Έχουν γραφτεί πολλά, αλλά η Κίνα, μεγάλη σαν κόσμος, δε θα γίνει ποτέ
οικεία στα μάτια μας, δε θα σταματήσει ποτέ να μας εκπλήσσει, να μας
προκαλεί, να μας θυμώνει και να μας γοητεύει.
   Επισκεπτόμενος για δεύτερη φορά μέσα σε τέσσερα χρόνια αυτό τον
Άγνωστο Χ του παγκόσμιου πολιτισμού, κι έχοντας ήδη στο μυαλό μου μία
μάλλον καλή γενική εικόνα αυτού που θα βίωνα, εντυπωσιάστηκα καταρχάς
από την αξιοσημείωτη διαφορά της Κίνας τού τότε και του σήμερα: η Κίνα
των Oλυμπιακών Αγώνων είναι πιο δυνατή, πιο «δυτική», πιο γρήγορη και
πιο αισιόδοξη από ποτέ. Κοιτά (εμάς, τη Δύση, τον «Άλλο») με βαθύτερη
πίστη στις δυνατότητές της και με πολύ περισσότερη σιγουριά: τα έργα
εκτελούνται με σχετική σύνεση και μέσα στα αυστηρά χρονοδιαγράμματα, νέα
στάδια χτίζονται, παλαιότερα ανακαινίζονται και εκσυγχρονίζονται,
συνεδριακοί χώροι, κτίρια και υποδομές χαράσσουν ένα δρόμο που (δεν
μπορεί παρά να) κοιτά στο αύριο.
   Ποιους όμως αφορά αυτό; Oι στατιστικές και οι εκτός συνόρων
υπολογισμοί μιλούν για ένα μετά βίας 10% του συνολικού πληθυσμού, για
ένα αδιανόητο χάσμα δηλαδή ανάμεσα σ' αυτούς που, φέρ' ειπείν, μπορούν
να ταξιδέψουν στο εξωτερικό και σ' αυτούς που δε μπορούν καν να
συνεννοηθούν με τους κατοίκους της «μείζονος περιοχής πρωτευούσης»: η
αχανής ενδοχώρα της Κίνας με τις περίπου πενήντα μεγάλες
πληθυσμιακές-εθνοτικές ομάδες και τις δεκαεννέα «μειονοτικές» γλώσσες
παρέχει πάμφθηνα εργατικά χέρια στον οικονομικό κολοσσό που λέγεται
Κίνα, αλλά η ίδια φυτοζωεί και θα φυτοζωεί για πολλές γενιές ακόμη. Oι
(ουσιαστικά) ξένοι εργάτες κοιμούνται σωρηδόν κατά δεκάδες πάνω σε
τριμμένες λινάτσες στις τρώγλες τους, τρέφονται με δυο κούπες ρύζι και
αμείβονται με εξευτελιστικά μεροκάματα, μην έχοντας καμία θέση στο
«τρένο» της νέας κινέζικης επανάστασης. Και μιλάμε για μία επανάσταση
που εποπτεύεται στενά από τον κομματικό μηχανισμό, ο οποίος (σαν
αποκαμωμένος γέρος μονάρχης που κληροδοτεί και διαμοιράζει το βασίλειό
του στους γιους του) ελέγχει με σιδηρά πυγμή ποιοι, πότε και πού θα
ξεφύγουν από την «παραδοσιακή» κρατική ρότα. Νέοι επιχειρηματίες,
οικονομικά ανοίγματα με όρους ελεύθερης αγοράς (αλήθεια, πού ακριβώς
είναι ελεύθερη;.), ισχυροί άντρες και φαμίλιες που ελέγχουν πακτωλούς
χρήματος και εξουσίας, παρουσιάζονται καθημερινά και κάνουν «ντιλ» σαν
παλιοί παίκτες. Και ταυτόχρονα, παντού γύρω σου βλέπεις (φυσικά)
τεράστιες φωτογραφίες του Μεγάλου Τιμονιέρη, μαζί όμως, τώρα πια, και με
φωτογραφίες ξένων ηγετών με μια προτίμηση στον Κλίντον. Oι νέοι (έστω:
οι νέοι του Πεκίνου, ένα πολύ μεγάλο τους κομμάτι) ντύνονται, σκέφτονται
και εξωτερικεύουν τα συναισθήματά τους όπως οι άσπονδοι φίλοι τους
Αμερικανοί στη μουσική, στη διασκέδαση, στον έρωτα. O tempora, o mores...
   Τα ίδια πάνω-κάτω ισχύουν και στο χώρο του βιβλίου. Σε ποια χώρα,
άλλωστε, δεν είναι το βιβλίο καθρέφτης της κοινωνίας; Με το 75% του
συνολικού πληθυσμού να ασχολείται (ολημερίς.) με τη γεωργία και να
απέχει από κάθε σχεδόν πολιτιστική δραστηριότητα, αλλά και με ένα μεγάλο
κομμάτι των κατοίκων των άστεων να μην είναι σε θέση να αγοράσουν ούτε
ένα βιβλίο, οι εκδόσεις αρχίζουν αργά-αργά να ξεφεύγουν από την
κομματική μέγγενη και (παρά την ατάραχη λογοκρισία, που θα αργήσει πολύ
ακόμα να συνταξιοδοτηθεί) κινούνται πλέον με σαφώς γρηγορότερους ρυθμούς
και πολύ πιο ευέλικτα, εντυπωσιάζοντας με την αίγλη των αριθμών, ιδίως
φυσικά μ' αυτούς που μετράνε την ποσοστιαία αύξηση σε εκδιδόμενους
τίτλους και τιράζ. Η λογοτεχνία κατέχει πολύ μικρό κομμάτι της πίτας
(είναι άλλωστε και η πιο ευάλωτη στη λογοκρισία), ενώ η τεχνολογία, η
πληροφορική, η οικονομία, το μάνατζμεντ και οι κοινωνικές επιστήμες
φτάνουν κοντά στο 60% της συνολικής εκδοτικής παραγωγής αλλά και των
μεταφρασμένων στα κινεζικά βιβλίων από τρίτες χώρες και όχι, πλέον μόνο
από τις γειτονικές, αλλά και από τις ΗΠΑ, την Αγγλία, τη Γερμανία, τη
Γαλλία. Να σημειώσουμε εδώ ότι όλα τα «μεγάλα» και βασικά βιβλία
σύγχρονης οικονομίας (αμιγώςΙ καπιταλιστικά) μεταφράζονται και
εκδίδονται στην Κίνα το ίδιο έτος κυκλοφορίας τους στην ΑμερικήΙ Και
μόνο τυχαίο δεν είναι που όλες οι εκδόσεις του Harvard κυκλοφορούν
τάχιστα στα κινεζικά.

Σιλά
   Η ελληνική διείσδυση στην τεράστια κινεζική αγορά είναι αντιστρόφως
ανάλογη του σεβασμού που τρέφουν προς την (αρχαία) Ελλάδα οι σύγχρονοι
Κινέζοι (εξωφρενικά εθνικιστές όπως κι εμείς, άλλωστε) και της χαράς που
ανθίζει στα μάτια τους μόλις ακούν από πού έρχεσαι. «Σιλά!» λένε,
«Σιλά!», και πράγματι το εννοούν: η Ελλάδα, η Σιλά, είναι στις πρώτες
προτιμήσεις τους ακόμη και για «εξωτικό» τουρισμό. Κι αυτό είναι ένα
στοιχείο που οφείλουμε να εκμεταλλευτούμε (με τηνΙ καλή έννοια!).
   Πρώτα-πρώτα, και λαμβάνοντας υπόψη πόσο λίγοι Κινέζοι αποφοιτούν
σήμερα από τα δύο πανεπιστημιακά Τμήματα του Πεκίνου και της Σαγκάης
όπου διδάσκονται τα ελληνικά και η ιστορία της χώρας μας, πρέπει να
ρίξουμε το βάρος μας εκεί, στηρίζοντας αυτές τις Σχολές με κάθε τρόπο.
Ήδη η υπουργός κυρία Γιαννάκου υποσχέθηκε ότι σύντομα θα στελεχωθούν με
επιστημονικό προσωπικό τα τμήματα αυτά, ενώ οι Έλληνες εκδότες
υποσχέθηκαν ότι θα εμπλουτίσουν τις Βιβλιοθήκες τους με πολλά βιβλία.
Αλλά και στα καθ' ημάς έδρανα πρέπει να εντατικοποιηθούν τα μαθήματα
κινεζικών, με τη στήριξη του ΕΚΕΜΕΛ. Και μάλιστα, άμεσα. Χρειαζόμαστε
γνώστες της κινεζικής για τις αυξημένες απαιτήσεις του εμπορίου οι
διερμηνείς από και προς τα κινέζικα θα έχουν πολλή δουλειά να κάνουν τα
επόμενα χρόνια με την αύξηση του τουρισμού που είναι βέβαιο ότι θα
ακολουθήσει. Αλλά οφείλουμε να υποστηρίξουμε και τη μετάφραση από και
προς τα ελληνικά σύγχρονων κινέζικων βιβλίων και τ' ανάπαλιν.
   Μία ιδέα επίσης θα ήταν η συγγραφή και η εκτύπωση ενός παιδικού
βιβλίου για την Ελλάδα, την ιστορία και τον πολιτισμό της, και τους
Oλυμπιακούς Αγώνες, αρχαίους και σύγχρονους, που θα μοιραζόταν στα
Κινεζόπουλα, ή τουλάχιστον σ' αυτά των μεγάλων άστεων μιλάμε για ένα
βιβλίο που δε θα ξεπερνούσε, ενδεχομένως, τις 80 σελίδες. Και ας
σημειωθεί εδώ ότι με τα ιδεογράμματα μειώνεται η έκταση ενός κειμένου
έως και 50%!
   Αλλά και η δημιουργία ενός πολυτελούς άλμπουμ για τους Oλυμπιακούς
Αγώνες της Αρχαίας Ελλάδας, τώρα που η Κίνα ζει στον πυρετό της
διοργάνωσης και ζητά τα «φώτα» μας για ένα πλήθος θέματα από την
ασφάλεια έως τη φιλοξενία και τη στελέχωση των δημοσιογραφικών κέντρων,
θα αποτελούσε έναν εκ των ων ουκ άνευ στόχο.
   Η διευθύντρια του ΕΚΕΒΙ, η κυρία Κατρίν Βελισσάρη, είχε πολλές επαφές
στο Πεκίνο ώστε να έρθουν Κινέζοι εκδότες στην επόμενη Διεθνή Έκθεση
Βιβλίου της Θεσσαλονίκης (όπου και θα συζητηθούν περαιτέρω τα σχέδιά μας
για την πολιτιστική σύσφιξη των σχέσεων ανάμεσα στις δύο κουλτούρες μέσω
του βιβλίου), ενώ η κυρία Μαρία Προβιδάκη, τμηματάρχης του Υπουργείου
Πολιτισμού, υποσχέθηκε ότι θα εισηγηθεί στο ΥΠΠO την ανάγκη άμεσης
στήριξης των υπαρχουσών Βιβλιοθηκών σε Πεκίνο και Σαγκάη. Αλλά και
αρκετοί εκδότες συζήτησαν με Κινέζους συναδέλφους τους για τη μετάφραση
σύγχρονων Ελλήνων δημιουργών στα κινεζικά. Ήταν, γενικά, μια εμπειρία
θετική και ελπιδοφόραΙ
   Ας μου επιτραπεί, κλείνοντας, να εξάρω την παρουσία του πρέσβη μας
στο Πεκίνο, του Ανδριώτη Μιχάλη Καμπάνη ενός αρχοντάθρωπου που και έργο
καλό επιτελεί, και ακάματη όρεξη για δουλειά τον διακρίνει, και την
πρεσβεία μας έχει εξαιρετικά αναβαθμίσει (και μόνο οι εμπορικοί
ακόλουθοι έχουν αυξηθεί από ένας σε πέντε), καθώς και της συζύγου του
Σοφίας Χηνιάδου Καμπάνη, που άλλωστε υπηρέτησε ήδη πολλά χρόνια στο
Υπουργείο Πολιτισμού και γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα για τον
πολιτισμό, αλλά και την καίρια συνεισφορά της μορφωτικής ακολούθου
κυρίας Αρβανίτη.
   Εν κατακλείδι: είναι πολλά αυτά που μπορούν να γίνουν ανάμεσα στις
δύο χώρες. Μία συνετή και έξυπνη πολιτική θα απέφερε κέρδη και στους δύο
λαούς.
   Ας το ελπίσουμε πως θα συμβεί και, όσο μπορεί ο καθένας μας, ας
πιέσει αυτούς που εντέλει παίρνουν τις αποφάσεις.

O κ. Γιώργος Δαρδάνος είναι εκδότης.