Το τσέλο δεν έχει μεγάλη παράδοση στην αυτοσχεδιαζόμενη μουσική.
Απόδειξη ότι οι καλλιτέχνες που έγιναν γνωστότεροι σε αυτό το όργανο
είναι μπασίστες (Oscar Pettiford, Sam Jones, Ray Brown, Ron Carter) που
χρησιμοποιούσαν και το τσέλο αναζητώντας ποικιλία στην έκφραση και
παίζοντας κυρίως πιτσικάτο (με τα δάκτυλα) και όχι άρκο (με δοξάρι).
«Αισθάνομαι εντελώς ελεύθερος να κάνω ό,τι χρειάζομαι για να δημιουργήσω
τη δική μου παράδοση» λέει ο τσελίστας Erik Friedlander στο περιοδικό
Downbeat. «Υπάρχουν πάρα πολλά που μπορούν να γίνουν ακόμη με το τσέλο.
Βρισκόμαστε ακόμη στο ξεκίνημα». Στο δρόμο προς αυτή τη νέα παράδοση, αν
και με αρκετά ιδιάζουσα έκφραση, συναντάμε την Okkyung Lee και τον Gil
Selinger.

Okkyung Lee: «NihmΣ Tzadik
   Η Okkyung Lee από τη Νότια Κορέα σπούδασε κλασική μουσική. Από το 1996 βρέθηκε στη Βοστόνη για να επεκτείνει τις σπουδές της στη σύνθεση
σάουντρακ και τον αυτοσχεδιασμό, για να καταλήξει στη Νέα Υόρκη και να ενταχθεί στη δημιουργική σκηνή της πόλης. Έχει παίξει με τον Derek Bailey, τoν Fred Frith, τoν Vijay Iyer, τον Thurston Moore, τoν Butch
Morris, τoν Marc Ribot, τον John Zorn και μια πλειάδα μουσικών του αβάν γκάρντ και του ελεύθερου αυτοσχεδιασμού, απ' όπου επέλεξε και τους
συνεργάτες της για τον πρώτο της δίσκο που κυκλοφορεί από την εταιρία Tzadik του Zorn. Ανάμεσά τους ο Doug Wieselman (κλαρινέτο), ο John
Hollenbeck (τύμπανα) και η Ikue Mori (ηλεκτρονικά). Το "Nihm" κυλώντας αργά με μινιμαλιστικά θέματα και αφηρημένες εικόνες, που μέσα σε μια μυστηριώδη ατμόσφαιρα υπογραμμίζουν συναισθήματα, διαθέσεις, υπαινιγμούς, θα μπορούσε κάλλιστα να είναι η μουσική επένδυση μιας ταινίας. Δεν λείπουν και τα πιο απτά θέματα όπως το "That Undeniable
Empty Feeling", μια διασταύρωση των Βαλκανίων με το εβραϊκό κλέσμερ και
εξαιρετική δουλειά από τον Wieselman, το εξπρεσιονιστικό "Story of You
and Me" και η κορυφαία στιγμή του άλμπουμ, η θλιμμένη μελωδία "Sky". Στο
τελευταίο, ασυνόδευτο το τσέλο μας ξεναγεί μέσα από το βλέμμα της Lee
στην κορεάτικη παράδοση, τονίζοντας την αίσθηση της απώλειας και
συνοδεύοντας ιδανικά το απόσπασμα από τον «Μεγάλο Αποχαιρετισμό» του
Raymond Chandler που υπάρχει στο εξώφυλλο του CD, το οποίο κλείνει με τη
φράση «το να λες αντίο είναι λίγο σαν να πεθαίνεις».
www.okkyunglee.com

Gil Selinger: «4/4 TetΣ (Peacock)
   Είναι ελάχιστα γνωστός αλλά έχει παίξει με πολλούς μεγάλους αυτοσχεδιαστές, όπως η Marilyn Crispell, ο Archie Shepp, ο Sunny Murray
και ο Daniel Carter. Στην ουσία ο χώρος του Gil Selinger είναι η κλασική μουσική, την οποία όμως ερμηνεύει με το δικό του ελεύθερο τρόπο
περιγράφοντάς την ως «κλασικό αυτοσχεδιασμό». «O αυτοσχεδιασμός ως ιδέα υπήρχε από τότε που πρωτοπαίχτηκε μουσική» υποστηρίζει ο Selinger. Με τον καιρό όμως χάθηκε «καθώς η μουσική γινόταν όλο και πιο περίπλοκη και οι συνθέτες ζητούσαν να παίζονται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια αυτά που έγραφαν». Έτσι το προηγούμενο CD του «Deconstructing Haydn» (αποδομώντας τον Χάυδν) ήταν μια προσπάθειά του να επαναφέρει τον αυτοσχεδιασμό στο κλασικό ρεπερτόριο. Για την πρόσφατη δουλειά του "4/4 Tet" επέλεξε μόνο
δικές του συνθέσεις γραμμένες για ένα σύνολο με τέσσερα τσέλα. Όλα τα μέρη τα έπαιξε μόνος του και με τη μίξη προέκυψε ένα ιδιότυπο κουαρτέτο εγχόρδων. Είναι ξεκάθαρο ότι η μουσική του Selinger δεν προορίζεται για μεγάλο ακροατήριο, καθώς μπορεί ξενίσει και τους φίλους της κλασικής μουσικής και τους φίλους της τζαζ. Κομμάτια όπως το πολυδαίδαλο "Pieces for 4 Celli" με τα συχνά πειράματα με την παραφωνία, προϋποθέτουν υπομονή και προσήλωση από τον ακροατή. Oι συνθέσεις δεν σχετίζονται άμεσα με τη τζαζ, μιας και ελάχιστα κινούνται πάνω στις φόρμες της και
ακόμη λιγότερο οδηγούνται από το αίσθημα του σουίνγκ. Η συγγένεια με τη
τζαζ προκύπτει περισσότερο μέσα από τον τρόπο σκέψης και λειτουργίας,
από την ελευθερία των μέσων έκφρασης και την ευρύτητα στο πεδίο κινήσεων. Το διαπιστώνουμε ακούγοντας το ρουμπάτο και τις περπατητές γραμμές που παίζει o Selinger με τα δάκτυλα σαν μπασίστας της φρη τζαζ στο "Oxygenqt" και το "Bugeyze", ή τη σύντομη εναλλαγή από άρκο σε πιτσικάτο παίξιμο στο μέσο του "Short Pieces for a Cello". Σε άλλα κομμάτια ("Klarqt", "Dirge and Waltz of the Flowerboy") με θέματα που μοιάζουν οικεία, προσεγγίζεται η λαϊκή παράδοση (γαμήλιες τελετές, βαλς,
τσιγγάνικη μουσική). Συνολικά το "4/4 Tet" μας προσφέρει μια καλή αφορμή
για να ανακαλύψουμε αφενός τις δυνατότητες του τσέλου ως αυτοσχεδιαστικού μέσου, και αφετέρου το πόσο κοντά μπορούν να βρεθούν ως νοοτροπία η κλασική μουσική με τη τζαζ.
www.gilselinger.com

BAΓΓEΛHΣ APAΓIANNHΣ
vagarag@syr.forthnet.gr