Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που αμφισβήτησαν την υποτιθέμενη
απελευθερωτική φύση του τουρισμού, αρνούμενοι να παραδεχτούν ότι η
τουριστική μετακίνηση μπορεί να έχει κάποιο θετικό ρόλο στο άνοιγμα των
στενών οριζόντων του πρόσφατου παρελθόντος.
   Ο αμερικανός Πολ Φάσελ μάλιστα αντιδιέστειλε την προπολεμική καλή
πάστα του ευαίσθητου και ευγενικού ταξιδιώτη σε σχέση με τους σύγχρονους
βαρβάρους των τουριστικών πακέτων all inclusive. Άλλοι κριτικοί έβλεπαν
τους τουρίστες να αναλώνονται σε μια μάταιη, θεμελιακά αστική αναζήτηση
ελευθερίας, μακριά από το μόχθο της βιομηχανικής κοινωνίας. Έκαναν λόγο
για sight-seeing όχλο, για κοπάδια που ταξιδεύουν φτηνά, για την έκλειψη
της περιπέτειας, για τη φυγή προς την ελευθερία, η οποία μετατρέπεται σε
ανελευθερία ή αφόρητη πλήξη.
   «Η σχόλη όπως και η κατανάλωση, δεν αποτελεί πράξη ικανοποίησης»,
υπογραμμίζει ο Ζαν Μποντριγιάρ. Η μανία με το μαύρισμα, η περιήγηση
αξιοθέατων και μουσείων, η υποχρεωτική βραδινή διασκέδαση, η σαστισμένη
κινητικότητα μαρτυρούν την πλήρη προσχώρηση στην αρχή του καθήκοντος. Οι
τουρίστες, υποταγμένοι στις παθητικές διακοπές, δείχνουν να έχουν ανάγκη
τον ήλιο, τη θάλασσα και την πολυκοσμία για να αποκτήσουν ύφος.
   Η σχόλη δεν είναι τόσο μια λειτουργία απόλαυσης του ελεύθερου χρόνου,
ικανοποίησης και λειτουργικής ανάπαυσης, όσο η κατανάλωση
αντιπαραγωγικού χρόνου. «Η περίβλεπτη αποχή από την εργασία γίνεται η
συμβατική ένδειξη ευυποληψίας», σημειώνει εύστοχα ο Βέμπλεν στη Θεωρία
της αργόσχολης τάξηςΣ.
   Εξάλλου οι διακοπές δεν αποτελούν τίποτε άλλο παρά μια φευγαλέα
παρένθεση στον κύκλο της παραγωγής. Με φορτισμένες τις μπαταρίες τους οι
μισθωτοί σκλάβοι επιστρέφουν στις θέσεις τους στην αλυσίδα παραγωγής,
φαντασιωνόμενοι για άλλους 11 μήνες τον επόμενο προορισμό των διακοπών
τους.
  Ο τουρίστας θεωρεί τον ελεύθερο χρόνο ως ατομική του ιδιοκτησία, αγαθό
που έχει κερδίσει με τον ιδρώτα όλης της χρονιάς, που το κατέχει και το
απολαμβάνει όπως και τ' άλλα του αντικείμενα. Ο καταναγκασμός του
ξοδέματός του καταντά τυραννικός. Το προνόμιο της απραξίας καθίσταται
άχθος .Η επιστροφή στην εργασία είναι συχνά λυτρωτική.

AΠOΣTOΛOΣ XATZHΠAPAΣKEYAΪΔHΣ
xatzipa1@otenet.gr