O μύθος της πόλης που παρακμάζει

Σεις δεν κρατήσατε ούτε τα προσχήματα, που όσο να πεις, κάτι
δίνουν κι αυτά. Ντίνος Χριστιανόπουλος

     Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, το νεκροαναστημένο Φεστιβάλ
Τραγουδιού, το πολύπαθο Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Τρεις εκδηλώσεις, τρεις
τεχνητές αναπνοές σε ένα πτώμα που έχει πάψει εδώ και χρόνια να
ανασαίνει.
   Δεν είναι άγνωστο φαινόμενο στην ιστορία, η παρακμή πόλεων που κάποτε
άνθιζαν και μεγαλουργούσαν. Ένα τέτοιο φαινόμενο παρακμής είναι εδώ και
δυο περίπου δεκαετίες και η Θεσσαλονίκη.
   Αφορμή για το σημείωμα αυτό στάθηκαν τα «Αφιερώματα» που είχαν οι δύο
free press εκδόσεις που κυκλοφορούν στο κλεινόν άστυ, με αφορμή του
Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης. Αφιερώματα θλιβερά παρά τις
ενέσεις ντοπαμίνης που προσπαθούσαν να κάνουν στον αναγνώστη οι
συγγραφείς τους. Περιγραφές της πόλης με βάση τα φαγάδικα, τα
ζαχαροπλαστεία, τα ξενυχτάδικα. Περιγραφές της πόλης με οδηγούς
ξεσαλώματος, «ρομαντικής» ενατένισης της ανατολής και της δύσης από τα
πρόσφατα ανακαινισμένα ξενοδοχεία της κατ' ευφημισμό «πρωτεύουσας» της
βαλκανικής ενδοχώρας και μέχρι πρόσφατα «συμπρωτεύουσας» του
νεοελληνικού κράτους.
   Δεν παρεξηγώ τους συντάκτες αυτών των αφιερωμάτων είτε είναι γηγενείς
της Θεσσαλονίκης είτε περαστικοί. Την δουλειά τους απλά κάνουν και
μάλλον την κάνουν καλά γι αυτό που είναι.
   Ίσως γερνάω, ίσως μπήκα στην φάση της αναπόλησης του δικού μου
«χρυσού» αιώνα. Μέσα στη ζωή είναι κι αυτή η διαδικασία της σκέψης και
της μνήμης. Από την άλλη όμως πλευρά η Θεσσαλονίκη, δεν ήταν ποτέ αυτό
που ανέραστοι επισκέπτες του Σαββατοκύριακου αποκαλούσαν «ερωτική πόλη».
Μάλλον ήταν, αλλά όχι έτσι όπως την εννοούσαν αυτοί, οι ευκαιριακοί
τουρίστες της πόλης που έχει μετατραπεί πια σε ένα απέραντο φραπόγαλο,
ένα τραπέζι ταβέρνας με πλαστικά τραπεζομάντιλα, φτηνή, κακής ποιότητας
ρετσίνα και ξενυχτάδικα για όλους εκείνους που υπομένουν την σκλαβιά την
εβδομάδα για μια ώρα γκλαμουριά τις μη εργάσιμες μέρες. Από τους ήχους
των παλιών ρεμπέτικων, των δημιουργών των δεκαετιών του '60, του '70 και
του '80, τώρα πια δεν έχει απομείνει τίποτα και το σάουντρακ της πόλης
είναι οι εθνικιστικές κορώνες του νομάρχη, του ναπολεόντιου δήμαρχου και
του φανατικού μητροπολίτη. Εάλω η πόλις θα φωνάξουν πολλοί.
   Καμιά πόλις δεν έπεσε στα χέρια του οχτρού. O οχτρός ήταν από καιρό
μέσα στην πόλη. Ήταν οι οικοπεδούχοι και οι εργολάβοι που με την
αντιπαροχή διέλυσαν την πόλη. Ήταν οι ιδιοκτήτες θλιβερών διαμερισμάτων
που τα νοικιάζουν σε εξωφρενικές τιμές σε δύστυχους φοιτητές. Ήταν οι
μαγαζάτορες με τα ληγμένα κρέατα και κρασιά που ταίζουν εκείνους που μη
έχοντας καμιά σχέση με την γεύση ως αγαθό ζωής καταναλώνουν ότι τους
σερβίρουν αμάσητα.
   Μ' αυτά και μ' αυτά τα τελευταία είκοσι χρόνια η πόλη μαραζώνει. Κι
αυτοί που εξακολουθούν να συντηρούν τον μύθο της δεν είναι άλλοι από
εκείνους που ποτέ δεν μπήκαν στον κόπο να την γνωρίσουν πραγματικά. Αλλά
επ' αυτού μια άλλη φορά.

Φως ζωοδόχο

   Μας κακομαθαίνει ο καιρός. Μέσα Νοεμβρίου και θέλω να πέσω στη
θάλασσα να κολυμπήσω. Μόνο που είναι μακριά. O μόνος λόγος για να μένει
κανείς σ' αυτή την χώρα είναι το φως της. Ένα φως που καθορίζει την
διάθεση, την ψυχολογία, τη συμπεριφορά. Όλα τ' άλλα απλά υπάρχουν στο
φόντο αυτού του φωτός. Κι ας μας διαλύουν την καθημερινότητα. Κι ας μας
κάνουν να νιώθουμε υποτελείς στο κρατίδιο που απόμεινε ως υπόλειμμα της
οθωμανικής αυτοκρατορίας μετά την διάλυσή της.
   Αυτό το φως εμπνέει. Είναι φως ζωοδόχο. Πηγή ζωής και χαράς και ως εκ
τούτου θα πρέπει με ευγνωμοσύνη κάθε πρωί να στρέφουμε το βλέμμα προς
αυτό και λουσμένοι στις εκτυφλωτικές τους ακτίνες να ξεκινάμε την μέρα
μας σίγουροι ότι ο κόσμος μας ανήκει.

Μαύρο χρήμα και έντυπα δώρα

   Ανακάλυψαν λέει οι «δημοσιογράφοι» το μαύρο πολιτικό χρήμα και δώσ'
του εκπομπές στην τηλεόραση, δώσ' του άρθρα σε εφημερίδες, δώσ' του
συνεντεύξεις σε περιοδικά life style.
   Θα νόμιζε κανείς ότι κομίζουν γλαύκας εις τας Αθήνας, μα εν
προκειμένω άνθρακες ο θησαυρός. Ντόρος να γίνεται αλλά επί της ουσίας
τσιμουδιά. Στην ουσία πρόκειται για την ίδια εκείνη συζήτηση που όλοι
κάνουμε κατ' ιδίαν για πράγματα γνωστά εδώ και περισσότερο από μια
δεκαετία. Θα μου πείτε πενία τέχνας κατεργάζεται και κάπως θα πρέπει να
συντηρηθούν τα νούμερα της τηλεθέασης και της κυκλοφορίας των
εφημερίδων.
   Η ερώτηση είναι απλή: αν δεν έδιναν τόσα δώρα κάθε Κυριακή ποια θα
ήταν η πραγματική κυκλοφορία των εφημερίδων; Γιατί μια βόλτα στους
κάδους κοντά στα περίπτερα θα πείσει και τον πλέον δύσπιστο ότι μετά την
αφαίρεση των δώρων το «κύριο» προϊόν καταλήγει εκεί που του αξίζει. Στον
κάλαθο των απορριμμάτων.

Μια θάλασσα πλατιά...

   O Θεός βρίσκεται στις λεπτομέρειες, έλεγε ένας Εβραίος μελετητής,
νομίζω πως ήταν ένας φιλόλογος. Αλλά, κατά πάσα πιθανότητα, μαζί και ο
διάβολος. Ήταν μια καλοκαιρινή μέρα και ο Τριστάνο τη θυμάται γαλάζια,
όπως θυμάται γαλάζια και την πόλη, παρότι στην πραγματικότητα ήταν μια
πόλη χρώματος ροζ, με ροζ και κίτρινα σπίτια κατά μήκος των τάφρων με τα
αρχαία τείχη που φτάνουν στη θάλασσα. Στις λαϊκές πολυκατοικίες που
βρίσκονται κατά μήκος των προμαχώνων υπάρχουν στα παράθυρα απλωμένα
σεντόνια, σαν λευκές σημαίες, και πλαταγίζουν στον άνεμο, γιατί είναι
μέρα που φυσάει ο μαΐστρος. Και ο Τριστάνο, όταν πήγαινε να βρει τον
Ταντέο, έπαιρνε την κόκκινη μοτοσικλέτα γιατί του άρεσε η παραθαλάσσια
διαδρομή, λίγο έξω από την πόλη ο δρόμος άρχιζε τις στροφές πάνω σε
βράχινους γκρεμούς στους οποίους φύτρωναν αρμυρίκια και φραγκοσυκιές και
από εκεί απολάμβανε το πανόραμα, μια γαλάζια θάλασσα, συχνά με πανιά
στον ορίζοντα, και μετά από λίγες στροφές φαινόταν η πανσιόν του Tαντέο.

Antonio Tabucchi, O Τριστάνο πεθαίνει μια ζωή. Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2004

Η δικτατορία της μετριότητας
Καταβροχθίζει
με βουλιμία,
τα ψιχία της ηδονής της ανοησίας

Η βαλσαμωμένη δυστυχία,
τοποθετημένη σε βελούδινο φέρετρο,
έρχεται σε ασυμβίβαστη αντιπαράθεση,
με τη ψυχόρμητη ενδοστρέφεια του πνεύματος

Κι' αυτό, σκορπιός
π' έρπετε στο κρηπίδωμα,
προσδοκώντας τ' αστραποβόλημα
της αισθητικής μετάλλαξης

O πλαστουργός, διακατέχεται
από την ιοβόλο υποψία,
ότι ο μεγεθυντικός ανασχηματισμός,
προδίδει τον εξημμένο εγκεφαλίσκο

Τα πνευμόνια της καταχνιάς,
ο εσωτερικός τόπος
της ζωής,
με φτηνό νοίκι στη συνείδηση

Αθώρητο το κιβούρι
της μοναξιάς,
εκλιπαρεί για το γνέψιμο
της αγάπης

Η αειφυγία απ' αυτή
μεταρσιώνεται
σε αιμόπτυση
του νάματος της συμπάθειας

Το ψυχοκέντρι
για μια ανέξοδη μετάσταση
στην ομαιμοσύνη με τον Άλλον,
συγκρούεται μετωπικά στην καταγωγή

Ποιος θα φωτίσει
τα δικά μου διλήμματα,
αφού η μόνη τέχνη
που ξέρω
είναι εκείνη της προδοσίαςΙ
του εαυτού μου

Μόντε Κάρλο 7 Νοεμβρίου 2001
Cafe de Paris