ΤΟΥ Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΥ
Δ/νοντος Συμβούλου ‘’Ναυπηγικές & Βιομηχανικές Επιχειρήσεις Σύρου Α.Ε.’’

Η ναυπηγική βιομηχανία τόσο στην Ελλάδα, όσο και συνολικά στην Ευρώπη, διέρχεται σοβαρή και μακρόχρονη δομική κρίση. Ο κλάδος αριθμούσε 10.000 εργαζόμενους 20 χρόνια πριν, ενώ σήμερα ο αριθμός αυτός έχει συρρικνωθεί σε 3.500 εργαζόμενους σε όλη τη χώρα.
Τα κύρια αίτια της κρίσης αυτής για την Ελλάδα μπορούν να αναζητηθούν:

• στην ανατροπή της ισορροπίας του ισχυρού ευρώ έναντι του δολαρίου κατά την περίοδο 2002 – 2004, γεγονός με σοβαρότατες αρνητικές επιπτώσεις, στις πληρωμές που γίνονται παραδοσιακά σε δολάριο καθώς το κόστος διαμορφώνεται από το ευρώ ενώ η εργατοώρα πωλείται σε δολάριο
• στον ασφυκτικό και συχνά αθέμιτο ανταγωνισμό, κυρίως από τις χώρες της ʼπω Ανατολής (Κορέα, Κίνα, Ιαπωνία), της Τουρκίας, αλλά και από πρώην ανατολικοευρωπαϊκές χώρες
• στο υψηλό κόστος παραγωγής (το 72% συνίσταται στο εργασιακό κόστος)
• στα παλαιού τύπου ανελαστικά συστήματα εργασιακών σχέσεων και τέλος
• στην απουσία οργανωμένων Στρατηγικών και Πολιτικών του Κράτους για τον κλάδο τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι τα θέματα του ναυπηγικού κλάδου «πελαγοδρομούν» μεταξύ των Υπουργείων Ανάπτυξης, Εμπορικής Ναυτιλίας, Εθνικής ʼμυνας, Απασχόλησης και πλήθους άλλων κεντρικών και περιφερειακών δημόσιων υπηρεσιών

 Οι παραδοσιακές δραστηριότητες επισκευής έχουν συρρικνωθεί κυρίως λόγω του χαμηλού εργατικού κόστους των ανταγωνιστικών χωρών της Τουρκίας, Ρουμανίας, Ουκρανίας, κλπ, με αποτέλεσμα ο κλάδος να αναζητά εναλλακτικές δραστηριότητες για να επιβιώσει.
Ως αποτέλεσμα, η απασχόληση στα ναυπηγεία μειώνεται και ως εκ τούτου το ανθρώπινο δυναμικό δεν μπορεί να ανανεωθεί με την είσοδο νέων στον κλάδο.
Οι λίγες μεγάλες ναυπηγικές επιχειρήσεις της χώρας, αγωνίζονται να επιβιώσουν, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους και να βρουν μια θέση στη διεθνή ναυπηγική αγορά.
Ενδεικτικό παράδειγμα των ανωτέρω είναι ότι στο α΄ εξάμηνο του 2006 οι Έλληνες πλοιοκτήτες πραγματοποίησαν παραγγελίες στο εξωτερικό ύψους 6 δις δολαρίων.
 ΤΟ ΝΑΥΠΗΓΕΙΟ ΝΕΩΡΙΟΥ ΣΥΡΟΥ - ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΚΡΙΣΗ
 Η Σύρος είναι νησί με ισχυρή βιομηχανική παράδοση. Σήμερα όμως, σχεδόν όλες οι άλλες βιομηχανίες του νησιού έχουν κλείσει και το Νεώριο είναι η μόνη μεγάλη βιομηχανική μονάδα που έχει απομείνει στο Αιγαίο.
Το ναυπηγείο απασχολεί περίπου 400 μόνιμους εργαζόμενους, ενώ σε περιόδους έντονης δραστηριότητας προσλαμβάνονται έκτακτοι εργαζόμενοι ανεβάζοντας τη δύναμη του ναυπηγείου στους 600 εργαζόμενους.
Στα 12 χρόνια (από τις 21/9/1994) που λειτουργεί το ναυπηγείο με το παρόν μετοχικό σχήμα έχει κάνει:

• Ένα κύκλο εργασιών 359.046.753€ από τον οποίο μόνο 9.492.941€ (2,64%) από επισκευές πολεμικών πλοίων (τρεις δεξαμενές)
• Επενδύσεις ύψους 35.143.178€
• Κοινωνικό προϊόν ύψους 207.293.990€ απ΄ το οποίο μισθοί, ασφαλιστικά ταμεία και λοιπές παροχές προσωπικού 169.802.100€
• Μέση απασχόληση δεκαετίας 750 εργαζόμενοι.

Στο πρόβλημα συμβάλλει επίσης η ύπαρξη γηράσκοντος ανθρώπινου δυναμικού στα ναυπηγεία: ο μέσος όρος ηλικίας των εργαζομένων είναι υψηλός, κυρίως μεταξύ των εργαζομένων στην παραγωγή και κυμαίνεται γύρω στα 48 με 50 έτη, ενώ σε μεγάλο βαθμό είναι απόφοιτοι βασικής εκπαίδευσης. Επιπλέον, υπάρχει δυσαναλογία μεταξύ εργαζομένων στην παραγωγή και διοικητικών: 250 εργαζόμενοι στην παραγωγή έναντι 150 διοικητικών υπαλλήλων.
 Δυστυχώς ή ευτυχώς, οι εποχές που ένας εργαζόμενος πέρναγε όλη την καριέρα του σε μια εταιρία, φαίνεται να έχουν περάσει ανεπιστρεπτί, για όλη την Ευρώπη. Στην περίπτωση του Νεωρίου, ο κόσμος του είναι με πολλούς τρόπους συνδεδεμένος με την ύπαρξη του ναυπηγείου και μέχρι τώρα θεωρούνταν φυσιολογική η κατάσταση όπου ο πατέρας ήταν τεχνίτης στο ναυπηγείο και όταν έβγαινε στην σύνταξη τη θέση του έπαιρνε ο γιος του.  Η απασχόληση πρέπει πλέον να προσαρμόζεται στο τζίρο της επιχείρησης προκειμένου να υπάρξει προοπτική.

 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
 Όλα τα παραδείγματα που έρχονται από τη διεθνή εμπειρία, δείχνουν  ξεκάθαρα ότι ο μόνος δρόμος για την επιβίωση του ναυπηγείου και τη διασφάλιση της απασχόλησης, περνάει από τη δύσκολη, αλλά απολύτως απαραίτητη διαδικασία επικοινωνίας, κοινωνικού διαλόγου και συνεννόησης μεταξύ των εμπλεκομένων, δηλαδή των εργαζομένων και της εργοδοσίας, υπό την προϋπόθεση της θέσπισης ενεργητικών και συνεπών πολιτικών για την απασχόληση σε κλαδικό και εθνικό επίπεδο. Ο διάλογος αυτός θα πρέπει να είναι διαφανής, ειλικρινής και τεκμηριωμένος, χωρίς προκαταλήψεις και ταμπού του παρελθόντος.
Οι επιχειρήσεις που προχωρούν και επιβιώνουν, αναπτύσσουν  σύγχρονες επιχειρησιακές δομές και προσαρμόζουν το εσωτερικό τους περιβάλλον στις διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της αγοράς.
Παράλληλα, το ανθρώπινο δυναμικό απαιτείται να αναβαθμίζει και προσαρμόζει τα προσόντα και τις δεξιότητές του στις απαιτήσεις και αλλαγές της αγοράς.
Για να είναι όμως αυτές οι ενέργειες αποτελεσματικές και βιώσιμες απαιτείται ενεργοποίηση και των τοπικών και περιφερειακών θεσμών, οι οποίοι θέτουν τους στόχους και διαθέτουν τους μηχανισμούς για την προώθηση Τοπικών και Περιφερειακών Ενεργητικών Πολιτικών και Συνεργασιών Ανάπτυξης και Απασχόλησης.
Με βάση όλα αυτά και ευρισκόμενη στο πολύ δύσκολο πλαίσιο που περιγράφηκε παραπάνω, η διοίκηση του ναυπηγείου κινείται βάσει ενός επιχειρησιακού σχεδιασμού για την αντιμετώπιση της κρίσης, με κατεύθυνση την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων, όπως οι νέες κατασκευές εξειδικευμένου τύπου, προσπαθώντας παράλληλα να εξασφαλίσει ένα ήπιο κλίμα για την εφαρμογή του και σε μία χρονική ανάπτυξη ικανή να απορροφήσει τους  κραδασμούς που δημιουργούνται.
Όσον αφορά στο εσωτερικό περιβάλλον, προχωράμε σε εκσυγχρονισμό της οργάνωσης μας, όπως για παράδειγμα των μηχανογραφικών μας συστημάτων. Παράλληλα και με στόχο τη μείωση των ανθρωποωρών άνευ απασχόλησης, έχουμε ήδη μελετήσει τη δυνατότητα βελτίωσης του βαθμού ευελιξίας του προσωπικού μέσω απασχόλησης του σε παρεμφερείς με την ειδικότητά του θέσεις εργασίας.
Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε στο σημείο αυτό τις πολύ σημαντικές προσπάθειες που κατέβαλλαν μέχρι σήμερα οι ίδιοι οι εργαζόμενοι του ναυπηγείου, με πολύ θετικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα κατά την πρώτη περίοδο μετά την επαναλειτουργία του.
Όμως, στη σημερινή κατάσταση, απαιτείται πλέον η προσαρμογή του εργατικού δυναμικού μέσω εκπαίδευσης και αναβάθμισης των δεξιοτήτων του, έτσι ώστε μέσω της πολύ-ειδίκευσης να γίνει πιο ευέλικτο εργασιακά εφαρμόζοντας και να μειωθεί το λειτουργικό κόστος παραγωγής. Η μείωση του κόστους αυτού είναι η βασικότερη προϋπόθεση για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της εταιρίας και να καθιερώσουμε μια βιώσιμη πορεία στη ναυπηγική αγορά.
Όσον αφορά στο εξωτερικό περιβάλλον και θεωρώντας το μονόδρομο για την επιβίωση των ναυπηγείων, η εταιρία προσπαθεί να ανοιχτεί σε νέες αγορές και εξειδικευμένες, υψηλής προστιθέμενης αξίας παραγωγικές δραστηριότητες, τόσο στο επίπεδο της ελεύθερης αγοράς, όσο και σε εκείνο των κρατικών έργων.
Σε σχέση με αυτά τα έργα, το Νεώριο δικαιολογημένα διαμαρτύρεται ….

 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ EQUAL ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ
 Διαβλέποντας και εντοπίζοντας τα παραπάνω προβλήματα, ήδη από το 2001 τα ναυπηγεία Νεωρίου και Ελευσίνας με την επιστημονική και οργανωτική συνδρομή του Νεώριον ΚΕΚ πήραν από το 2001 την πρωτοβουλία να σχεδιάσουν και υλοποιήσουν δύο έργα της EQUAL μεγάλης κλίμακας, με επίκεντρο το ανθρώπινο δυναμικό του ναυπηγικού κλάδου, σε συνεργασία με το σύνολο σχεδόν των φορέων που σχετίζονται με τα θέματα του κλάδου.
Κύριος στόχος και των δύο έργων ήταν η προσαρμοστικότητα τόσο του ανθρώπινου δυναμικού όσο και των ίδιων των επιχειρήσεων, μέσω της εισαγωγής νέων συστημάτων και διαδικασιών και της ανάπτυξης δεξιοτήτων για τη διασφάλιση της απασχόλησης στον κλάδο
Τα οφέλη των ναυπηγείων από την υλοποίηση των δύο αυτών έργων αφορούν στην ενσωμάτωση μιας σειράς καινοτομικών αποτελεσμάτων. Πιο συγκεκριμένα, το έργο ΝΕΩΡΙΟΝ ΙΙ που υλοποιήθηκε την περίοδο 2002 έως 2004 προσέφερε:

• Ένα βήμα για οργανωμένο κοινωνικό διάλογο μεταξύ των εμπλεκομένων μερών
• Μεταφορά της εμπειρίας αντιμετώπισης παρόμοιων προβλημάτων στο ναυπηγικό κλάδο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιταλία και η Φιλανδία
• Αναλύσεις επαγγελματικών περιγραμμάτων και προδιαγραφές θέσεων εργασίας για τις κρίσιμες ναυπηγικές ειδικότητες. Οι αναλύσεις αυτές αναπτύχθηκαν με από κάτω προς τα πάνω προσέγγιση και με κατεύθυνση την πολυειδίκευση και την επίτευξη κινητικότητας.
• Ολοκληρωμένα εκπαιδευτικά πακέτα κάτω από την ίδια λογική
• Εργαλεία αξιολόγησης γνώσεων και δεξιοτήτων των ναυπηγικών ειδικοτήτων

 Σε συνέχεια της πετυχημένης προσπάθειας του έργου αυτού, το έργο «ΠΛΩ-ηγός» που υλοποιείται από το 2005 και μέχρι το 2008, αναπτύσσει ένα σύνολο από εξαιρετικά ενδιαφέρουσες και επίκαιρες δράσεις υπέρ του ανθρώπινου δυναμικού της ναυπηγικής.