Ο κ. Ιωαν. Δεκαβάλλας ως δήμαρχος και η Δημοκρατική Ερμούπολη, ως
δημοτική πλειοψηφία Π μ' όλες τις ήπιες αλλά και ακραίες μεταλλάξεις
τους, έχουν διανύσει δέκα έξι χρόνια ηγεμονικής πορείας στην
αυτοδιοίκηση της πόλης μας. Αυτήν την πορεία την παρακολούθησα ως
αυτόπτης μάρτυς και για μια περίοδο την έζησα και σαν συμμέτοχος. Νιώθω,
ότι δεν είμαι, ο πλέον αντικειμενικός και ψύχραιμος, για να ζυγιάσω το
έργο και τις ημέρες τους ούτε ν' αποφανθώ, αν το πρόσημο που τους
χρωστάει η ιστορία είναι θετικό ή αρνητικό. Γι' αυτό, ο ιστοριογράφος
του αύριο στον οποίο ανήκει αυτή η υπόθεση θα πρέπει να περιμένει να
καθαρίσει ο ουρανός, για να αποτιμήσει νηφάλια  την εποχή  τους
ανθρώπους της. Εγώ απλά με την ιδιότητα του ενεργού και συνειδητού
πολίτη, δεν μπορώ παρά ν' αναδείξω και ν' αντιταχθώ μαχητικά σε δύο
τρεις καθοριστικές και καίριες επιλογές της δημοτικής αρχής.
   Η πιο επίκαιρη, είναι η διαγωγή που δείχνει αυτές τις «έσχατες
μέρες», απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά και την ιστορία αυτής της
μοναδικής πόλης. Δεν λέω μας είχαν προειδοποιήσει. Δεν πάει πολύς
καιρός, που τα «τάγματα εφόδων» των εργολάβων της δημοτικής αρχής ήταν
έτοιμα, να εφορμήσουν και να κατεδαφίσουν το Γ' Δημοτικό Σχολείο της
Ερμούπολης. Σχολικό κτίριο πρότυπο και δείγμα της αρχιτεκτονικής
σφραγίδας, του πανελληνίου κύρους δημιουργού, Πάτροκλου Καραντινού.
Ευτυχώς, τους πρόλαβε, το Συμβούλιο της Επικρατείας και ανέστειλε, την
   Καθώς, πλησιάζει, η εκλογική αναμέτρηση, του Οκτωβρίου 2006, η
δημοτική αρχή, έβγαλε από την κατάψυξη σε «δόσεις» την μελέτη
Αντωνακάκη, (άρχισε να εκπονείται πριν 12 χρόνια) και άρχισε  να την
υλοποιεί μπροστά στα έκπληκτα μάτια ημών των ιθαγενών. Πρώτη στάση της
ενδόξου αναπλάσεως, η τυραγνισμένη Πλατεία Παπάγου. Για χρόνια
περιθωριοποιημένη και μουντή, καταδικασμένη σε καταθλιπτικές και
δύσοσμες χρήσεις πήγε να δει θεού πρόσωπο, στα 1994, όταν ο υπογράφων ως
πρόεδρος των Λιμενικού Ταμείου,μέσα σε ένα 24ωρο, παρακάμπτοντας, τους
δισταγμούς και τις αντιδράσεις των «εργατών του λιμένος», απομάκρυνε τη
γεφυροπλάστιγγα, απελευθερώνοντας ταυτόχρονα ένα πνεύμονα, για τον
κυκλοφοριακό ιστό της πόλης. Και πάνω, που εμείς οι αφελείς, πιστεύαμε,
πως ο χώρος θα αποδίδονταν στην κοινή χρήση, πριν αλέκτωρ λαλήσει τρεις,
η πλατεία ως δημόσιος χώρος, παραδόθηκε στην ιδιωτική ασυδοσία. Στα «άψε
Π σβήσε», φύτρωσαν, δύο τεράστιες πέργκολες εν είδει θερμοκηπίου και
μουσαμάδες εν είδει «αιθρίου», που κατέλαβαν εξολόκληρου  τον ζωτικό
χώρο της πλατείας. Αφέθηκαν, ελεύθερες μόνο οι είσοδοι των
πολυκατοικιών. Γρήγορα, το «έγκλημα» ολοκληρώθηκεΙ Μάντρες
ενοικιαζόμενων, αυτοκινήτων και μοτοσυκλετών, πλαισίωσαν τις πτέρυγες
της πλατείας. Μια τέλεια παραγκούποληΙ

Γελοιοποίηση της νομιμότητας
   Για 12 ολόκληρα χρόνια αυτός ο άθλιος συμφυρμός, γελοιοποιούσε
προκλητικά τη νομιμότητα, σάρκαζε την αισθητική μας, και υπενθύμιζε με
σαφήνεια και κυνισμό στους πολίτες αυτής της πόλης, πως στην «νεοκλασική
Ερμούπολη», που γεννήθηκε για να αποτελέσει την πρωτοπορία, του εθνικού
μας εκσυγχρονισμού από τις «ανατολικές» συνήθειες, που εμπέδωσαν στα 400
χρόνια, της εθνικής αιχμαλωσίας, μετά από κοντά 200 χρόνια εθνικού βίου,
ξαναγυρίσαμε στις χειρότερες παραδόσεις. «Στο κάτι τις»Ι που λύνει και
δένει. Στο ρουσφέτι, στο ντοβλέτιΙ στις κοτζαμπάσικες λογικές. Για 12
ολόκληρα χρόνια, πολεοδομία και δήμος έμεναν απαθείς μπρος στην θηριώδη
κατάσταση και τα τετελεσμένα. Δεν είναι άλλωστε, η πρώτη φορά που τα
κοινά αγαθά, (όπως, οι πλατείες), μεταβάλλονται σε ιδιωτικά και
εμπορεύσιμα. Και να που ξάφνου, η βραχυκυκλωμένη δημοτική αρχή,
αποφασίζει να κόψει το γόρδιο δεσμό. Να αποκαταστήσει την τάξη. Τι πιο
απλό, απ' το να σχεδιάσει μια πλατεία, ένα δημόσιο χώρο, δηλ. φιλικό και
προσιτό στους πολίτες.
   Απλά Π έως απλοϊκά- οι χώροι αυτοί πρέπει να είναι άνετοι και
ευχάριστοι στον χρήστη, προσιτοί σε όλους (μαμάδες με καροτσάκια, άτομα
με μειωμένη κινητικότητα ή όραση, ηλικιωμένους), ασφαλείς στην χρήση από
τον πεζό, διαστρωμένοι με υλικά που θα τα προφυλάσσουν από το γλίστρημα,
καθαροί (διαθέτοντας όλα τα στοιχεία που θα συντελέσουν στην καθαριότητά
τους, από κάδους απορριμάτων έως τα κατάλληλα υλικά γεωμετρικά
χαρακτηριστικά γα την διέλευση οχημάτων καθαριότητας κλπ.). Στη γλώσσα
των νομικών, οι χώροι αυτοί ονομάζονται χώροι κοινής χρήσης (στον Αστικό
μας Κώδικα) και ακόμα πιο εξειδικευμένα (Δημόσιοι Υπαίθριοι Χώροι). Η
εξέλιξη της κοινωνίας μας τείνει να καταντήσει τον δημόσιο χώρο από
πεδίο συνάντηση και συνύπαρξη σε πεδίο αντιπαραθέσεων. Αντιπαράθεση,
ανάμεσα στον πεζό και τον εποχούμενο, τον ιδιωτικό και τον κοινόχρηστο,
τον έμπορο και τον περιπατητή, το νέο μετανάστη και τον παλαιό κάτοικο.
Ο μεγάλος κίνδυνος είναι ν' αγνοηθεί ο βασικός σκοπός του χώρου, αυτός
για τον οποίο δημιουργήθηκε. Το στοίχημα είναι  η πλατεία να παραμείνει
χώρος ανάπαυσης, χαλάρωσης, ο περίπατος να παραμείνει χώρος για πεζούς Π
περιπατητές. Ο Δημόσιος Χώρος είναι από μόνος του ένα σταυροδρόμι, ένας
τόπος συνάντησης και ανταλλαγής, ένα μουσείο, ένα καθιστικόΙ Εκεί
«χαλκεύεται» ο πολίτης. Ο δημόσιος χώρος δεν είναι αντικείμενο τέχνης,
είναι τόπος ζωής, συμμετοχής, τόπος συνύπαρξης και όχι εκμετάλλευσης.
Γι' αυτό απαιτεί μεγάλη σοβαρότητα και σεμνότητα στις παρεμβάσεις, λίγο
όνειρο και πολύ εμπειρία και γνώση της καθημερινής πραγματικότητας.
   Στην περίπτωση της «ανάπλασης» της Πλατείας Παπάγου ο πράγματι
σπουδαίος αυτός αρχιτέκτονας (Αντωνακάκης), έπεσε θύμα αφενός μιας
«εντελώς», λαθεμένης αντίληψης, που αφορά όχι μόνο την αρχιτεκτονική
παράδοση αυτής της πόλης, αλλά και την ίδια την ιστορία της αφετέρου,
της αγωνιώδους προσπάθειας, της δημοτικής αρχής να αποδεσμεύσει, σε μια
νύχτα, απ' τα τερατουργήματα, που είχε αφήσει  να δημιουργηθούν,
αφήνοντάς τους στο έλεος των καταπατητών, για λόγους εξυπηρέτησης του
πελατειακού συστήματος στυγνά ψηφοθηρικούς.

Συμπληγάδες
   Εν ολίγοις, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, ν' αντιμετωπίσει τις
συμπληγάδες , που δημιούργησαν απ' τη μια η απαίτηση των πολιτών, να
τους αποδοθεί ο χώρος αυτός που της ανήκει και να μπει μια τάξη και απ'
την άλλη να μην «θίξει» τα δημιουργημένα συμφέροντα, ή έστω να τα
αγγίξει επιδερμικά, σαν διαιτητής, που όμως είχε βεβαρυμένο παρελθόν, σε
στημένα ματς.
«Τον έβαλαν, λοιπόν, μπροστά» ,για να θωρακιστούν απέναντι, σ' ό,τι τους
καταλογίζονταν, ως συσσωρευμένα σκουπίδια, κάτω  από  το  χαλί  της
πελατειακής πολιτικής τους αλλά και της ένδειάς του, να διαχειριστούν το
τιμαλφέστατο αγαθό της μοναδικής πολιτιστικής κληρονομιάς αυτής της
Ιμοναδικής πόλης. Εν τέλει δεν δίστασαν, να χρησιμοποιήσουν, ένα
σπουδαίο  Ιαρχιτέκτονα, σαν ασπίδα, για την πολύχρονη ολιγωρία τους, τον
επαρχιωτισμό και την μικροπολιτική τους.
Για να δώσουν δε και μιάν επίφαση νομιμότητας και αισθητικής στα όσα
ανέχτηκαν, διέγνωσαν, υποκριτικά, πως αυτή η πλατεία ήταν η κολασμένη
σκιά, η ανοιχτή ουλή, στην νεοκλασσική αυταρέσκεια της πόλης μας, κι
έσπευσαν, να την εξωραίσουν. Δυστυχώς, ο σπουδαίος μελετητής υπέκυψε και
έβαλε ενέχυρο το κύρος του, στις αρτηριοσκληρωτικές δοξασίες και εμμονές
ανθρώπων, που δεν είναι σε θέση, να συνειδητοποιήσουν το πολιτιστικό
φαινόμενο που λέγεται Ερμούπολη, αλλά ούτε καν να διαχειριστούν τις
τοπικές υποθέσεις με τρόπο που να υπερβαίνει, έστω και στοιχειωδώς τα
μικροπολιτικά βραχυπρόθεσμα συμφέροντά τους. Απέκρυψαν, έτσι, συνειδητά
από τον μελετητή, πως η πραγματική Ερμούπολη, η αυθεντική προσφυγούπολη
κι  όχι αυτή που ανεκάλυψαν, πρόσφατα οι αυτόκλητοι ιστοριογράφοι της
(τι ανάγκη άλλωστε τους είχε, όταν την ηθογράφησε  ένας Ροΐδης και ένας
Βικέλας) για να αποκτήσουν πρόσβασηΙστα παχυλά κοινοτικά κονδύλια, εκτός
απόνεοκλασσικό  μεγαλείο της, που ήταν αποτέλεσμα της ταυτόχρονης δράσης
μιάς εμπορικοναυτικής αριστοκρατίας του χρήματος, αλλά κι ενός
ανεπανάληπτου λαϊκού ίσως και περιθωριακού στοιχείου της ζωής, που και
δικαιούται και αυτό να διαθέτει, ένα χώρο και στην χωροταξία αλλά και
την ιστορία αυτής της πόλης.Όμως αυτό το στοιχείο, έχει αποκλειστεί από
κείνους ανακάλυψαν όψιμα  την  Ερμούπολη, ως βεντέτα της ελληνικής
Ιστοριογραφίας επειδή ακριβώς πουλούσε . Όπως σημειώνει, ο κ. Θ. Δρίκος
«Είναι όμως, έξω από κάθε αμφιβολία ότι οι πλευρές της κοινωνικής ζωής
που συνοδεύονται με την ύπαρξη και δράση του λαϊκού στοιχείου, με την
ευρύτερη έννοια που μπορεί να δοθεί στον όρο «λαϊκός», αν δεν έχουν
αγνοηθεί παντελώς, στην καλύτερη των περιπτώσεων έχουν απλώς περιγραφεί
με συμπάθεια. Η εξ ορισμού λόγια θέση των κατά καιρούς ιστοριογράφων της
Ερμούπολης έθετε εμπόδιο στην πρόσβαση προς την ιστόρηση του λαϊκού
στοιχείου αυτής της πόλης. Θέλω να πιστεύω ότι το μέλλον θα είναι κάπως
καλύτερο και ότι θα βρεθούν κίνητρα και άνθρωποι να βυθίσουν τον
«κάλαμο» της Ιστορίας στο «βούρκο» του λαϊκού και περιθωριακού στοιχείου
της ζωής.»

Περίκλειστος χώρος
   Έτσι, η μελέτη Αντωνακάκη, αστόχησε πολλαπλώς. Πρώτα απ' όλα ενώ
έπρεπε να διαμορφώσει ένα υπαίθριο κοινόχρηστο χώρο, με όχι δικά του
κριτήρια, αλλά μετουσιώνοντας την ισχύουσα πολεοδομική νομοθεσία σε
εφαρμοσμένο αρχιτεκτονικό αποτέλεσμα, αυτή προέβη σε κατασκευές, που τον
μετατρέπουν σε «περίκλειστο». Αναίρεσε τη νόμιμη χρήση του, λησμονώντας,
πως ανάμεσα στη σκοπούμενη από τον μελετητή αισθητική και
λειτουργικότητα και την επιδιωκόμενη από την πολιτεία αστυνόμευση και
ασφάλεια, τις εμπορικές και τις πολιτιστικές δραστηριότητες και
γενικότερα, ανάμεσα στις κατηγορίες ων χρηστών και στον τρόπο χρήσης ή
κατάχρησης που επιθυμούν ή επιβάλλουν στους χώρους, πρέπει να
επιβάλλεται η σύνθεση  και ισορροπία, μέσα σε αυτή την πολυπλοκότητα.
   Αγνόησε την στοιχειώδη αρχή, πως η αρχιτεκτονική, ως μάρτυρας των
σύγχρονων αναγκών και της εξέλιξης του τρόπου ζωής κάθε πόλης πρέπει να
αποτυπώνει την καθημερινότητα, αλλά και παράλληλα να διηγείται την
ιστορία της. Με αυθαίρετο λοιπόν τρόπο, σχεδόν χειρουργικό, κατά
παραγγελία, πήγε να σβήσει, τον ιστορικό απόηχο, μιάς μακρινής αλλά
σημαντικής εποχής.Να διαγράψει, ένα σημείο αναφοράς κοινωνικών
συνειδητοποιήσεων και ταξικών συγκρούσεων, όπως είναι η πλατεία Παπάγου
που αρχικά αποτελούσε  μέρος του χώρου που καταλάμβαναν τα πρώτα
ναυπηγεία της Σύρου, που άρχισαν να μεταφέρονται την περίοδο του 1850
προς την σημερινή τους θέση. Η Eρμούπολη, δεν είναι μόνο η
χρυσοπλοκώτατη  πόλη του Μάνου Ελευθερίου ή της χαμένης τάξης, του Ν.
Δήμου. Είναι κι Ερμούπολη της εργατιάς, των ταρσανάδων, του λιμανιού,
των εργατικών αγώνων.
   Εντέλει η αρχιτεκτονική λύση που δόθηκε στην πλατεία Παπάγου ούτε η
προσφορότερη ήταν, ούτε η εφικτότερη ούτε διαφυλάσσει την αισθητική και
την εναρμόνιση με το περιβάλλον ούτε τη αισθητική αποδοχή της επέμβασης
στο χώρο του αποτελέσματος, διεκδικεί λαμβάνοντας υπόψη της και την
πρακτική χρήση του χώρου αλλά και τα ιστορικά και πολιτιστικά δεδομένα
του συνολικού οικιστικού ιστού που γίνεται η επέμβαση όπως αυτός είναι
διαμορφωμένος.
   Αν ζούσε ο αείμνηστος Δημήτριος Κρίνος σίγουρα θα επαναλάμβανε στον
κ. Αντωνακάκη την φράση του Τσαρούχη «Οι καινούργιοι δημιουργοί πρέπει
να ζωγραφίζουν σε καινούργια τελλάρα». Συνοπτικά η όλη ιστορία αποτελεί
μια ακόμα δοκιμασία της δημοκρατίας και της αισθητικής για το δήμο
Ερμούπολης. Ίσως βέβαια οι δημοτικοί μας άρχοντες να θωρακιστούν ξανά
πίσω απ' την περίφημη λαϊκή νομιμοποίηση των τεσσάρων μέχρι σήμερα
τετραετιών τους. Ας επιτρέψουν όμως και σε μας τις μικρές ή μεγάλες
μειοψηφίες να κάνουμε το χρέος που μας αναθέτει η συνείδησή μας και η
αγάπη για την πόλη μας. Άλλωστε όπως υπενθυμίζει και ο αξεπέραστος
Μάρκος Φρέρης «Και εδώ και αλλού στις κρίσιμες ώρες τις Θερμοπύλες της
Δημοκρατίας φύλαξαν οι λίγοι κι όχι οι πολλοί». Γη και ύδωρ σε καμιάς
μορφής αυταρχισμού δεν θα προσφέρουμε.