Το παραδοσιακό κυβερνητικό πλαίσιο στην Ελλάδα (κρατικοί θεσμοί,
νομοθεσία) δεν επαρκεί για να διαχειριστεί τα πολύπλοκα περιβαλλοντικά
προβλήματα. Η τάση που επικρατεί διεθνώς είναι ότι τα κράτη μεταβιβάζουν
μέρος των εξουσιών και των αρμοδιοτήτων τους προς την τοπική
αυτοδιοίκηση και τις μη κυβερνητικές περιβαλλοντικές οργανώσεις. Στη
χώρα μας η κρίση της πολιτικής, που πολύ συχνά συνδέεται με την κρίση
των θεσμών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, καθιστά επίκαιρο και
κρίσιμο το ζήτημα της εισαγωγής νέων και της ενίσχυσης και ενεργοποίησης
υφιστάμενων, αλλά ανενεργών, θεσμών άμεσης δημοκρατίας.
   Στη συζήτηση που γίνεται στις μέρες μας για τη συνταγματική
αναθεώρηση γίνεται λόγος -εκ μέρους των κομμάτων- για ενίσχυση της
συμμετοχικής δημοκρατίας και για ενθάρρυνση της κοινωνίας των πολιτών,
ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη καμπάνια δεκάδων ελληνικών ΜΚO για συνταγματική
κατοχύρωση της δράσης των ΜΚO. Επίσης στο νέο Κώδικα Δήμων και
Κοινοτήτων και ειδικότερα στο άρθρο 214 αναφέρεται ρητά ότι «οι
δημοτικές αρχές προωθούν τη λαϊκή συμμετοχή στις τοπικές υποθέσεις, την
ευαισθητοποίηση και οργάνωση των δημοτών για την έρευνα, εντοπισμό,
καταγραφή και επίλυση των τοπικών προβλημάτων» και «διαβουλεύονται με
τους κατοίκους, τους συλλογικούς κοινωνικούς φορείς και τις
ενδιαφερόμενες ομάδες πληθυσμού τόσο κατά την προεργασία των
προγραμμάτων δράσης και κανονιστικών πράξεων, όσο και κατά τη λήψη
αποφάσεων γενικού ενδιαφέροντος». Στο άρθρο 215 γίνεται λόγος για το
δικαίωμα των δημοτών στην πληροφόρηση και στην ενεργό συμμετοχή τους
στην «προαγωγή των τοπικών υποθέσεων», ενώ στο άρθρο 217 προβλέπεται η
διεξαγωγή τοπικών δημοψηφισμάτων. Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι το
θεσμικό πλαίσιο τείνει να εκσυγχρονιστεί στην κατεύθυνση ενίσχυσης
αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών και ενδυνάμωσης της κοινωνίας των πολιτών,
γεγονός που αντικειμενικά διευκολύνει τη δρομολόγηση εφαρμογής σχεδίων
βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης.
   Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό επίσης το γεγονός ότι τα τελευταία
χρόνια πυκνώνουν οι πρωτοβουλίες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων (ΕΜΠ,
πανεπιστήμιο Αιγαίου), οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και μη
κυβερνητικών οργανώσεων (Δίκτυο Μεσόγειος SOS, ΔΙΠΕ), οι οποίες
στοχεύουν στην αειφορική διαχείριση των ελληνικών νησιών, μέσω της
ευαισθητοποίησης και συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών. H ήδη αποκτηθείσα
πείρα νησιωτικών δήμων, που είτε έχουν εφαρμόσει ευρωπαϊκά προγράμματα,
που αφορούν στη βιώσιμη ανάπτυξη και εντάσσονται στην λογική της Τοπικής
Ατζέντα 21 (Tοπικός Περιβαλλοντικός Xάρτης - Ερμούπολη), είτε έχουν
εφαρμόσει την Τοπική Ατζέντα 21 (Καλλιθέα Ρόδου), είτε έχουν αναπτύξει
-έστω και εξωγενώς- με συμμετοχικές διαδικασίες προσχέδιο Τοπικής
Ατζέντα 21 (Πάρος-ISTOS) είναι πολύτιμη. Αυτό που επείγει σήμερα είναι η
άμεση επεξεργασία σχεδίων βιώσιμης ανάπτυξης για τα νησιά καθώς και η
δικτύωσή τους σε περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου
να τεθούν ενδογενώς οι βάσεις της αειφορίας στην πράξη από τους ίδιους
τους ενδιαφερόμενους: τους κατοίκους των νησιών, οι οποίοι φέρουν
σημαντικό μερίδιο συνευθύνης στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου σχεδίου για το
μέλλον.
   Συμπερασματικά, θεωρούμε ότι κανένα μοντέλο διαχείρισης δεν μπορεί να
επιφέρει τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα αν σχεδιάζεται, αποφασίζεται και
υλοποιείται από ένα στενό κύκλο ληπτών αποφάσεων, στους οποίους
περιλαμβάνονται μόνο οι κυβερνητικοί φορείς, οι εκπρόσωποι της τοπικής
αυτοδιοίκησης και ειδικοί εμπειρογνώμονες. Η αειφορική ανάπτυξη των
νησιωτικών περιοχών προϋποθέτει το σχεδιασμό και την υιοθέτηση τοπικών
σχεδίων ολοκληρωμένης διαχείρισης, βασισμένων στις ιδιαιτερότητες της
κάθε περιοχής, και η επιτυχία της εξαρτάται από την συντονισμένη δράση
σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, κυρίως μέσω της πληροφόρησης, της
ευαισθητοποίησης, της εκπαίδευσης και της ενεργού συμμετοχής του κοινού,
στο πλαίσιο συμμετοχικών διαδικασιών και ενδυνάμωσης της κοινωνίας των
πολιτών. Είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές για την εφαρμογή
της Τοπικής Ατζέντα 21 σε νησιωτικές περιοχές. Μαθαίνουμε να
συμμετέχουμε μόνον όταν συμμετάσχουμε, καθώς, όπως υπογραμμίζει εύστοχα
ο D. Held, «η μουσική του μέλλοντος μπορεί να συντεθεί μόνο στην πράξη».

ΑΠOΣΤOΛOΣ ΧΑΤΖΗΠΑΡΑΣΚΕΥΑΪΔΗΣ
xatzipa1@otenet.gr