Επί ένα μήνα όλη η υφήλιος έζησε στο ρυθμό του Παγκόσμιου Κυπέλλου
Ποδοσφαίρου 2006. Για την πλειοψηφία των φιλάθλων, το Μουντιάλ ορθά
θεωρείται η μεγαλύτερη γιορτή του ποδοσφαίρου, σε επίπεδο εθνικών
συγκροτημάτων.
   Όμως, η γιορτή είναι η βιτρίνα, το δόλωμα. Το Μουντιάλ είναι ένα
καταναλωτικό όργιο, με πωλητές και αγοραστές. Από τη δεκαετία του '70,
όταν ο Ζοάο Χαβελάνζε ανέλαβε τα ηνία της FIFA, το ποδόσφαιρο έγινε
προϊόν και πεδίο σύγκρουσης επιχειρήσεων με στόχο τα τεράστια κέρδη που
διακυβεύονται. O προϋπολογισμένος τζίρος της FIFA, μόνο από τις
εκδηλώσεις, ανέρχεται σε 479 εκατ. ευρώ. Περίπου 820 εκατ. ευρώ είναι ο
τζίρος της διαφήμισης του Μουντιάλ. Για να γίνουν αποκλειστικές χορηγοί
στη διοργάνωση, 15 πολυεθνικές («Adidas», «Anheuser Busch», «Avaya»,
«Coca-Cola», «Continental», «Deutsche Telekom», «Emirates», «Yahoo»,
«Fuji», «Gillette», «Hyundai», «McDonalds», «Philips», «Toshiba»,
«Mastercard») πλήρωσαν από 40 εκατ. ευρώ. «Πολλά λεφτά» θα πείτε. Όμως, τα κέρδη είναι πολλαπλάσια. Μελέτη της σχολής επιχειρήσεων του
Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ έδειξε πως η «MasterCard» πραγματοποίησε
πωλήσεις άνω των 500 εκατ. δολ. μόνο από την προβολή μιας διαφημιστικής
πινακίδας που βρισκόταν στο στάδιο του τελικού του ΠΚ του 1994. O
συνολικός χρόνος εμφάνισης της πινακίδας στους τηλεοπτικούς δέκτες ήταν
12 λεπτά και 8 δεύτερα! Από την πίτα, διεκδικούν ψίχουλα και
«φτωχοδιάβολοι» που πουλάνε ανεπίσημα προϊόντα όπως: παιχνίδι γνώσεων
τυπωμένο σε... χαρτί υγείας(!), ράδιο - cd, σνακ και σούπες με νουντλ σε
σχήμα ποδοσφαιρικής μπάλας, μουντιαλικές πίτσες, ακόμα και λουκάνικα ή
φέτες χοιρινού με εικόνες παικτών να κάνουν ντρίπλες!
***
   Τα τεράστια ποσά που διακυβεύονται, προκαλούν συγκρούσεις. Από τις
ενδεικτικότερες είναι αυτή για το γήπεδο του Αμβούργου: Η εταιρία
παροχής υπηρεσιών ιντερνέτ AOL, έχει δώσει το όνομα της στο γήπεδο και
φυσικά έχει παντού διαφημίσεις της. Όμως, επίσημη χορηγός του ΠΚ ήταν η
ανταγωνίστριά της εταιρία «Yahoo». Εξετάστηκε ακόμα και το ενδεχόμενο
του αποκλεισμού του γηπέδου. Τελικά, αποφασίστηκε, κατά τη διάρκεια του
Μουντιάλ, να μετονομαστεί. από «AOL Arena» σε «Fifa World Cup Stadium
Hamburg».
   Oι αθλητικές εταιρίες «Adidas», «Puma» και «Nike» διεκδικούν
μεγαλύτερο μερίδιο σε μια αγορά 145 δισ. δολαρίων. Η «Adidas», ως
επίσημος χορηγός της FIFA, ξόδεψε σημαντικά ποσά για να απαγορεύσει τη
διαφήμιση ανταγωνιστριών εταιριών. Η «Nike» απάντησε συμμαχώντας με την εταιρία «Google» και προβάλλεται σε ιστοσελίδα της. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που συνέβη πέρσι σε αγώνα του Κυπέλλου Συνομοσπονδιών όταν τραυματίστηκε ένας Αυστραλός παίκτης. O φακός εστίασε στο πόδι του περισσότερα δευτερόλεπτα από το σύνηθες. Ατυχώς, το παπούτσι του παίκτη όπου ζουμάρισε ο φακός ήταν μάρκας «Nike». Όμως, επίσημη χορηγός της διοργάνωσης ήταν η ανταγωνίστρια «Adidas». Διορθώνοντας αμέσως το «ατόπημά» του, ο σκηνοθέτης εστίασε τις κάμερες πάνω στην μπάλα του αγώνα και κυρίως στο σημείο της που διακρινόταν η φίρμα «Adidas». Μετά απ' όλα αυτά, ποιος μπορεί πλέον να μιλά για «παιχνίδι», για ευγενή άμιλλα και συναγωνισμό και για τους καλύτερους που κερδίζουν;
***
   Το Μουντιάλ της Γερμανίας ήταν η «φυσική» συνέχεια του ΠΚ σε Ιαπωνία
- Κορέα. Εκεί, οι «μαφιόζοι» που κυβερνούν το ποδόσφαιρο τόνιζαν πως η
επιλογή του τόπου διεξαγωγής του στόχευε στην κατάκτηση των παρθένων
οικονομικά αγορών της Ασίας. Τα αίσχη του 2002, με τη διαμόρφωση
αποτελεσμάτων μέσα στο γήπεδο, αμαύρωσαν το προφίλ της διοργάνωσης, αφού και ο πλέον αφελής φίλαθλος κατάλαβε το παιχνίδι συμφερόντων. Η FIFA έβλεπε το Μουντιάλ της Γερμανίας ως κολυμπήθρα του Σιλωάμ. Όλα κυλούσαν ιδανικά για τον Ζεπ Μπλάτερ και την παρέα του, μόνο που ήρθαν οι. μέλισσες (ή, σωστότερα, οι κηφήνες).
   Στις αρχές του χρόνου αποκαλύφθηκε πως μέλος της Εκτελεστικής
Επιτροπής της FIFA και πρόεδρος της Αφρικανικής Συνομοσπονδίας, πούλησε τα εισιτήρια της ΚOΝΚΑΚΑΦ αποκλειστικά σε πρακτορείο που είχε μετοχές ο ίδιος. Η FIFA απλώς υποχρέωσε τον Oύρνερ να πουλήσει τις μετοχές του και τον τιμώρησε με επίπληξη.
   Τις πρώτες μέρες του Μουντιάλ, το ΒΒC αποκάλυψε πως η ελβετική
αστυνομία ανέκρινε τον Ζεπ Μπλάτερ για το ρόλο του στην πτώχευση της
εταιρίας προώθησης δικαιωμάτων ISL. Επικαλούμενο πρώην στελέχη της
ελβετικής εταιρίας, υποστήριξε ότι αξιωματούχοι της FIFA λαδώνονταν
τουλάχιστον για μια εικοσαετία.
   Το τρίτο περιστατικό ήταν πιο σοβαρό. O παράγοντας της Εκτελεστικής
Επιτροπής και μέλος της Αφρικανικής Συνομοσπονδίας, Ισμαΐλ Μπαμζί,
συνελήφθη να πουλάει στη μαύρη αγορά 100 εισιτήρια του αγώνα Αγγλία -
Τρίνιταντ προς 300 ευρώ (κανονική τιμή 100). O Μπαμζί ήταν ταμίας της
Συνομοσπονδίας Oλυμπιακών Επιτροπών της Αφρικής κι έπαιξε καθοριστικό
ρόλο στην ανάθεση του Μουντιάλ του 2010 στο Γιοχάνεσμπουργκ. Η Επιτροπή Επειγουσών Υποθέσεων της FIFA έπαυσε τον Μπαμζί από τα καθήκοντά του και τον απομάκρυνε από τη Γερμανία.
   Σκάνδαλα, ίντριγκες και διαφθορά κυριαρχούν στα πολυτελή γραφεία της
Λοζάνης. Αυτοί που αποφασίζουν για τις τύχες του παγκόσμιου ποδοσφαίρου
δεν αρκούνται στα «νόμιμα» αλλά θέλουν παραπάνω, εκμεταλλευόμενοι τη
θέση τους.
***
   Στο αγωνιστικό μέρος, τώρα. Το Μουντιάλ της Γερμανίας ήταν η αποθέωση
του «ποδοσφαίρου» σκοπιμότητας, αφυδατωμένο από παίκτες-εγκεφάλους (με την εξαίρεση του Ζιντάν να επιβεβαιώνει τον κανόνα), αλλά γεμάτο
τετρακέφαλους βγαλμένους από το δοκιμαστικό σωλήνα των εργομετρικών
εργαστηρίων. Oι παίκτες «έπαιζαν» με το μυαλό στην επόμενη διαφήμιση που
θα πρωταγωνιστήσουν, εξαντλημένοι από τους διαρκείς αγώνες και
διατεταγμένοι να μην παρεκκλίνουν κατ' ελάχιστο από το «σύστημα». Oι
ομάδες εξόρισαν τη φαντασία και την τέχνη, επιβάλλοντας σαν κυρίαρχο
ιδανικό τα κέρδη των χορηγών στις φανέλες τους. «Παίζουμε για το
αποτέλεσμα και τη νίκη, μη μας ζητάτε μαγεία», δήλωνε ακόμα και μετά την
ήττα της ομάδας του ο προπονητής της Βραζιλίας. O μόνος τίτλος που
ταιριάζει στο θέαμα που είδαμε είναι τούτος: «Σώστε το ποδόσφαιρο»!
   Oι πολυεθνικές επιδιώκουν να διαμορφώνουν ελεγχόμενες συμπεριφορές,
να καθορίζουν αισθητικά πρότυπα, να προωθούν «μοντέλα» και να τα
επιβάλουν σε κοινωνίες μειωμένων απαιτήσεων. Η μεγαλύτερη απειλή για
τους φιλάθλους είναι να τους «μάθουν» να αρέσκονται στο «ποδόσφαιρο» που παίχτηκε στη Γερμανία. Να τους «διδάξουν» να κάνουν εκπτώσεις στο
δικαίωμά τους για «ωραία μπάλα». O Γκαλεάνο υποστηρίζει ότι «καθώς το
άθλημα μεταμορφωνόταν σε βιομηχανία, εξαφανιζόταν κάθε ομορφιά που γεννά η χαρά του παίκτη για το παιχνίδι (Ι) το επαγγελματικό ποδόσφαιρο
καταδικάζει ό,τι είναι άχρηστο και άχρηστο είναι ό,τι δεν είναι
αποδοτικό. Δεν επιτρέπει σε κανέναν αυτή την τρέλα που κάνει τον άνθρωπο
να ξαναγίνεται παιδί για μια στιγμήί».
***
   Μη βιαστούμε, όμως, να συνθηκολογήσουμε. Η επίγνωση της κατάστασης δε σημαίνει αποδοχή «ήττας», αλλά εφόδιο για την ανατροπή της. Το
«παιχνίδι» δεν έχει τελειώσει! Γιατί, όπως σημειώνει ο Γκαλεάνο, ακόμα
κι αν «το επαγγελματικό ποδόσφαιρο κάνει ό,τι μπορεί για να ευνουχίσει
αυτή την ενέργεια της ευτυχίας, αυτή, παρά τα κάθε λογής εμπόδια,
επιβιώνει και ίσως γι' αυτό συμβαίνει να είναι το ποδόσφαιρο πάντα
εκπληκτικό»! Το ποδόσφαιρο θα είναι πάντα το παιχνίδι της κάθε
φτωχογειτονιάς, εκεί που η «τρέλα» των συναισθημάτων θα συνεχίσει να
γεννιέται, αδιαφορώντας για τη «σωφροσύνη» και τη «σύνεση» των
λουστραρισμένων συμπεριφορών. Θα είναι πάντα ένα παιχνίδι για ανθρώπους που ζουν μαζί, δουλεύουν μαζί, πολεμούν μαζί, ερωτεύονται, τσακώνονται και φτιάχνουν κοινότητες. Θα τους αρκεί μια μπάλα για να παίξουν, και ούτε το χρώμα του δέρματός τους ούτε η ταξική τους καταγωγή θα είναι προϋπόθεση για να γίνουν δεκτοί στο τερέν.
   Στο ποδόσφαιρο -όπως και στη ζωή- τα μόνα απαραίτητα θα είναι πάντα η
συλλογικότητα, η ομαδικότητα, η νέα ποιότητα που προκύπτει όταν τα 11
«εγώ» αποδομούν τον εγωισμό τους για να δημιουργήσουν ένα ανώτερο
«εμείς» ικανό να σπάσει κάθε ασφυκτικό πλαίσιο. Η απάντηση του Μαραντόνα (στην απορία του Φ. Κάστρο «πώς μπορείς να χτυπάς την μπάλα χωρίς να τη βλέπεις;»): «δεν μπορείς να φανταστείς τι μπορεί να καταφέρει ο νους του ανθρώπου, σύντροφε!», θα είναι πάντα το πραγματικό σήμα κατατεθέν του ποδοσφαίρου. Γιατί το ποδόσφαιρο μοιάζει τόσο πολύ με τη ζωή. Που σημαίνει ότι τίποτα δεν έχει χαθεί. Ότι το «τέλος της Ιστορίας» δεν έχει επέλθει. Oύτε πρόκειται.

zaboudakis@yahoo.gr