία ανθρώπων, οπουδήποτε στο σύμπαν κι αν ευρίσκονται, με μια αμεσότητα που βγαίνει έξω από τις δυνατότητες αντίληψης του μέσου ανθρώπου.

Η δύναμη των ΜΜΕ

Η επίδραση των ΜΜΕ στη διαμόρφωση της «κοινής γνώμης» έγινε πολύ γρήγορα γνωστή σ' αυτούς που την είχαν ανάγκη. Στη διάρκεια του περασμένου αιώνα τα μεγάλα παιχνίδια παιζόντουσαν με εργαλεία, κυρίως, τις εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας και το ραδιόφωνο. Όταν μπήκε στη ζωή μας η τηλεόραση, το κέντρο βάρους του ενδιαφέροντος μετατοπίστηκε. Μερικοί πίστεψαν  ότι ο τύπος έφτασε στο τέλος του. Η συνέχεια τους διέψευσε. Ο τύπος συνέχισε την πορεία του, αλλά.υπέστη κι αυτός τον μεταβολισμό του. Σήμερα, οι εφημερίδες που παρέχουν γενική ενημέρωση, προσδοκούν να αυξήσουν τις πωλήσεις τους με παροχές σε.είδος! Δεν είναι ανέκδοτο, είναι, δυστυχώς, πραγματικό γεγονός το να ακούς στο περίπτερο τον επίδοξο αναγνώστη (;) να ζητά την εφημερίδα του ρωτώντας: «ποια έχει το CD με την Ντέμυ Μουρ;».
Η εισβολή της τηλεόρασης αποτέλεσε μιαν επανάσταση. Τώρα, η διείσδυση της πληροφόρησης έγινε πολύ πιο εύκολη, πιο άμεση, πιο αποτελεσματική. Η πληροφορία, με τη μορφή εικόνας, φτάνει στον αποδέκτη της όπου κι αν βρίσκεται. Τον βρίσκει μέσα στο σπίτι του, καθισμένο στον καναπέ ή μισοξαπλωμένο στο κρεβάτι του. Φτάνει στον εγκέφαλό του, είτε ξέρει γράμματα, είτε όχι. Η αφομοίωση του μηνύματος διευκολύνεται αφάνταστα. Ο συνδυασμός εικόνας και ήχου έχει αποδειχτεί ότι αποτελεί τον καλύτερο συνδυασμό για την εμπέδωση της πληροφορίας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, χρησιμοποιείται ευρύτατα και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Μόνο που εδώ οι σκοποί απέχουν πάρα πολύ από το να χαρακτηριστούν εκπαιδευτικοί. 
Η υψηλή αποτελεσματικότητα στη διαμόρφωση της Κοινής Γνώμης αποτέλεσε την κύρια αιτία για υψηλού κόστους επενδύσεις στον συγκεκριμένο χώρο. Σε χρόνο ρεκόρ αναπτύχθηκαν μεγάλα δίκτυα, με δεκάδες χιλιάδες πομπούς και αναμεταδότες, με εκατομμύρια εργαζόμενους στις κάθε μορφής θέσεις εργασίας που δημιούργησαν οι ανάγκες παραγωγής προγραμμάτων και λειτουργίας των καναλιών. Η χρηματοδότησή τους εξασφαλίστηκε και συνεχίζει να εξασφαλίζεται από αυτούς που θέλουν να πουλήσουν ή να ελέγξουν. Άλλωστε, οι δύο έννοιες είναι κατ' ουσίαν απόλυτα δεμένες μεταξύ τους. Η πώληση, είτε αφορά σε υλικό προϊόν, είτε σε άϋλο, σε ιδέα, απαιτεί τον έλεγχο των «καταναλωτών-αποδεκτών» του προϊόντος.

ΜΜΕ και εμπόριο (διαμόρφωση καταναλωτικής συμπεριφοράς)

Ας  ξεκινήσουμε με κάτι φαινομενικά αθώο: Την επίδραση των ΜΜΕ στο εμπόριο, κι επομένως, στις  καταναλωτικές συνήθειες της κοινωνίας μας.
Το εμπόριο χρησιμοποιεί σε μέγιστο βαθμό την δύναμη των ΜΜΕ. Σήμερα, δεν νοείται μαζική πώληση καταναλωτικού αγαθού χωρίς την τηλεοπτική του, κατά κύριο λόγο, προβολή. Η μάχη των διαφημιστικών εταιριών γίνεται σε δύο βήματα

1. Το ένα είναι η δημιουργία της επιθυμίας για να αποκτήσει ο καταναλωτής προϊόν της συγκεκριμένης κατηγορίας. Έτσι, για παράδειγμα, έχουμε δει πολλές φορές να διαφημίζεται το γάλα, σαν αγαθό. Προβάλλονται οι θετικές του επιπτώσεις στην υγεία, στην φυσική κατάσταση και στην διάθεση του καταναλωτή. Το ίδιο ισχύει και για τα αυτοκίνητα. Δίνεται έμφαση στις χρήσεις του αυτοκινήτου, στην ικανοποίηση που προσφέρει η οδήγηση, στη δυνατότητα να ανεβάσεις την αδρεναλίνη σου, στη αναβάθμιση της   προσωπικής σου κοινωνικής εικόνας  ή  στο να βάλεις μέσα όλη την οικογένεια και να αλλάξεις, για λίγο ή πολύ, τόπο και προσλαμβάνουσες παραστάσεις.
2. Το δεύτερο βήμα είναι η επιβολή του συγκεκριμένου προϊόντος. Τώρα, ο διαφημιστής ενδιαφέρεται να στρέψει την ικανοποίηση της ανάγκης που δημιουργήθηκε σε συγκεκριμένο προϊόν. Στο γάλα «Α» ή στο γάλα «Β» για παράδειγμα.  Αντίστοιχα, το αυτοκίνητο που θα σου λύσει το πρόβλημα πρέπει να είναι το  «Γ» ή το «Δ».

Τα αποτελέσματα αυτών των πρακτικών είναι εύκολο να τα αξιολογήσει ο καθένας από εμάς, χωρίς να έχει ειδικές γνώσεις. Σκεφτείτε ένα απλό παράδειγμα: πόσα εκατομμύρια φιάλες πόσιμου νερού καταναλώνουν σήμερα οι Έλληνες. Σε μια χώρα που, στη συντριπτική της  πλειοψηφία, το κεντρικό δίκτυο ύδρευσης των αστικών περιοχών τροφοδοτεί τα νοικοκυριά με πόσιμο νερό καλής ποιότητας. Σε μια χώρα που, μέχρι πριν από λίγα χρόνια, κοιτούσαμε παράξενα τους τουρίστες που ζητούσαν εμφιαλωμένο νερό. Και ξαφνικά βρεθήκαμε να κάνουμε.εισαγωγή σε νερό! (από τις πηγές των. Καρπαθίων). Γιατί; Γιατί κάποιοι ευφυείς πίστεψαν ότι μπορούσαν να κάνουν το εμφιαλωμένο νερό καταναλωτικό αγαθό ευρείας χρήσεως και στην Ελλάδα! Και το κατάφεραν! Με τη βοήθεια της προβολής του από τα ΜΜΕ!
Λοιπόν, η επιβολή της χρήσης συγκεκριμένων προϊόντων, η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, η διαμόρφωση προτύπων εξωτερικής εμφάνισης και η καθιέρωση, γενικώς, κυρίαρχων καταναλωτικών ρευμάτων είναι μία από τις επιδράσεις των ΜΜΕ στην σύγχρονη κοινωνία μας.
            Υπάρχει ακόμη κανένας που αμφιβάλλει για την δύναμή των ΜΜΕ σ' αυτόν τον τομέα;
Θυμηθείτε τους Κινέζους στην δεκαετία του 60. Η φαιά στολή, που είχε καθιερώσει ο Μάο, εξαφάνιζε την δυνατότητα ατομικής επιλογής, όσον αφορά στην εμφάνιση, σε ενάμιση δισεκατομμύριο ανθρώπων. Σήμερα, πριν προλάβουν να λιώσουν τα κόκαλα του Μάο, οι Κινέζοι μετατρέπονται ταχύρρυθμα σε καταναλωτές πρώτης γραμμής κι αυτό το γεγονός, μάλιστα, αποτελεί την ελπίδα ανάκαμψης της δυτικής βιομηχανίας καταναλωτικών αγαθών! Οι οικονομικοί αναλυτές διατυπώνουν την άποψη ότι, η πίεση για την απόκτηση καταναλωτικών αγαθών θα οδηγήσει προοδευτικά, αλλά, σύντομα, σε  σύγκλιση των αμοιβών των Κινέζων εργαζομένων με τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους. Αυτό, όμως, θα οδηγήσει, δευτερογενώς, σε εξισορρόπηση του κόστους παραγωγής των Κινεζικών προϊόντων με τα αντίστοιχα Ευρωπαϊκά. Ποιος θα έχει πετύχει αυτό τον άθλο; Ποιος θα μπορούσε να μεταβάλλει σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα τις καταναλωτικές συνήθειες ενάμιση δισεκατομμυρίου ανθρώπων, που ζούσαν επί χιλιετηρίδες κάτω από μια κλειστή και εσωστρεφή καθοδήγηση; Τα ΜΜΕ το πέτυχαν. 

ΜΜΕ και πολιτική

            Οι πολιτικοί είναι οι ρολίστες που υλοποιούν τις εντολές των κέντρων της Παγκόσμιας Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού. Όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση που έχουμε μια μικρή ή μεγάλη ομάδα στελεχών, έτσι κι εδώ, διακρίνουμε διαφορετικά επίπεδα. Υπάρχει μια πυραμίδα στο σύστημα της Παγκόσμιας Διοίκησης. Η μόνη διαφορά σε σχέση με την πυραμίδα μιας εταιρίας ή ενός κράτους είναι ότι στην παγκόσμια πυραμίδα η κορυφή είναι αόρατη.
Η στελέχωση αυτής της πυραμίδας, όπως και η απόρριψη αυτών που έχουν χάσει τη δυνατότητα να προσφέρουν τις επιθυμητές υπηρεσίες προς το σύστημα της Παγκόσμιας Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού, αποτελούν μια συνεχή, διαχρονική, καθημερινή διαδικασία. Για να συλλάβετε ένα μέρος αυτού του μηχανισμού, σκεφτείτε κάτι πολύ απλοϊκό: To σύνολο, σχεδόν, της εθνικής ηγεσίας των κρατών του πλανήτη μας, σε όλες τις ηπείρους, έχει αποφοιτήσει από Αμερικάνικα Πανεπιστήμια. Ευρωπαίοι, ασιάτες και αφρικανοί ηγέτες, πρόσφατα και Κινέζοι, Πρόεδροι κρατών , Πρωθυπουργοί και πολλοί υπουργοί, στελέχη μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων, είναι απόφοιτοι Αμερικάνικων Πανεπιστημίων.  Με λίγα λόγια, όπως λέει ο λαός, έχουν μάθει τα ίδια γράμματα. Εγώ θα το έλεγα λίγο διαφορετικά: έχουν δεχτεί τις ίδιες εντολές.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της μυστικής φοιτητικής κοινότητας «Skull and Bones» του πανεπιστημίου Yale, στις ΗΠΑ. Η ελιτιστική αδελφότητα Skull and Bones είναι η πιο γνωστή και η πιο αμφιλεγόμενη από τις «μυστικές κοινότητες» που εδρεύουν στην πανεπιστημιούπολη του Yale. Αριθμεί πάνω από 150 χρόνια ζωής και 800 περίπου μέλη -ανά πάσα χρονική στιγμή-τα οποία συνήθως προέρχονται από ευκατάστατες προτεσταντικές οικογένειες της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ.
Οι Skull and Bones ιδρύθηκαν στις 28 Ιουνίου του 1832 από δύο τελειόφοιτους του Yale, τον William Huntington Russell και τον Alphonso Taft. Οι δύο επίδοξοι νεαροί θέλησαν να οργανώσουν μια φοιτητική αδελφότητα, ανάλογη προς τις μυστικές κοινότητες που ήκμαζαν εκείνη την εποχή στη Γερμανία, όπου ο Russell είχε περάσει τμήμα των σπουδών του. Σήμερα, περίπου 180 χρόνια μετά την ίδρυσή της, η οικονομική δύναμη, η φήμη, αλλά και οι δεσμοί της οργάνωσης με τον αμερικανικό πολιτικό βίο συνεχίζουν να αυξάνονται χρόνο με το χρόνο: Εκ των μελών της αναδείχθηκε πληθώρα βουλευτών, δικαστών, τραπεζιτών, κατασκόπων, ανώτατων κρατικών υπαλλήλων, αλλά.και τρεις πρόεδροι των ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων μάλιστα και ο George W.Bush. Άλλωστε, απώτερος σκοπός της οργάνωσης είναι, κατά τα λεγόμενα, να οδηγεί όσο το δυνατόν περισσότερα μέλη της σε θέσεις εξέχουσας κοινωνικοπολιτικής ισχύος, ενισχύοντας κατά αυτόν τον τρόπο το κύρος και το προνομιακό της status.
Κάθε διοίκηση, λοιπόν, στηρίζει τις επιλογές της σε στελεχιακό δυναμικό για όσο χρονικό διάστημα, αυτές οι επιλογές, την υπηρετούν αποδοτικά. Αποδοτικά σημαίνει, να της εξασφαλίζουν πλούτο. Η παραγωγή του πλούτου δεν γίνεται στην κορυφή της πυραμίδας. Γίνεται στην βάση, εκεί που βρίσκονται οι πολλοί. Κανένας βασιλιάς δεν έκανε παραγωγή πλούτου. Οι υπήκοοι έκαναν την παραγωγή. Ο βασιλιάς έκανε την συγκέντρωση.
Πώς θα στηριχτούν, λοιπόν, αποτελεσματικά οι εκλεκτοί αυτής της Παγκόσμιας Διοίκησης; Πώς θα προβληθούν και θα επιβληθούν στους υπηκόους τους; Οι εποχές όπου αρχηγός γινότανε ο πιο δυνατός ή ο πιο γενναίος έχουν περάσει εδώ και δεκάδες χρόνια. Οι εποχές όπου ξεχώριζαν οι φωτισμένοι, οι οραματιστές και οι κοινωνικοί ιδεολόγοι ανήκουν, επίσης, στο παρελθόν. Σήμερα, αρχηγός γίνεται αυτός που έχει την πιο αποτελεσματική προβολή.
Ας θυμηθούμε τα ανέκδοτα που είχαν κυκλοφορήσει για τον Πρόεδρο Ρήγκαν ή τις διασκεδαστικές ιστορίες που αφορούσαν στην ζωή του Προέδρου Κλίντον. Πίσω από τις κουρτίνες όλοι γελούσαν. Οι γελοιογράφοι είχαν βρει τις καλύτερες πηγές έμπνευσης. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι ήτανε.πλανητάρχες! Πώς έφτασαν μέχρι εκεί; Πώς στάθηκαν, για όσο καιρό στάθηκαν;
Στην χώρα μας συμβαίνουν αντίστοιχα πράγματα. Θυμάμαι από τα νεανικά μου χρόνια τον συχωρεμένο τον πατέρα μου που έλεγε ότι, ο Λαμπράκης ανεβάζει και κατεβάζει κυβερνήσεις. Αργότερα, άκουγα το ίδιο πράγμα κι από άλλους. Έλεγαν ότι, το «ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ» κυβερνά την Ελλάδα. Δεν ξέρω αν κάτι τέτοιο είναι απόλυτα αληθές. Όμως, αυτή η άποψη, που έχει δημοσιοποιηθεί πάρα πολλές φορές, από σοβαρούς, αξιόλογους δημόσιους ανθρώπους και δεν έχει αντικρουστεί από κανένα ενδιαφερόμενο, αποτελεί μια ακόμη ένδειξη της δύναμης που διαθέτουν τα ΜΜΕ. Ένα δημοσίευμα έγκυρης εφημερίδας ανέφερε ότι ο ΔΟΛ κατείχε το 33% και άνω των μετοχών, σε περισσότερες από 150 επιχειρήσεις (!!!), που είχαν σχέση με εκδόσεις εφημερίδων και περιοδικών, ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς, εταιρίες πληροφορικής κ.α. Αν αυτό δεν αποτελεί δύναμη, τότε πώς μπορεί να το χαρακτηρίσει κανείς;     
Η αγωνία των πολιτικών για την  προβολή  τους μέσα από τους διαύλους επικοινωνίας με τις μεγάλες μάζες του εκλογικού σώματος  γίνεται φανερή στη διάρκεια των εμφανίσεών τους στα κάθε είδους τηλεοπτικά «παράθυρα». Εκεί, η συμφωνία ανάμεσα στον πολιτικό και το κανάλι είναι ξεκάθαρη: Σου προσφέρω τηλεοπτικό χρόνο για να σε δει ο λαός κι εσύ, σε αντάλλαγμα, μου εξασφαλίζεις τηλεθέαση για να μπορέσω να πουλήσω διαφήμιση. Έτσι, βλέπουμε καθημερινά πολιτικούς, που είναι φίλοι μεταξύ τους, που τρώνε και πίνουν μαζί, να εμφανίζονται στα παράθυρα και να αντιδικούν σε υπερθετικούς βαθμούς, δημιουργώντας στους αδαείς την εντύπωση ότι.σκοτώνονται!  Οι άνθρωποι αυτοί, σχεδόν σε καθημερινή βάση, συζητούν ήρεμα και φυσιολογικά μεταξύ τους, όπως οι περισσότεροι από εμάς, και καλά κάνουν! Η τηλεοπτική τους υπέρβαση αποτελεί το αντίτιμο της τηλεοπτικής τους προβολής.
Στο forum «Εικόνα & λόγος στα Media» που διοργανώθηκε τον Νοέμβριο του 2005 στη Θεσσαλονίκη, ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, Λέκτορας του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, υπεστήριξε ότι η σύγχρονη τεχνολογία έχει μετατρέψει τα ΜΜΕ σε ισχυρούς «παίκτες» επιρροής και διαμόρφωσης ακόμη και των διεθνών εξελίξεων. Για παράδειγμα, σε πολλές περιπτώσεις, τα ΜΜΕ βάζουν φραγμούς και περιορίζουν τον χρόνο που έχουν οι κυβερνήσεις και οι διπλωμάτες για να λάβουν αποφάσεις.
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι, τα ΜΜΕ ασκούν άμεση επίδραση στη διαμόρφωση της πολιτικής με αποτέλεσμα οι κοινωνίες, που αποτελούν τους αποδέκτες αυτής της πολιτικής, να εξαρτώνται και να επηρεάζονται άμεσα από αυτά.
Σαν ενισχυτικό στοιχείο αυτής της άποψης θα αναφέρω τις πρωινές εκπομπές  της ελληνικής τηλεόρασης. Στις εκπομπές αυτές, ο δημοφιλής τηλεπαρουσιαστής έχει απέραντη εξουσία.
Παράδειγμα: Η κυρία Θεανώ βγαίνει στο παράθυρο και καταγγέλλει ότι έχει τρία παιδιά, την εγκατέλειψε ο άνδρας της κι ενώ ήταν συμβασιούχος στον Δήμο Άνω Λιοσίων, μόλις έληξε η σύμβασή της, την απέλυσαν και είναι χωρίς δουλειά.
«Αγανακτισμένος» ο τηλεπαρουσιαστής αναλαμβάνει δράση.
-Έχουμε στο τηλέφωνο τον κύριο Υπουργό. Κύριε Υπουργέ, καλημέρα σας. Ακούσατε τα όσα καταγγέλθηκαν. Τι έχετε να πείτε στην κα Θεανώ;
Εννιά στις δέκα περιπτώσεις ο Υπουργός αναλαμβάνει προσωπικά να επιλύσει το πρόβλημα.
            Παράδειγμα σχετικά πρόσφατο: 22 Δεκεμβρίου 2005, πρωινή εκπομπή του ALPHA με τον Γιώργο  Αυτιά. Παρουσιάζεται η περίπτωση ενός πιτσιρικά που τον έχουν εγκαταλείψει οι γονείς του και ζει με τον 80χρονο παππού του, κάπου, στη περιοχή Θεσσαλονίκης. Η ΔΕΗ τους έκοψε το ρεύμα γιατί δεν είχαν να πληρώσουν ένα λογαριασμό 500 Ευρώ. Και τι γίνεται στη συνέχεια; Εμφανίζεται ο κος Καρατζαφέρης, ο οποίος δηλώνει ότι θα προσφέρει στην δυική αυτή οικογένεια 300 ευρώ το μήνα μέχρι να τελειώσει το παιδί τις σπουδές του.  Παρεμπιπτόντως, αναπτύσσει και τις θέσεις του για τον Δήμο Θεσσαλονίκης- τον οποίο θα διεκδικήσει στις προσεχείς Δημοτικές εκλογές- για περίπου 15 λεπτά! Μη νομίσετε ότι το θέμα έκλεισε εκεί! Σε λίγο σκάει μύτη και ο Υπερνομάρχης Θεσσαλονίκης κος Ψωμιάδης, κάνοντας κι αυτός τη δική του προσφορά. Μέχρι και ο Πρόεδρος της κρεαταγοράς ανέλαβε να προσφέρει το κρέας της οικογένειας!
Και το επιμύθιο: ο κος Αυτιάς διατυπώνει με ξεκάθαρο λόγο το μήνυμα που βγήκε απ' αυτό το περιστατικό. «κυρίες και κύριοι, αγαπητοί τηλεθεατές, βλέπετε ότι, με ένα τηλεφώνημα στον ALPHA το πρόβλημα  λύθηκε!»
            Ερώτημα 1ο: Μία γυναίκα-μάνα διαζευγμένη υπάρχει σ' όλη την Ελλάδα με αυτό το πρόβλημα; Ένα εγκαταλελειμμένο αγοράκι υπάρχει σ' όλη την Ελλάδα;  Εύλογο είναι να πιστέψουμε πώς είναι πολύ περισσότερα. Το πρόβλημα αυτών, ποιος θα το επιλύσει; Άλλος τηλεπαρουσιαστής; Άρα, το πρόβλημα δεν λύθηκε. Το πρόβλημα κουκουλώθηκε ενώ, ταυτόχρονα, ασκήθηκαν πολιτική κατευνασμού της κοινής γνώμης, προβολή του Υπουργού, που λύνει τόσο γρήγορα τα προβλήματα, του κου Καρατζαφέρη, που είναι τόσο ευαίσθητος, του κου Ψωμιάδη, που είναι πανταχού παρών  και προβολή του καναλιού, ως απαραίτητου εργαλείου για να βρίσκει καθένας το δίκιο του.
Ερώτημα 2ο: Η αποδοχή εκ μέρους του Υπουργού, δηλαδή εκ μέρους του κράτους, αυτής της διαδικασίας, ακυρώνει ή όχι τον θεσμικό ρόλο του κράτους, την κοινωνική πρόνοια, την αρχή της ισότητας των πολιτών κι ένα σωρό άλλες θεσμικές κολώνες στήριξης μιας κοινωνίας δικαίου; Σε μια ευνομούμενη πολιτεία, μια τέτοια εκπομπή θα έπρεπε να προκαλέσει παρέμβαση του Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου και να επιβληθεί ποινή στο κανάλι για διασυρμό του δημοκρατικού πολιτεύματος και της έννοιας του κράτους. Γιατί δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο; Γιατί όλοι φοβούνται την μήνη του ισχυρού, από τον οποίο εξαρτάται, εν πολλοίς, και η δική τους σταδιοδρομία. Και ο ισχυρός είναι το κανάλι!
            Ερώτημα 3ο: Η υφαρπαγή από τα ΜΜΕ των αρμοδιοτήτων της κεντρικής εξουσίας, με απόλυτη αποδοχή και στήριξη από την μεριά της, δεν προκαλεί διαστροφή και εκτροπή από το Σύνταγμα; Πώς είναι δυνατόν τα ΜΜΕ να υποκαθιστούν επιλεκτικά τις λειτουργίες του Κράτους δημιουργώντας, ταυτόχρονα, ένα κλίμα τρομοκρατίας στους Κρατικούς Λειτουργούς;
            Πάνω σ' αυτό θα σταθώ λίγο περισσότερο. Ο κος Χατζηνικολάου, ο κος Τριανταφυλλόπουλος, ο κος Ευαγγελάτος και οι λοιποί μεγαλοδημοσιογράφοι αποκαλύπτουν! Κάθε μέρα, σχεδόν, έρχεται στη δημοσιότητα κι ένα σκάνδαλο. Τα φρουτάκια, το παραεμπόριο, τα ναρκωτικά, το κύκλωμα της νύχτας, οι πολεοδομικές παραβάσεις και οι καταπατήσεις δημόσιας γης, οι συμβάσεις του Ελληνικού Δημοσίου για προμήθεια πολεμικού υλικού, οι απ' ευθείας αναθέσεις δημοσίων έργων, χωρίς μειοδοτικό διαγωνισμό, οι υπερτιμολογήσεις, το παραδικαστικό κύκλωμα, το μεγάλο κόλπο του Χρηματιστηρίου κι ένα σωρό άλλα. Οι λέξεις «σκάνδαλο» και «σκανδαλώδης» περιέχονται σε κάθε δελτίο ειδήσεων, το οποίο εμπλουτίζεται με πάνελ από ειδικούς  σκανδαλολόγους για να αναλύσουν στους αδαείς τα τεκταινόμενα.
Ο πολίτης χαίρεται! Να, λοιπόν, που κάποιοι καλοί άνθρωποι έχουν πάρει το φραγγέλιο στο χέρι και ξεκαθαρίζουν την κοινωνία μας από τους κακούς.     
Εγώ, φοβάμαι! Γιατί, αυτή η υπερεξουσία των ΜΜΕ δημιουργείται και ασκείται με διαδικασίες ίδιες με αυτές που κατηγορούν. Με αδιαφάνεια. Είναι φανερό ότι, αυτή η ενημέρωση, που οδηγεί στο «επιλεκτικό» ξεμπρόστιασμα κάποιων «βολεμένων» δεν γίνεται από έναν απλό δημοσιογράφο. Απαιτεί ολόκληρο «στρατό»! Και οι «στρατοί» κοστίζουν! Ποιος συντηρεί, λοιπόν, αυτό το κύκλωμα πληροφόρησης; Προφανώς, κάποια μεγάλη οικονομική δύναμη. Άρα, ένα κέντρο εξουσίας, που, μέσα από τις διαδικασίες αποκάλυψης των σκανδάλων, είτε κάνει ξεκαθάρισμα λογαριασμών, είτε.προειδοποιεί: «Κοιτάξτε, αν δεν πειθαρχήσετε, θα σας βγάλω στο γυαλί!  Σας κρατάω! Σας έχω στο χέρι!»
Ο συμβιβασμός, λοιπόν, ανάμεσα στο κράτος, στους πολιτικούς και στα ΜΜΕ είναι ξεκάθαρος. Τα ΜΜΕ αποτελούν ένα πολύ καλό εργαλείο, με το οποίο ελέγχονται οι πολιτικοί, μέσω των οποίων ελέγχεται ο λαός, η μάζα. Άρα, όποιος ελέγχει τα ΜΜΕ, ελέγχει και τον λαό.

ΜΜΕ και καθημερινή συμπεριφορά

            Για όσο διάστημα, το κυρίαρχο μέσο για τη διάδοση ιδεών ήταν το έντυπο, (εφημερίδα, βιβλίο) το άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στην πνευματική ελίτ και στη βάση ήταν τεράστιο. Οι λόγοι ήταν αρκετοί, από τους οποίους απομονώνω δύο: την αδυναμία για ανάγνωση, αφού οι αναλφάβητοι αποτελούσαν ένα πολύ σημαντικό μέρος του λαού, και την αδυναμία απόκτησης του εντύπου, κυρίως για οικονομικούς λόγους. Η βελτίωση του βιοτικού και μορφωτικού επιπέδου συνετέλεσε στη προοδευτική μείωση αυτού του ανοίγματος. Αυτό, όμως, αποτελεί τεράστιο πρόβλημα γι αυτούς που θέλουν να ασκούν τον έλεγχο τόσων δισεκατομμυρίων ανθρώπων, με χωροταξική διασπορά σε όλη την έκταση του πλανήτη. Η γνώση και η διαμορφωμένη προσωπικότητα δημιουργούν εμπόδια στην διείσδυση μιας εντολής μέχρι τον εγκέφαλο του δέκτη. Ο ενημερωμένος και σκεπτόμενος άνθρωπος δεν υιοθετεί απόψεις χωρίς να ασκήσει την προσωπική του κριτική σ' αυτές. Χωρίς να το επιδιώκει, ο μηχανισμός σκέψης που έχει διαμορφώσει, ορθώνει λογικά αναχώματα και παρεμβάλλει φίλτρα μέσα από τα οποία πρέπει να περάσει η πληροφορία στην διαδρομή της προς τον εγκέφαλο και τα κέντρα του. Σ' αυτή τη διαδρομή, όμως, οι νοητικές διεργασίες του σκεπτόμενου ανθρώπου, του ενημερωμένου, του νοητικά συγκροτημένου, είναι δυνατόν να την απορρίψουν αυτή την εντολή, να την ακυρώσουν. Για σκεφτείτε: μόλις δείτε στην τηλεόραση ένα όργανο γυμναστικής που γυμνάζει τους κοιλιακούς και, όπως δείχνει η εικόνα, σας μετατρέπει από.γιουβαρλάκι, σε Μίστερ Κόσμος ή Μις Υφήλιος, τρέχετε να το αγοράσετε; Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, από εσάς ΟΧΙ! Γιατί.σκέφτεστε την υπερβολή που υπάρχει σ' αυτό το μήνυμα, την έλλειψη αρκετού διαθέσιμου χρόνου για να κάνετε τις ασκήσεις και πολλά άλλα. Σκέπτεστε! Κάποιοι άλλοι, όμως, ΔΕΝ σκέφτονται, το παραγγέλλουν και φορτώνουν με ένα ακόμη άχρηστο αντικείμενο το σπιτικό τους και.ξεφορτώνουν από κάποια χρήματα το πορτοφόλι τους.
Άρα, οι άνθρωποι που σκέπτονται, οι άνθρωποι που έχουν αναστολές δεν είναι χρήσιμοι στο σύστημα. Τι  να τους κάνουμε όμως; Να τους σκοτώσουμε; Όχι, βέβαια! Κάτι πιο χρήσιμο. Να τους.αλλάξουμε! Πάνω σ' αυτή τη συλλογιστική χαράζεται μια στρατηγική. Η κεντρική ιδέα αυτής της στρατηγικής είναι: δεν πιέζουμε έντονα, δεν βιάζουμε. Οι πιέσεις και οι βιασμοί δημιουργούν αντίδραση, παράγουν επαναστάσεις. Εισάγουμε το δηλητήριο της εντολής στον οργανισμό του ανθρωποστόχου μας με άπειρες, καθημερινές, μικρές δόσεις, τέτοιες που να μη καταλαβαίνει τίποτα. Προβάλλουμε μέσα από τα τηλεοπτικά κανάλια δέκα σήριαλ. Το εργαλείο λέγεται «ψυχαγωγικά προγράμματα ευρείας αποδοχής». Λαϊκά προγράμματα. Η παρακολούθησή τους δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις. Αντίθετα, πολλά άτομα με υψηλές νοητικές και γνωστικές προδιαγραφές τα παρακολουθούν για.χαλάρωμα! Τι βλέπουμε εκεί:
Στη συντριπτική τους πλειοψηφία προβάλλονται οι «παράλληλες» σχέσεις. Ο σύζυγος απατά την σύζυγο κι αντιστρόφως. Ποιο είναι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα; Ο εθισμός! Σιγά-σιγά, η συντηρητική ελληνική κοινωνία έχει αποδεχτεί την δημιουργία των παράλληλων σχέσεων. Κάποτε, πριν από μερικά χρόνια, όταν μια κοπέλα είχε μια σχέση μ' ένα αγόρι, δεν τολμούσαμε να την πλησιάσουμε και να της διατυπώσουμε την προσωπική μας επιθυμία. Σήμερα, η κοπέλα βρίσκεται στο μπαρ και «την πέφτει», όπως συνηθίζεται να λέγεται, στον φίλο του συνοδού της! Εξ απαλών ονύχων εξαλείφεται η αναστολή στην παρέμβαση μεταξύ δυο ανθρώπων που συνδέονται μεταξύ τους συναισθηματικά ή και ουσιαστικά, αφού έχουν πάρει την μεγάλη απόφαση της σύστασης οικογένειας.
Το καλοκαίρι του 2005 το MEGA πρόβαλλε ένα serial τουρκικής παραγωγής, το σενάριο του οποίου ήταν καταπληκτικό: Προπαγάνδιζε την ελληνοτουρκική συνύπαρξη, απορρίπτοντας με χιούμορ τις εδραιωμένες αντιθέσεις μεταξύ των δύο λαών. Γιατί έγινε αυτό; Η τουρκική πολιτική  ηγεσία έχει καταλάβει ότι είναι πολύ σημαντική η ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο δρόμος για την ένταξη, όμως, περνάει κι από την Ελλάδα. Πρέπει, συνεπώς, να προετοιμαστεί ο τουρκικός λαός για τους όποιους συμβιβασμούς αναγκαστεί να κάνει η Κυβέρνησή του. Ο δρόμος αυτός ανοίγεται απλά και σίγουρα μ' ένα τηλεοπτικό serial! Το γεγονός ότι, ακολούθησαν κι άλλα, παρεμφερή,  δεν είναι τυχαίο.  
Σκεφτείτε κάτι ακόμα: γιατί απαγορεύτηκε η διαφήμιση των τσιγάρων; Και μάλιστα, πρώτα η τηλεοπτική και κατόπιν η έντυπη; Γιατί αξιολογήθηκε ότι, η διαφήμισή τους προκαλούσε την προσέλκυση νέων χρηστών με αποτέλεσμα την διεύρυνση του συνόλου των καπνιστών, ανθρώπων που εμφανίζουν τα γνωστά, μεγάλα προβλήματα υγείας. Κι όμως, η βιομηχανία των σιγαρέτων δεν έμεινε με σταυρωμένα τα χέρια. Κάνετε ένα πείραμα. Τώρα, που είσαστε υποψιασμένοι, χρονομετρήστε τις σκηνές των Ελληνικών serials στις οποίες εμφανίζεται τουλάχιστον ένας καπνιστής. Το αποτέλεσμα θα σας καταπλήξει. Ωραία, λοιπόν! Κόψαμε τη διαφήμιση, αλλά.το διαφημίζουμε έμμεσα,  με το παράδειγμα και την εικόνα για μίμηση!.
Παρόμοιο είναι το παράδειγμα που αφορά στο ποτό. Μπορείτε να θυμηθείτε έστω κι ένα επεισόδιο ελληνικού serial ή ταινίας στο οποίο να μη γίνεται κατανάλωση αλκοόλ; Το ρεκόρ των εμφανίσεων το έχει το ουίσκυ! Γιατί, λοιπόν, σας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι, οι Έλληνες είμαστε στις  πρώτες θέσεις ατομικής κατανάλωσης αλκοόλ; Γιατί δείχνουμε έκπληκτοι όταν οι διεθνείς έρευνες αναδεικνύουν ότι τα ελληνόπουλα ξεκινούν την χρήση αλκοόλ από την ηλικία των 10 ετών; Και γιατί, στη συνέχεια, μας προκαλεί κατάπληξη και δέος η χρήση παραισθησιογόνων και ψυχοτρόπων ουσιών από παιδιά 12-13 χρόνων; Αφού έχει διαπιστωθεί στατιστικά ότι, ο αλκοολισμός αποτελεί τον προθάλαμο των ναρκωτικών.
Ο εκχυδαϊσμός αποτελεί έναν άλλο σημαντικό στόχο των ΜΜΕ. Η αναφορά στην λεπτομέρεια της ερωτικής πράξης, φαινόμενο σύνηθες και σε ταινίες και σε εξειδικευμένα έντυπα, η διαχείριση της χυδαίας έκφρασης σαν απαραίτητου συστατικού του «πολιτιστικού» προϊόντος και η χρήση της προκλητικής εικόνας σε υπερθετικό βαθμό αποτελούν ένα μαλακό χαλί, πάνω στο οποίο βαδίζουν ανυποψίαστοι οι νέοι, με κατεύθυνση προς μια νέα κοινωνία ανθρώπων, χωρίς ιδανικά, χωρίς δημιουργικούς στόχους, με κύρια χαρακτηριστικά την λεξιπενία και τα αβαθή νοήματα, την ανοχή στην προσβολή και στον εξευτελισμό, την αποδοχή της εξάρτησης. Θυμηθείτε την διαφήμιση του τηλεπαιχνιδιού «το Bar» από το ΜΕGΑ σύμφωνα με την οποία η γυναίκα-παίκτρια που δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των πελατών-θεατών για φλέρτ θα διαγράφεται από το «παιχνίδι».
Ο Δούρειος Ίππος των ιδιωτικών καναλιών  είχε το προσωπείο του πλουραλισμού και  της αντικειμενικής ενημέρωσης, συστατικά που έλειπαν από το κρατικό μονοπώλιο ενημέρωσης. Σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την κατάργηση αυτού του μονοπωλίου, τα ιδιωτικά κανάλια μας προσφέρουν ψυχαγωγία γεμάτη φόνους και βία, χαζά δήθεν εκπαιδευτικά προγράμματα, ρατσισμό και εθνικισμό, Big Brother και Big Mother, τηλεδίκες και αποκαλύψεις, εκπομπές εκμετάλλευσης του ανθρώπινου πόνου ή της ανθρώπινης ανοησίας.   
Ποιος είναι ο στόχος αυτής της πολιτικής; Ο ορατός στόχος είναι ο αποπροσανατολισμός της μεγάλης μάζας από την κριτική σκέψη. Με λίγα λόγια, η δημιουργία μιας κοινωνίας ανθρώπων με επίπεδη αντίληψη, χωρίς βάθος σκέψης, χωρίς διάθεση για οποιονδήποτε προβληματισμό. Μιας κοινωνίας ανθρώπων που «βολεύονται» με πνευματικά αποφάγια, με σκουπίδια και είναι έτοιμοι να πειθαρχήσουν σε κάθε κωδικοποιημένη εντολή που θα δεχτούν.
Για να καταλάβετε αυτή την αντίληψη, για να αισθανθείτε άμεσα τι ακριβώς σημαίνει «κοινωνία της μιας εντολής», κάνετε ένα πείραμα: χρησιμοποιείστε σε μια συζήτηση με νέους ανθρώπους μια έκφραση ιδιόμορφη, πλασμένη προσωπικά από εσάς, όπως είναι οι γνωστές «τζάμι», «δικέ μου», «μη γίνεσαι γκάου» κ.ά.  Να είσαστε σίγουροι ότι, σύντομα θα την ακούσετε να κυκλοφορεί  Φορέστε το σακάκι σας με τις τσέπες γυρισμένες προς τα έξω. Σε λίγες μέρες θα διαπιστώσετε ότι έχετε χαράξει μόδα! Κάπως έτσι δεν έγιναν μόδα τα σκισμένα παντελόνια και τα ρούχα με τα μπαλώματα;
Ειδικότερα, η αισχρολογία στην έκφραση, δίνει στον νέο άνθρωπο την αίσθηση της απελευθέρωσης. Πιστεύει ότι έχει ξεφύγει από την γονική επιστασία, πιστεύει ότι έχει το πάνω χέρι στην παρέα, ότι χειραφετήθηκε. Πολλά έντυπα καλλιεργούν αυτή την μορφή «επανάστασης», που στην ουσία αποτελεί το ανώδυνο υποκατάστατο της επανάστασης, με τρόπο ιδιαίτερα επικίνδυνο.  Ιδιαίτερη αξία έχει η αναφορά στη φθοροποιό δράση μιας σελίδας από την εφημερίδα ATHENS VOICE. Η εφημερίδα αυτή διανέμεται δωρεάν από εκατοντάδες σημεία και είναι προσιτή σε οποιονδήποτε (ακόμη και σε παιδιά και σε εφήβους). Μια από τις σελίδες της εφημερίδας την επιμελείται η κυρία Μυρτώ Κοντόβα κι έχει τίτλο «Μίλα μου βρόμικα». Στη σελίδα αυτή περιλαμβάνονται επιστολές αναγνωστών και αναγνωστριών στις οποίες η κυρία Μυρτώ Κοντόβα δίνει και απαντήσεις. Όποιος τα διαβάσει, σοκάρεται. Κι όμως , στον ραδιοφωνικό σταθμό «ΕΝ ΛΕΥΚΩ» ο λίαν φιλοσοφημένος και πνευματικός καθοδηγητής κος Μιχαηλίδης, παντογνώστης και δοκισήσοφος, αφού ανέγνωσε μερικά τέτοια αποσπάσματα ανακοίνωσε στη συνέχεια ότι, δέχτηκε δεκάδες τηλεφωνημάτων από ακροατές του, οι οποίοι παραπονέθηκαν ότι.δεν εύρισκαν την εφημερίδα για να την αποκτήσουν, επειδή είχε εξαντληθεί! Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι, η «Κοινωνία της Μιάς Εντολής», μόλις δέχτηκε από την εκπομπή του κου Μιχαηλίδη  την εντολή, αντέδρασε άμεσα. Έτρεξε ν' αποκτήσει την εφημερίδα!
Θα μπορούσα να πω κι άλλα γι' αυτό το τεράστιο θέμα. Άλλωστε, δεν αναφέρθηκα, για οικονομία στον χρόνο, στις επιπτώσεις από την χρήση του internet, για το spaming και για πολλά άλλα.    Eνδεικτικά θα αναφέρω την άποψη της Έλσας Δεληγιάννη, Επίκουρης καθηγήτριας του Τμήματος Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ στο ΑΠΘ, σύμφωνα με την οποία το spaming παραβιάζει το δικαίωμα επιλογής στην πληροφόρηση, την αυτονομία του προσώπου κι ενδεχομένως και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Όλα τα στοιχεία που συλλέγει κάθε ερευνητής της σχέσης των ΜΜΕ με τον έλεγχο της κοινωνίας μας, οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα: ότι τα ΜΜΕ βρίσκονται σε αγαστή συμμαχία με όλους τους μηχανισμούς εξουσίας. Φυσικά, το όνειρο της χρησιμοποίησης των ΜΜΕ για την αναβάθμιση του ανθρώπου με πρωτοποριακά εκπαιδευτικά προγράμματα διαφόρων βαθμίδων, παραμένει όνειρο απατηλό. Αντίθετα, πολλαπλασιάζονται οι εκπομπές εκμαυλισμού του ανθρώπου και καταρράκωσης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αφού, για παράδειγμα, βλέπουμε ότι, στο βωμό της διεκδίκησης ενός βραβείου 50.000 δολαρίων, κάποιοι άνθρωποι εξωθούνται στο να φάνε ακόμη και σκουλήκια!

 Συμπέρασμα:
Τα ΜΜΕ αναδεικνύονται σε εργαλεία ελέγχου της κοινωνικής μας συμπεριφοράς
Τα ΜΜΕ αναδεικνύονται σε εργαλεία διαμόρφωσης κοινωνικής συμπεριφοράς.
Ο μόνος τρόπος αντίδρασης στην επέλαση των ΜΜΕ είναι η ανάπτυξη κριτικής ικανότητας και η διατήρηση της ανεξάρτητης σκέψης
Όμως, αυτό μπορεί να γίνει μόνο με τη δύναμη της πραγματικής και ουσιαστικής παιδείας.

* Ο Γιάννης Βασιλειάδης είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και εκδότης του περιοδικού "ΣΥΜΜΕΤΕΧΩ & δημιουργώ στην πόλη μου" που εκδίδεται στο Χαλάνδρι