Το τελευταίο διάστημα διεξάγεται στη Βουλή η συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Με τη συνταγματική αναθεώρηση επιχειρείται ένα ακόμα χτύπημα σε μια σειρά από βασικά δικαιώματα των εργαζομένων (π.χ. με την αναθεώρηση του άρθρου 103 -104 χτυπιέται η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων), αλλά και σε μια σειρά κοινωνικών-δημόσιων αγαθών (όπως το περιβάλλον, μέσω της αναθεώρησης του άρθρου 24 κ.τ.λ).
Κομβική για την εκπαίδευση είναι η αναθεώρηση του άρθρου 16.
Τι λέει όμως το άρθρο 16;
«2. H παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Kράτους.»
«4. Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά εκπαιδευτήρια.»
«5. H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Tα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του Kράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό .»
Όπως φαίνεται από τα παραπάνω αποσπάσματα, το άρθρο 16, μεταξύ των άλλων, κατοχυρώνει το δημόσιο δωρεάν χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και παράλληλα την υποχρέωση του κράτους να τη χρηματοδοτεί. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία: Η κυβέρνηση και η αξιωματική «συμπολίτευση» του ΠΑΣΟΚ θέλουν να ξεμπερδεύουν και με την έννοια της «δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης», αλλά και με την υποχρέωση του Κράτους να τη θεωρεί κοινωνική παροχή, την οποία είναι υποχρεωμένο να χρηματοδοτεί. Γι' αυτό το λόγο κυβέρνηση, αντιπολίτευση και ΜΜΕ, υποστηρίζουν την αναθεώρηση προβάλλοντας μια σειρά από έωλα επιχειρήματα. Έτσι μας λένε:

1) «Τα πανεπιστήμια δεν θα είναι ιδιωτικά, αλλά μη-κρατικά, μη-κερδοσκοπικά ιδρύματα». Το επιχείρημα αυτό δεν σηκώνει πολύ συζήτηση. Κάθε επιχειρηματίας επιδιώκει το κέρδος. Επενδύσεις ιδιωτών στο χώρο της εκπαίδευσης γίνονται μόνο όταν υπάρχουν δυνατότητες κέρδους. Οι επίδοξοι ιδρυτές «μη-κερδοσκοπικών» ιδρυμάτων είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι θα επιδιώξουν υψηλά κέρδη, επιβάλλοντας δίδακτρα ή ζητώντας ακόμα και κρατική χρηματοδότηση.

2) «Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων μέσω του ανταγωνισμού θα οδηγήσει και το δημόσιο πανεπιστήμιο σε αναβάθμιση.» Πρόκειται για κεντρικό επιχείρημα των θιασωτών της αναθεώρησης. Όμως, η εισβολή των ιδιωτών επενδυτών στο χώρο της υγείας, κάθε άλλο παρά βελτίωσε το δημόσιο σύστημα υγείας. Αντίθετα επέβαλε στους πολίτες τη λογική ότι είναι αυτονόητο να πληρώνουν για υγειονομική περίθαλψη και άφησε στο απυρόβλητο την εγκατάλειψη του δημόσιου. Μήπως αυτό είναι το μέλλον που οραματίζονται και για τη δημόσια εκπαίδευση;
Όμως η άποψη και αυτή κρύβει και μια μεγάλη αλήθεια, η οποία εκφράζεται με τις λέξεις «ανταγωνισμός» και «αναβάθμιση». Πράγματι τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα πιέσουν και τα δημόσια να λειτουργήσουν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Σε συνδυασμό με την χαμηλή χρηματοδότηση και την αξιολόγηση των πανεπιστημίων, τα δημόσια πανεπιστήμια θα εξαναγκαστούν όχι μόνο να επιβάλουν δίδακτρα και να αναζητήσουν χορηγούς, αλλά και γενικότερα να προσαρμόσουν όλη τη λειτουργία τους στους νόμους της αγοράς και στις ανάγκες του ιδιωτικού κεφαλαίου. Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται να αλλάξει πλήρως ο προσανατολισμός, οι στόχοι και ο κοινωνικός ρόλος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να καταργηθεί ο δημόσιος και δωρεάν χαρακτήρας της.

3) «Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια υπάρχουν σε όλο τον κόσμο, γιατί όχι κι εδώ;». Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στις ευρωπαϊκές χώρες είναι σπάνιο είδος. Στην Αγγλία για παράδειγμα λειτουργεί μονάχα ένα ιδιωτικό κολέγιο που δε χορηγεί τίτλους ισότιμους με αυτούς των δημόσιων πανεπιστημίων. Αυτό που γίνεται σε όλη την Ευρώπη, και που είναι και ο στόχος για την ελληνική εκπαίδευση, είναι μια προσπάθεια τα δημόσια πανεπιστήμια να λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Και σε αυτή την προσπάθεια «η απελευθέρωση της αγοράς και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση» (γιατί έτσι θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε αλλιώς την κατάργηση του άρθρου 16) παίζει κεντρικό ρόλο.

4) «Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα μειώσουν τη φοιτητική μετανάστευση». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η κύρια αιτία της φοιτητικής μετανάστευσης είναι η αποτυχία στις πανελλαδικές εξετάσεις. Εάν η κυβέρνηση πραγματικά κόπτονταν για τις οικογένειες των υποψήφιων φοιτητών θα μπορούσε να αυξήσει τον αριθμό των εισακτέων στα δημόσια πανεπιστήμια. Αντίθετα επιβάλλει νέους φραγμούς (βλ. την περιβόητη «βάση του 10» που άφησε στα δημόσια ΑΕΙ- ΤΕΙ 19.000 κενές θέσεις). Αυτό που προτείνεται σε όλες αυτές τις οικογένειες είναι να συνεχίσουν να πληρώνουν, αλλά να πληρώνουν στο εσωτερικό, για αμφίβολης ποιότητας τίτλους σπουδών.

5) «Έτσι κι αλλιώς υπάρχουν, οπότε ας βάλουμε κανόνες». Αυτή τη στιγμή λειτουργούν στη χώρα μας μια σειρά από ιδιωτικά ιδρύματα μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αμφίβολης ποιότητας. Οι επιχειρήσεις αυτές θα βαφτίσουν τον εαυτό τους «πανεπιστήμιο» και -αναβαθμισμένες πλέον-  θα πουλούν «λαγούς με πετραχήλια» και θα νέμονται ένα ακόμα κερδοφόρο φιλέτο.

6) «Η αναθεώρηση δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Σημασία έχει ο εκτελεστικός νόμος που θα θέσει τους κανόνες του παιχνιδιού». Η άποψη αυτή προβλήθηκε εκ του πονηρού κυρίως από τμήματα του ΠΑΣΟΚ και έχει ως στόχο να κρύψει την ουσιαστική συναίνεση στο ζήτημα και να αποκοιμίσει το εκπαιδευτικό κίνημα. Η αναθεώρηση του άρθρου 16 θα μοιράσει εκ νέου την τράπουλα και η όποια συζήτηση από εδώ και στο εξής θα γίνεται πάνω σε νέα βάση. Δεν θα συζητάμε πλέον για το αγαθό της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης, αλλά για το αν οι ιδιώτες θα αλωνίζουν στο χώρο της εκπαίδευσης πολιτισμένα ή όχι.

Γιατί όλα τα παραπάνω αφορούν τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση; Οι αλλαγές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν αφορούν μονάχα τους εκπαιδευτικούς-γονείς, που ενδεχομένως να ετοιμάζονται να στείλουν τα παιδιά τους σε κάποιο πανεπιστήμιο, αλλά ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η υποταγή της εκπαίδευσης στις ανάγκες της αγοράς είναι επιδίωξη του κράτους και για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (βλ. την όλη συζήτηση για την αξιολόγηση, ή τις προτάσεις του ΕΣΥΠ για αλλαγή στον τρόπο χρηματοδότησης των σχολείων), και ότι, αν αλλάξει το τοπίο στα πανεπιστήμια, θα ακολουθήσουν αλλαγές στο ίδιο πνεύμα και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Άλλωστε όταν βάλλεται το αγαθό της δημόσιας δωρεάν εκπαίδευσης βάλλεται το εκπαιδευτικό οικοδόμημα συνολικά.
Γι' αυτούς τους λόγους είναι αναγκαίο και εμείς να μην υποκύψουμε στην κυρίαρχη προπαγάνδα και να συμμετάσχουμε μαζί με τους φοιτητές και τους μαχόμενους πανεπιστημιακούς στο πανεκπαιδευτικό κίνημα ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 και του Συντάγματος συνολικά.