Μέσα σ' όλα αυτά, διαπλάθεται και ο νεοϊδεολογισμός της Μεγάλης Ιδέας και
της Ελληνορθόδοξης Πορείας του Γένους, που έγινε το σήμα κατατεθέν του
Κωλέτη και την οριοθέτησε ο φαναριώτης ιστοριογράφος Κωνσταντίνος
Παπαρηγόπουλος. (Φτιάχνονται οι πρώτοι εθνικοί μύθοι, για «κρυφά σχολειά»
των παπάδων, για τη διαχρονική στήριξη από την Εκκλησία του αρχαίου
ελληνικού πολιτισμού κλπ. Η ελληνική ιστορία αποκτά μια «καθαρότητα».
Αναβαπτίζονται ιστορίες διαστρεβλωμένες. Αλλάζουν τις ονομασίες τόπων,
χωριών, γεωγραφικών στοιχείων).
Οργανώνονται λαϊκό-θρησκευτικά δικαστήρια. Βάση αυτών,  ο Κοραής, ο
Φαρμακίδης, ο Σοφιανόπουλος, ο Πυλαρινός, θεωρήθηκαν αιρετικοί, βλάσφημοι
κι εξωμότες του «ελληνοχριστιανισμού»! Η δαμόκλειος σπάθη του αφορισμού,
έγινε το φόβητρο των δεσποτάδων, στους μη προσηλωμένους στην «ορθόδοξη
χριστιανική αγωγή»!
Το 1856, ο κεφαλλονίτης λογοτέχνης Ανδρέας Λασκαράτος, παρουσιάζει το
βιβλίο του «Τα Μυστήρια της Κεφαλλονιάς» και εξ αιτίας του αντικληρικού
περιεχομένου αφορίζεται. Το 1866 ο συριανός  Εμμανουήλ Ροΐδης, σατιρίζει
τον κλήρο και την ελληνική πραγματικότητα με την «Πάπισσα Ιωάννα» και
αφορίζεται. Τα λεγόμενα «αναθέματα», έσπρωξαν πολλούς χριστιανούς
«αντιρρησίες», να εγκαταλείψουν τις ιδέες τους και να φύγουν κακήν κακώς
από τον τόπο τους. Οι καθολικοί των νησιών, φοβισμένοι από την
μισαλλοδοξία, κάνανε συνεχείς εκκλήσεις στο Βατικανό, για προστασία!
Φωτισμένα μυαλά, «οδηγήθηκαν» σε αστυνομικές και θρησκευτικές ανακρίσεις,
για ν' αποκαλύψουν το «δίκτυο» των οπαδών τους. Μέσα σ' αυτή την παραζάλη
των γεγονότων, στη Σύρο, έριξαν στον τάφο του αφορισμένου και
καταδικασμένου Θεόφιλου Καΐρη, περίχρισμα ασβέστη, για να λιώσουν τα
κόκαλά του. Έπρεπε δια παντός να εξαφανιστεί η μνήμη του και οι θεωρίες
του!
Η εικόνα της Μεγαλόχαρης της Τήνου, ξεπέρασε τους ελληνικούς ορίζοντες. Η
απανταχού ομογένεια ευλαβικά ακούμπησε την πίστη της στο εικόνισμα και τον
οβολό της στο παγκάρι. Το Ιερό Ίδρυμα της Ευαγγελιστρίας Τήνου,
αναδείχθηκε σ' ένα από τους ισχυρότερους οικονομικούς παράγοντες της
Χώρας, με τεράστια έσοδα και πλήθος ακινήτων.
Αυτό ήταν το μέγα δέλεαρ, για το ποιος θα έχει τη νομή των εσόδων.
Ήδη από το 1834, το κράτος, βλέποντας τη «χρυσοφόρα πηγή» της εκκλησίας
της Τήνου, δεν αφήνει στην τοπική κοινωνία να έχει τον πρώτο λόγο στη
διαχείριση του Ιδρύματος.  Έτσι με νόμο, αφαιρεί την αρμοδιότητα αυτή από
τους ορθόδοξους ενορίτες της Τήνου και βάζει ως διοικητικό προϊστάμενο, το
νομάρχη Κυκλάδων.
Στα χρόνια που ακολουθούν μέχρι το 1887, που αποφασίστηκε να φτιαχτεί νέος
κανονισμός λειτουργίας του Ιερού Ιδρύματος, το κράτος με διάφορα νομικά
τεχνάσματα, δεν άφησε ποτέ  να φύγει από την επιρροή του, η διαχείριση των
χρημάτων. Οι χωραΐτες διαμαρτύρονται για το καθεστώς αυτό, αλλά ταυτόχρονα
τα βάζουν και με τους πολιτικούς της ενδοχώρας του νησιού (τον βουλευτή
Γρηγόρη Μαυρομαρά από τον Πύργο), που θέλει να μοιράσει τα έσοδα, σ' όλα
τα ορθόδοξα χωριά του νησιού (οι καθολικοί ήταν εξοβελισμένοι). Τελικώς
στη διελκυστίνδα αυτή επεμβαίνει το ελληνικό δημόσιο και φτιάχνει ένα  νέο
νόμο το 1888, σύμφωνα με τον οποίο, η επιτήρηση του Ιδρύματος ανατίθεται
στην εκάστοτε κυβέρνηση.
Πριν από την καταστροφή της Μ. Ασίας, δεν γιορτάζονταν με τόση
μεγαλοπρέπεια ο  Δεκαπενταύγουστος στην Χώρα της Τήνου. Όμως μετά την
συμφορά της προσφυγιάς, έπεσε φτώχια. Τα ξενοδοχεία της Τήνου, χάσανε τους
καλύτερους και περισσότερους πελάτες τους, που ήταν οι Μικρασιάτες.
Πολλοί πιστοί δεν πήγαιναν στο πανηγύρι του Ευαγγελισμού, επειδή έκανε
ακόμη  πολύ κρύο το Μάρτη. Αποφασίστηκε λοιπόν να μεταφερθεί η μεγάλη
γιορτή της Μεγαλόχαρης το Δεκαπενταύγουστο. Έτσι, οι φτωχοί προσκυνητές,
που δεν είχαν λεφτά για ξενοδοχεία, μπορούσαν να περάσουν, χωρίς να
κρυώνουν, την ολονυχτία, στον ύπαιθρο χώρο του ναού.
Το 1924, ο βουλευτής Κωνσταντίνος Αλβανός, πρωτοστατεί να κτισθεί νέος
ναός της Ευαγγελίστριας, μεγαλυτέρων διαστάσεων, για να εξυπηρετηθούν οι
πάμπολλοι πιστοί και να υπάρξει μέριμνα για τους απόρους προσκυνητές. Μια
ακόμη δικαιολογία που τίθεται, είναι ότι ο ναός δεν έχει την «πρέπουσα»
εκκλησιαστική ομορφιά! Όμως η οικονομική αδυναμία του κράτους και η
γενικότερη φτώχια των ντηνιακών, αλλά κι η απροθυμία νέων ευεργετών,
ματαίωσαν τα μεγαλεπήβολα σχέδια. Το μόνο που κατορθώνει ο πολιτικάντης
Αλαβάνος, ήταν ν' αλλάξει για μια ακόμη φορά το καθεστώς της διοίκησης του
Ιερού Ιδρύματος. Επιδιώκει να ελέγξει τα όργανα, για να επιβάλει ρουσφέτια
και την πολιτική του επιρροή. Σύμφωνα λοιπόν με την τροποποίηση του 1925,
όλη η επιστασία περνάει στα χέρια των ορθοδόξων χωραϊτών ( καταργείται η
αντιπροσώπευση των χωριών). Η διοικούσα επιτροπή (5 μέλη), ορίζεται από το
Υπουργείο Εκκλησιαστικών.
Η «γιγάντωση» της φήμης για τη Μεγαλόχαρη στην Τήνο, προκάλεσε τη ζήλια κι
άλλων αιγαιοπελαγίτικων νησιών, που άρχισαν να «σκαλίζουν» ιστορίες για
θαυματουργούς αγίους και Παναγίες.
Η Παναγιά η Θαλασσινή στην Άνδρο, η Παναγιά η Κανάλα στα Θερμιά, η Παναγιά
η Καβουριανή στη Λέρο, η Παναγιά η Μελικαρού στη Σκύρο, η Παναγιά του
Χάρου στους Λειψούς, είναι ένα μόνο μικρό δείγμα απ' όλο αυτό το απάνθισμα
των θαυματουργών τόπων. Μάλιστα στη Σύρο το 1936, παρουσιάστηκε ότι έγινε
μεγάλο θαύμα στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου της Ερμούπολης. Για τρία
χρόνια η εν λόγω εκκλησία συγκέντρωσε πλήθος πιστών από τα γύρω νησιά κι
από την Αθήνα. Τελικώς η ιστορία αυτή είχε άδοξο τέλος, γιατί ένας
«αγαθός» διάκος, «κάρφωσε» ότι το υποτιθέμενο θαύμα ήταν στημένο!
Η εμφάνιση του Ιωάννη Μεταξά στα πολιτικά δρώμενα της χώρας (1936), φέρνει
πάλι το Ιερό Ίδρυμα της Ευαγγελιστρίας στο προσκήνιο. Δυο πρόσωπα παίζουν
καθοριστικό ρόλο.
Η γυναίκα του Μεταξά Λούλα,  που ήταν κόρη του επιφανή  Κωνσταντίνου
Χατζηϊωάννου, από την Χώρα της Τήνου κι ο
ντηνιακός Νικόλαος Λούβαρης, καθηγητής θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών,
υπουργός, μα προ παντός ιδεολόγος του ναζισμού!
Ο Μεταξάς, μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν πολύ στενά συνδεδεμένος με τη
σύζυγό του. Όπως ομολογεί στο προσωπικό του ημερολόγιο, σε πολλές κρίσιμες
φάσεις της ζωής του, συμβουλεύτηκε τη Λούλα και με τη βοήθεια της πήρε
λαμπρές αποφάσεις.
Εξ αιτίας λοιπόν της επιρροής της κυρίας Μεταξά, τη διοίκηση του Ιερού
Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας, ανέλαβε ο εγκάρδιος φίλος της οικογένειας
Χατζηϊωάννου στην Τήνο, γιατρός Κοσμάς Αφεντούλης. Ο Μεταξάς,
προσπερνώντας τους φιλοβασιλικούς και φασίστες κόλακές του, με μια τολμηρή
απόφαση, διορίζει τον Σχολάρχη Ιωάννη Καρδαμίτση, πρόεδρο της Κοινότητας
Τήνου (Δήμος, θα γίνει μερικά χρόνια αργότερα). Το δίδυμο
Αφεντούλη-Καρδαμίτση, με τις φιλελεύθερες απόψεις τους, μπήκε στο
στόχαστρο των υπερσυντηρητικών της Τήνου, που τους  καθοδηγούσε από την
Αθήνα, ο Νικόλαος Λούβαρης, ένθερμος θιασώτης του Χίτλερ!
Ο Λούβαρης σπουδαγμένος στην Γερμανία, με τη βοήθεια της Λούλας Μεταξά,
κέρδισε μια θέση υπουργού Παιδείας, στην πρώτη κυβέρνηση του Μεταξά, από
τον Απρίλιο μέχρι το καλοκαίρι του '36.
Στη συνέχεια, αφού πήρε με «τις πλάτες του Μεταξά» την έδρα της
θρησκειολογίας στην Πάντειο,  βρήκε την ευκαιρία να συγγράψει άρθρο υψηλού
περιεχομένου, για το «εκθαμβωτικόν φρόνημα των Γερμανών
εθνικοσοσιαλιστών»! (Καθημερινή 3/6/37).
Μάλιστα για να τον ευχαριστήσει περισσότερο ο Μεταξάς, τον έστειλε στο
Μόναχο το 1937, επικεφαλής 100-150 ανθρώπων των γραμμάτων, για να γίνουν
δεκτοί από τον Χίτλερ (έγγραφο Φόρεϊν Όφις 371/21150, 30/6/37).
Ο Λούβαρης, από τη θέση του πρύτανη της Παντείου, με την επιρροή που είχε
στην Τήνο, επεδίωξε να δημιουργήσει προβλήματα  στην  «ανοικτόμυαλη»
διοίκηση του Ιερού Ιδρύματος, με στόχο να καταρρακωθεί το κύρος της
επιστασίας της. Κυκλοφορούσαν φήμες  στο νησί, ότι γίνονταν διασπάθιση του
ταμείου.  Μεταξύ των κατηγοριών, ήταν  εκείνες που ανέφεραν ότι
ενισχύονταν οικογένειες, «που δεν είχαν ελληνοχριστιανικάς αρετάς».
(Δίνονταν βοηθήματα σε φτωχές γυναίκες, που οι άντρες τους είχαν
στιγματιστεί με το περιβόητο χαρτί των κοινωνικών φρονημάτων του Μανιαδάκη
κι ήταν άνεργοι. Μάλιστα μερικοί απ' αυτούς είχαν εκτοπιστεί).
Η γιορτή της Μεγαλόχαρης στην Τήνο, αποτέλεσε το σημείο αναφοράς για την
της εθνική ομοψυχία το '40, με τον τορπιλισμό της 'Έλλης (15 Αυγούστου).
Το Ιερό Ίδρυμα της Ευαγγελιστρίας, με την κήρυξη του πολέμου, με μια
κίνηση ευπρεπούς πατριωτισμού, εκποίησε ένα μεγάλο μέρος των κειμηλίων,
που κατείχε η εκκλησία της Μεγαλόχαρης  και προσέφερε τα χρήματα στον
πατριωτικό αγώνα. (Σημ. Ο βασιλιάς Γεώργιος τότε, έκλεισε το Τατόι,
σφράγισε τα τιμαλφή και αναχώρησε για την Αίγυπτο, αφήνοντας ανέπαφη την
κινητή περιουσία του, που στις μέρες μας εκποίησε στους «Σόθμπις» ο
Κωνσταντίνος).
Η ασθένεια του Μεταξά, κι η ραγδαία επιδείνωση της υγείας του, οδήγησαν τη
Λούλα Μεταξά, στη απόφαση να μεταφερθεί η εικόνα της Μεγαλόχαρης στην
Αθήνα. Όμως το πλοίο δεν πρόφτασε να παραλάβει την εικόνα, γιατί πρόλαβε
τον πρωθυπουργό ο θάνατος (29 Ιανουαρίου 1941).
Κατά τη διάρκεια της κατοχής, το Ίδρυμα του Ευαγγελισμού της Τήνου,
πρόσφερε  στις περιορισμένες δυνατότητες που είχε, τροφές και ρουχισμό σε
λιμοκτονούντες. (Σημ. ο περιβόητος Νικόλαος Λούβαρης, που ήταν ο ιθύνον
νους, της τηνιακής παροικίας των Αθηνών, έγινε από το 1943, μέχρι την
απελευθέρωση της Ελλάδας 12 Οκτωβρίου 1944, υπουργός Παιδείας στην
κυβέρνηση του δοσίλογου Ιωάννη Ράλλη. Μετά τον πόλεμο καταδικάστηκε, αλλά
ανεστάλη η ποινή του. Για να τιμηθεί το όλο συγγραφικό και εθνικό (!) έργο
του, τον ανακήρυξαν Ακαδημαϊκό).
Οι πατριωτικές μέρες των διοικούντων του Ιερού Ιδρύματος, άλλαξαν άρδην με
την απελευθέρωση. Η μεταπολεμική εμφύλια πολιτική διαμάχη που είχε πέσει
τότε στην Ελλάδα, παρέσυρε και τους επικεφαλής του Ιδρύματος του
Ευαγγελισμού της Τήνου, σ' ένα σκληρό αντικομμουνιστικό ντελίριο. Ακόμα
και ο πρώην βουλευτής των Φιλελευθέρων Κ. Αλαβάνος, εντάχθηκε με τους
συντηρητικούς (Κόμμα Εθνικοφρόνων) και στήριξε την επιστροφή  του βασιλιά!
(Κάποτε ωρύονταν εναντίον του).
Στα δύσκολα χρόνια 1945-1949, δεν ήταν λίγες οι φορές, που οι
«πολιτικάντηδες της Παναγίας», σε πύρινους λόγους τους, καταδίκασαν τους
αριστερούς, ως εχθρούς της πατρίδας και του Θεού, «που θέλουν να
γκρεμίσουν τις εκκλησίες, όπως έκαναν στη Ρωσία» (πλήρης η αρθρογραφία
στις αθηναϊκές εφημερίδες  της εποχής εκείνης. Στο νησί, ο «Κήρυξ της
Τήνου»). Αυτό φυσικά, ήταν κατάστηθη μαχαιριά, για τους αδαείς και
φοβισμένους ντηνιακούς, που μάθαιναν τις παραποιημένες ειδήσεις από το
κρατικό ραδιόφωνο, τον έντυπο τύπο και από τις συζητήσεις του καφενέ.
Πολλοί αριστεροί, χωρίς επιλήψιμη δράση, αναγκάστηκαν να φύγουν «νύχτα»
από το νησί, για να μην συλληφθούν από τους πρώην συνεργούς των δυνάμεων
κατοχής, που μετά τον πόλεμο, είχαν γίνει υπέρ-πατριώτες,
υπέρ-θρησκευόμενοι και κυνηγούσαν «τα μιάσματα» της Τήνου. Ήταν αρκετές οι
περιπτώσεις, που φανατισμένοι παπάδες, έδωσαν στην αστυνομία στοιχεία για
την κατάδοση αριστερών, χρησιμοποιώντας κατά αισχρό τρόπο ως πειστήρια, τα
λόγια της ανυποψίαστης πιστής που τους εξομολογείτο, για το τι είχε δει,
τι είχε ακούσει και τι γίνονταν στο σπίτι της. (Ακόμα και στο χωριό των
δημοκρατικών πεποιθήσεων τον Πύργο της Τήνου, ο νεαρός τότε
παπα-Δημητράκης Μαυρομαράς, καταγγέλθηκε για τέτοιες πράξεις. Το
σωφρονισμό των αντιφρονούντων, τον είχε αναλάβει ο «κέρβερος» χωροφύλακας
Λεβέντης με τον βούρδουλα και με μια αλυσίδα, που την κτύπαγε στις πλάτες
των συλληφθέντων. Που έκανε να «ραγίσουν» κι οι τοίχοι του αστυνομικού
σταθμού, από τα βασανιστήρια)!
Για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, στον απολογισμό των πράξεων του Ιερού
Ιδρύματος του Ευαγγελισμού,  θα πρέπει να μνημονεύσουμε, ότι από χρήματα
που διέθεσαν, οργανώθηκε στη Χώρα της Τήνου παιδικός σταθμός, που
συγκέντρωσε παιδιά από ανταρτόπληκτες περιοχές, παρέχοντάς τους, τις
δύσκολες μέρες της εποχής εκείνης, διαμονή, τροφή κι εκπαίδευση.
Στο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου του 1950, ο πρωθυπουργός Πλαστήρας
δίνει από την Τήνο, το μήνυμα της συμφιλίωσης, ότι θα σταματήσουν οι
εκτελέσεις των κομουνιστών, στην μετεμφυλιακή Ελλάδα (ζητούσε τη διακοπή
της θανατικής καταδίκης και τη μετατροπή της ποινής σε ισόβια). Σ'
απάντηση αυτού, ο μητροπολίτης Σύρου-Τήνου Φιλάρετος, διακηρύσσει την
αντίθεσή του, στις πράξεις επιείκειας. «Η παροχή συγνώμης» είπε, «δεν
δίνεται από την Εκκλησία σε οργανωμένα σύνολα, όπως οι κομουνιστές, αλλά
μόνο ατομικώς σε παραπλανηθέντα και αληθώς μετανοημένα άτομα». (Εφημ.
«Ελευθερία» 17/8/1950). Αμέσως μετά ξεσπά κυβερνητική κρίση. Ο Σοφοκλής
Βενιζέλος, που στήριζε την κυβέρνηση Πλαστήρα, κατηγορεί τον πρωθυπουργό
για ενδοτισμό στους κομουνιστές, αποσύρει την ψήφο εμπιστοσύνης και
προκηρύσσονται εκλογές.
Για να ισορροπήσω τις εντυπώσεις, και να είμαι ιστορικά τίμιος, πρέπει να
επισημάνω, ότι μετά την ταραγμένη περίοδο της δεκαετίας του '40, η
«μονόφθαλμη  πολιτική» του «Πανελλήνιου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας
Τήνου» (ΠΙΙΕΤ) στη δεκαετία του 1950- ΄60, γίνεται πιο μετριοπαθής. Οι
υποτροφίες που δίνει για τις σπουδές των ντηνιακών παιδιών, δεν πάνε
μονόπλευρα, μόνο στους υπέρ-εθνικόφρονες. Όσοι είχαν μέσο τον βουλευτή των
Φιλελευθέρων και της μετέπειτα Ένωσης Κέντρου, Νίκο Αλαβάνο,
συγκαταλέγονται στους ευνοημένους υποτρόφους (ο Πάμφιλος Αλαβάνος, από το
1964-1973, ήταν πρόεδρος του ΠΙΙΕΤ). Μια  λαμπρή σελίδα που πρέπει να
μνημονευτεί, ήταν η αμέριστη αρωγή που πρόσφερε (και προσφέρει ακόμη), για
τη συντήρηση και λειτουργία από το 1955, της Σχολής Καλών Τεχνών του
Πύργου. Ακόμη έδωσε την οικονομική της συνδρομή για τον εξωραϊσμό κι
ανάπλαση έργων στην Τήνο  (γηροκομείο, λιμάνι, υδροδότηση, Ιερατικό Λύκειο
κλπ).
Το 1970, είναι χρονιά σταθμός για την ιστορία του Ιερού Ιδρύματος του
Ευαγγελισμού Τήνου. Με νόμο του κράτους και απόφαση της Ιεράς Συνόδου, που
εποπτεύει ο  ντηνιακός αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, η  Εκκλησία της Ελλάδας
παίρνει τον πρώτο λόγο για την εκλογή της διοίκησης του εν λόγω Ιδρύματος.
Έτσι σταμάτησε η μακρόχρονη διαμάχη μεταξύ κληρικών- λαϊκών, ντηνιακών της
ενδοχώρας του νησιού και χωραϊτών, κράτους και τοπικής αυτοδιοίκησης, για
το ποιος δικαιούται να έχει συμμετοχή και άποψη για τον κορβανά της
εκκλησίας της Μεγαλόχαρης (από το 1834- 1969, η διοίκηση διορίζονταν από
την κυβέρνηση).
Στα νεότερα χρόνια,  από την Τήνο  έγινε το σημείο «επαναφοράς» του
«παραστρατημένου» Ανδρέα Παπανδρέου, που ήθελε στην αρχή της διακυβέρνησής
του (1983-87), να δεσμεύσει την εκκλησιαστική περιουσία. Την 25η Μαρτίου
του 1988, ο Άκης Τσοχατζόπουλος, από το «βήμα» της εκκλησίας του
Ευαγγελισμού, δηλώνει «έμμεση υπακοή» στους αρχιερείς, που «έπνεαν τα
μένεα», εις βάρος της (τότε) κυβέρνησης. Για να τους την «σπάσει» ο
Παπανδρέου, δεν πάει όπως προβλέπονταν τον Δεκαπενταύγουστο στην Τήνο,
άλλα προτιμά να τιμήσει τη «Γιορτή των Ενόπλων Δυνάμεων», στην Παναγία του
Σουμελά στο Βέρμιο. Ένιωθε, ότι οι Πόντιοι, ήταν πιο κοντά του κομματικά,
από τους δεξιούς ντηνιακούς.
Το ιερατικό και πολιτικό κατεστημένο της Τήνου αντέδρασε, όχι κυρίως για
την επιλογή του  Παπανδρέου, αλλά γιατί δεν ήθελαν να δημιουργηθεί ένα
ακόμη, φημισμένο και ανταγωνιστικό, πανελλήνιο θρησκευτικό κέντρο!
Ο Κων. Καραμανλής το 1989, αντιλαμβάνεται την κίνηση του Παπανδρέου και
για να του την «βγει» (τον είχε «κρεμάσει» ο Αντρέας και δεν τον είχε
εκλέξει πρόεδρο για δεύτερη θητεία), πάει ως ιδιώτης προσκυνητής, τον
Δεκαπενταύγουστο στην Τήνο! Στο νησί οι δεξιοί πανηγυρίζουν, απ' αυτήν την
προτίμηση. Οι πασοκτζήδες, ψάχνουν να βρουν άλλοθι,  που τελικώς τους το
προσφέρει η νεαρή συνοδός του Ανδρέα. Γιατί η Δήμητρα Λιάνη, έθεσε σε
προτεραιότητα το τάμα της στην Τήνο (1990), για τη σωτήρια επέμβαση του
Γιακούμπ στον Παπανδρέου. Στη συνέχεια έχουμε την μεγάλη επιστροφή του
(εγχειρισμένου-φοβισμένου) Ανδρέα 1991-92 στο νησί, για ν' ανασηκώσει την
«καρδάρα», που κάποτε κλότσησε!
Στη δεκαετία του '90, με πρωτοβουλία του σημερινού μητροπολίτη Φθιώτιδας
Νικόλαου ( Ν. Ι. Πρωτοπαπάς, τήνιος στην καταγωγή), κτίζεται έξω από τα
Υστέρνια της Τήνου, ο ναός της Β' Εύρεσης της Θαυματουργού Εικόνας της
Παναγίας. Άλλη μια ένδειξη πρωτοφανούς ναομανείας, που κατέχει τους
ντηνιακούς (εκατομμύρια στοίχισε η νέα εκκλησία και το τεράστιο
καμπαναναριό). Στο σημείο αυτό, που ανεγέρθηκε η μεγάλων διαστάσεων
εκκλησία (αταίριαστη με το περιβάλλοντα χώρο), υπήρχε ένα μικρό
προσκυνητάρι (ένας σταυρός κι ένα καντήλι). Ήταν το μέρος, που είχε θάψει
την εικόνα του Ευαγγελισμού της Τήνου, ένας κακομοίρης, που νόμιζε ότι
αρπάζοντας την χρυσοστόλιστη εικόνα,  θα του 'βγαινε σε καλή τύχη. (Το
βράδυ της 15ης Δεκεμβρίου του 1842, κρυμμένος μέσα στην εκκλησία, πήρε την
εικόνα και κατέφυγε σ' ένα χωράφι έξω από τα Υστέρνια. Πήρε τα τιμαλφή από
την εικόνα κι έφυγε με κατεύθυνση το Στενό Τήνου- Άνδρου, για να διαφύγει
από το νησί. Όμως ήδη τον είχαν αντιληφθεί, τον είχαν πάρει κατόπι κι
όταν κόντευαν να το συλλάβουν, πήγε και μπήκε στο «πηγάδι του Μανόλη» στο
Μαρλά. Εκεί τον πιάσανε). Η επονομαζόμενη «δεύτερη εύρεση τα εικόνας της
Παναγίας», γιορτάζονταν από τότε μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Έκτοτε
ατόνησε η γιορτή, μέχρι που το 1973, μια ομάδα Υστερνιωτών, με τη συνδρομή
χωραϊτών, αποφάσισε να φτιάξει εκκλησία. (Η χουντική τοπική αυτοδιοίκηση,
είχε πάρει φόρα και θάρρος από το υποσχόμενο «τάμα του Παπαδόπουλου».
Έπρεπε κι Έξω Μεριά της Τήνου, να πάρει μερτικό από την μεγάλη  διαχρονική
ιστορία της Μεγαλόχαρης).
Μ' αυτά τα συμβάντα και με πολλά άλλα μικρότερης σημασίας, μέστωσε στο
διάβα των χρόνων το  θέσφατο μήνυμα της θαυματουργού εικόνας της Παναγίας,
παρηγορήτρας κάθε κατατρεγμένου.
Φτωχοί κι ανήμποροι. Πρωθυπουργοί και μεγαλόσχημοι επώνυμοι επισκέπτες.
Προβεβλημένοι αθλητές και κάθε λογής διασημότητες, διάβηκαν τα σκαλιά της
εκκλησίας, για να  προσκυνήσουν στην Χάρη της. Στο εικόνισμα της Παναγίας,
ακούμπησε η Ελλάδα την ελπίδα της. Ακόμη κι οι βασιλιάδες της.
Η «θαυματουργή εικόνα», δυο φορές κουνήθηκε από τη θέση της, για να δώσει
δύναμη στους μεγάλους προστάτες της. Τη μια πήγε στο Τατόι κι έσωσε τον
Κωνσταντίνο το Β' (1915) από πνευμονία και τη δεύτερη, δεν μπόρεσε να
κάνει τίποτε στην Αθήνα, για να σώσει τον Παύλο (1964) από τον καρκίνο.
Για πολλά χρόνια, Τήνος σήμαινε για τους περισσότερους Έλληνες, μόνο
Εκκλησία. Για τους χωραΐτες, η Ευαγγελίστρια, ήταν και είναι, το μεγάλο
τους κεφάλαιο. Η οικονομία της πόλης της Τήνου, στηρίζεται αποκλειστικά
στους προσκυνητές. (Που και που, «εμφανίζεται» κάποιο θαύμα, για να
τονωθεί η προσέλκυση των πιστών). «Η δακρύζουσα Παρθένος», η «λύτρωση
αναξιοπαθούντων πιστών», η «έλευση της Θείας Δίκης, για τ' άδικα του
κόσμου τούτου», «τα λογής λογής οράματα των πιστών», κτίζουν τις υπερβολές
των υπέρ-θρησκευόμενων, που σε κάθε ευκαιρία, ανασύρουν ύμνους και λόγια
ψαλτικά, για να στολίσουν το όλο μεταφυσικό οικοδόμημα, γύρω από την
αμέριστη φιλευσπλαχνία της Θεοτόκου. Ονοματίστηκαν θαύματα, καταγράφηκαν
σε φυλλαδιάκια που μοιράζονται στους προσκυνητές, για να μάθουν και να
διαδώσουν τα θεραπευτικά νέα. Ακόμα κι ο μουσουλμάνος πιστός, που έγινε
καλά «επιστρατεύτηκε», για να δειχθεί πόση αίγλη έχει η εικόνα της Τήνου
και στους αλλόθρησκους!
Όλα όμως αυτά τα «κόλπα», φέρνουν γκρίνια στους ντηνιακούς της ενδοχώρας
του νησιού. Δεν αντέχουν να βλέπουν τις ορδές των προσκυνητών να πηγαίνουν
από τα βαπόρια στην εκκλησία και να μην παίρνουν όλοι αυτοί μια «μυρωδιά»,
για το τι υπάρχει στο υπόλοιπο νησί. Ο θρησκευτικός τουρισμός, άργησε ν'
ανακαλύψει την Τήνο, με τον μεγάλο πολιτισμό, με τα θαυμαστά χωριά  και τα
χειροποίητα κομψοτεχνήματα του ανθρώπινου μόχθου. Τα τελευταία χρόνια όμως
φαίνεται, ότι το όλο σκηνικό αρχίζει ν' αλλάζει.
Η Τήνος, επενδύει και στον πολιτισμό, το καλό «χαρτί» της, μέσα στην
ομήγυρη των Κυκλαδονήσων. Οι νεοφερμένοι «ξένοι» καλοκαιρινοί κάτοικοι του
νησιού, με τις πολιτιστικές πρωτοβουλίες τους, συμπαρασύρουν το ντόπιο
κατεστημένο, ν' ανοίξει τα «μυαλά του», να δει με άλλο μάτι το σύγχρονο
τουριστικό  πνεύμα, που εκτός από ήλιο και θάλασσα, ζητάει ποιοτικές
προτάσεις ζωής. Έτσι οι ντηνιακοί «ξεσκονίζουν» τα ξεχασμένα και
παραμελημένα, καλά κειμήλια της μακρόχρονης ιστορίας των χωριών τους. Σ'
αυτή την καινοτόμα μεγάλη στροφή, δειλά δειλά, στρέφει τα μάτια της και η
διοίκηση του Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας Τήνου. Πολλές εκδηλώσεις
και εξωραϊστικές προτάσεις στο νησί τις χρηματοδοτεί.
Η «καμαρίλα της συντήρησης», η «μπόχα», που χαρακτήριζε γενιές και γενιές
διοικητικών παραγόντων στο νησί για 180 χρόνια, επιτέλους ανοίγει τα
«παντζούρια», για να μπει καθαρός αέρας!

Υστερόγραφο: Η όλη ιστορία της Παναγίας της Τήνου, δεν είναι η μοναδική
μυθοπλασία, που έφτιαξε ένα έθνος, για να συντηρηθούν θρησκευτικές και
πολιτικές σκοπιμότητες. Τα ίδια που συναντάμε στην ορθόδοξη Εκκλησία, με
όλες τις αρετές και τις παρασπονδίες της, συμβαίνουν και στους καθολικούς.
Το εκκλησιαστικό ιερατείο, σε Δύση κι Ανατολή, χρησιμοποίησε τη θρησκεία
και την εικονολαγνεία, για να προβάλει τις απόψεις του, για να συγκαλύψει
γεγονότα, για να παραποιήσεις καταστάσεις.
Ένα τρανό παράδειγμα ήταν η περίπτωση του θαύματος της «Αγίας Ακάνθης»,
που έγινε στην Γαλλία το 1656. Τότε λοιπόν η Μαργαρίτα Περιέ, που είχε
πρόβλημα όρασης, μόλις της έβαλαν στο κεφάλι το «ακάνθινο στεφάνι» του
Ιησού Χριστού, είπαν ότι έγινε καλά. Η απάτη αποκαλύφτηκε αργότερα. (Το
θεϊκό στεφάνι, είχαν φέρει από την Ιερουσαλήμ οι Σταυροφόροι, και
φυλάσσονταν στο μοναστήρι του Πόρ Ρουαγιάλ). Ο φιλόσοφος Πασχάλ, μετά απ'
αυτό το περιστατικό έγραψε: «Δεν είναι χλευαστής της θρησκείας κάποιος,
που τονίζει τις αυθαιρεσίες και τις παραδοξολογίες των παπάδων». Τα
παραδείγματα των εκκλησιαστικών υπερβολών στην ιστορία είναι πολλά. Για
όλα αυτά τα  «θαυματουργά» φετίχ του χριστιανισμού, ο Ροΐδης, αναφέρει
στην «Πάππισα Ιωάννα»:
«Αγαπάς αναγνώστα μου , τον γενναίο οίνον της πίστεως, ως ονόμαζε τη
θρησκεία  ο σοφός Αλβίνος; Αν το όντι τον αγαπάς, μισείς βεβαίως τους
ασυνειδήτους, κείνους κάπηλους οίτινες νοθεύουσι το θείον τούτο ποτόν,
αναμιγνύοντας ύδωρ, βαφάς ή δηλητήρια και αντί θείου νέκταρος ανούσιο ή
ναυτιώδες  ποτόν, προσφέροντας εις τα διψώντα χείλη σου».
Η ιστορία με τις αλλεπάλληλες εμφανίσεις της Παναγίας και μερικών άλλων
αγίων, πήρε έντονη πολιτική χροιά κατά τη διάρκεια της Οκτωβριανής
Επανάστασης. Στη Ρωσία, στην Ελλάδα, στην Πολωνία, στην Ιταλία, με σειρά
οραμάτων, η μητέρα του Χριστού, «εθλίβετο σφόδρα» για τις επαίσχυντες
πράξεις των μπολσεβίκων. «Ταγμένη» στο πλευρό των αντικομουνιστών και του
τσάρου, αγωνίζονταν για την καταστροφή των Σοβιέτ, «για την επιστροφή του
χριστιανισμού, στην ψυχή των παραστρατημένων μουζίκων» (σημειώσεις και
σχόλια  του πανεπιστημιακού Ν. Ι. Λούβαρη).
Το 1917, η Άμωμος Καρδιά της Παναγίας, εμφανίστηκε μπροστά σε τρία παιδιά
στο χωριό Φατιμά της Πορτογαλίας  και ζήτησε από τους πιστούς να
προσευχηθούν για τους θρησκευόμενους Ρώσους, που υπέφεραν από τους άθεους
κομουνιστές. Τα ίδια διαδραματίστηκαν και στον Ισπανικό Εμφύλιο, που η
Θεοτόκος με αλλεπάλληλα θαύματα κι εμφανίσεις ήταν πάντα με το πλευρό του
φασίστα Φράνκο, που μάχονταν τους άθεους της δημοκρατικής κυβέρνησης!
Στον ελληνικό αγώνα του 1940, στα αλβανικά βουνά, η Παναγία γίνεται η
ηθική «αρχιστράτηγος» των φαντάρων μας, για να τιμωρήσουν και να νικήσουν,
τον  φασίστα Ιταλό εισβολέα. Στον εμφύλιο η Παναγιά,  στο πλευρό των
εθνικοφρόνων δυνάμεων (του βασιλιά), τους καθοδηγεί προς τη νίκη, για να
ξεριζώσουν από την χώρα τους «ξενόφερτους κομουνιστοσυμμορίτας» ( Κωνστ.
Τσάτσος «Έθνος και Κομουνισμός» στην Ακαδημία Αθηνών 1952).
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, ότι η Παναγιά, με τα πεντακόσια ονόματα, που της
έδωσε ο λαός μας, δεν είναι απλώς η πανάχραντος αγία, μητέρα του Χριστού
(αγαπάτε αλλήλους), δεν είναι μόνο η συμπονετική μητέρα κάθε
κατατρεγμένου, αλλά έχει και το ρόλο της προστάτιδας των Ενόπλων Δυνάμεων!
H σχέση της πολιτικής με την Παναγία, έχει μια μακραίωνη παράδοση. Από τον
καιρό των πολιορκιών της Κωνσταντινούπολης από τους Αβάρους, που
γυρόφερναν το εικόνισμα της Παρθένου Μαρίας στα κάστρα κι έψελναν το «Τη
Υπερμάχω Στρατηγό», μέχρι την εικόνα του «Άξιον Εστί», που την έφεραν με
περίλαμπρη συνοδεία από τις Καρυές του Αγίου Όρους στην Αθήνα, για να
δείξει ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος (το 1999), τη λαοθάλασσα  τον πιστών
που τον στήριζε (για το Χριστιανός Ορθόδοξος στις ταυτότητες), έχουν
μεσολαβήσει πάμπολλα επεισόδια  θρησκευτικής προπαγάνδας. (Επικοινωνιακά
μέσα, τα λένε σήμερα οι αναλυτές της κοινής γνώμης).
Και φυσικά, όλα τούτα τα πολιτικάντικα επικοινωνιακά σύμβολα, δεν
εφαρμόζονται μόνο εδώ.
Ο Λεχ Βαλέσα, ως συνδικαλιστής ηλεκτρολόγος της «Αλληλεγγύης», όταν πάλευε
να διώξει τους κομουνιστές στην Πολωνία το 1980, είχε καρφιτσωμένη στο
πέτο του την Μαύρη Μαντόνα της Τσεστόχοβα (η πιο γνωστή Παναγία της
πατρίδας του).  Όταν αργότερα, ως πρόεδρος της πολωνικής δημοκρατίας,
βουτηγμένος στα σκάνδαλα και στη διαφθορά διέταζε με βία την καταστολή των
εργατικών διαδηλώσεων, κατηγορούσε τους πρώην συντρόφους του ως άθεους και
το λαό που τον στήριξε, αχάριστο!
Οι Σέρβοι εθνικιστές «Τίγρεις» του περιβόητου Αρκάν, πολεμώντας τους
ετερόδοξους καθολικούς Κροάτες, αλλά και τους μωαμεθανούς Βόσνιους, είχαν
στο αμπέχονο τους την Παναγία, με τον «σέρβικο σταυρό», που τους τον
προμήθευαν παθιασμένοι παπάδες.
Οι Κροάτες εθνικιστές, «ξυπνούν» από τα οράματα της Παναγίας του
Μεντιούγκοριε, για να πολεμήσουν για την απελευθέρωση του τόπου τους, από
τους μισητούς Σέρβους.
Ο εκλιπών ποντίφικας Ιωάννης-Παύλος ο Β', ιερουργεί για την Παναγία του
Σκούταρι (την προστάτιδα της Αλβανίας) και ζητάει από την Θεοτόκο, την
απελευθέρωση του Κοσσόβου, τη δημιουργία της Μεγάλης Αλβανίας!
Στη Λατινική Αμερική, οι κόντρας στη Νικαράγουα κι οι παραστρατιωτικοί στη
Γουατεμάλα και στο Σαλβαδόρ, για να πάρουν με το μέρος τους, τους
καθολικούς αγρότες, φορούσαν μενταγιόν της Παρθένου Μαρίας της
Γουαδελούπης κι έκαναν τατουάζ την εικόνα της (η αγαπητή Παναγία της
κεντρικής Αμερικής). Στο όνομα αυτής πολεμούσαν. Για όλες τις βίαιες
υπερβολές τους (βιασμούς, εξαφανίσεις, ομαδικές δολοφονίες κλπ.), είχαν
άφεση αμαρτιών από τους παπάδες που τους υποστήριζαν!
Οι εργάτες στις μινιέρες της Χιλής, και στα μεταλλεία της Βολιβίας,
ζωγραφίζουν σε πέτρες την Μαρία Παρθένο των Εργατών (Santa Maria de los
Obreros) και φυλάνε την  μεγάλη πέτρα για να τους σκεπάσει τον τάφο τους
(!), αν τυχόν σκοτωθούν κατά τη διάρκεια της εξοντωτικής εργασίας τους.
Στην Οαχάκα του Μεξικού, οι επαναστάτες αγρότες κι εργάτες, σηκώνουν στα
οδοφράγματα, την εικόνα   της Παναγίας, για ν' αντιμετωπίσουν την επίθεση
με τα δακρυγόνα των μιλιταριστικών σωμάτων της κεντρικής κυβέρνησης, που
μήνες τώρα προσπαθούν να τους διαλύσουν. «Χτυπάτε εμάς, αλλά χτυπάτε και
την Παναγία, την μητέρα μας και μητέρα σας», γράφει ένα από τα πλακάτ
τους!
ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΙΧΕΛΗΣ