Το πρόβλημα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων στα νησιά αφορά αρκετές
Ευρωπαϊκές χώρες που περιλαμβάνουν νησιώτικα συμπλέγματα στην επικράτειά
τους. Πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ελλάδας, όπου η
πληθυσμιακή συσσώρευση στη νησιωτική χώρα είναι μεγαλύτερη από ότι στις
υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε που έχουν νησιά. Περίπου το 15% του πληθυσμού
μας κατοικεί σε νησιά, ποσοστό συγκρίσιμο μόνο με αυτό της Ιταλίας
(12%). Οι λόγοι που δυσχεραίνουν το πρόβλημα της διαχείρισης  των
στερεών αποβλήτων είναι η θέση των νησιών, ο αριθμός των κατοίκων, οι
διαθέσιμες υποδομές και οι υφιστάμενες οικονομικές και κοινωνικές δομές.
Σε νησιά μικρού ή μεσαίου μεγέθους όπως αυτά των Κυκλάδων, απαιτείται
ιδιαίτερη προσπάθεια για την εναπόθεση των στερεών αποβλήτων κατά τρόπο
περιβαλλοντικά αποδεκτό. Τα κυριότερα προβλήματα είναι η έλλειψη
κατάλληλης υποδομής, οι εποχιακές πληθυσμιακές διακυμάνσεις, οι
κλιματολογικές συνθήκες, η αυξανόμενη ευαισθησία των οικοσυστημάτων και
του περιβάλλοντος των νησιών, η έλλειψη επαρκών εκτάσεων γης για την
διάθεση των απορριμμάτων, τα λιγοστά αποθέματα πόσιμου νερού και η
ρύπανση των υπογείων υδάτων,  καθώς και το κόστος μεταφοράς των
ανακυκλώσιμων υλικών σε κέντρα συλλογής στην ηπειρωτική χώρα, όπου
προβλέπονται προγράμματα ανακύκλωσης.
   Από την άλλη πλευρά, ο τουρισμός αποτελεί την σπουδαιότερη οικονομική
δραστηριότητα στα περισσότερα νησιά και συνεπώς ο ορθολογικός σχεδιασμός
διαχείρισης απορριμμάτων, που αντικατοπτρίζεται κυρίως από στην
καθαριότητα των ακτών και των δρόμων, αποτελεί ίσως την πλέον ουσιαστική
παράμετρο που λαμβάνουν υπόψη οι τουρίστες κατά την επιλογή του
προορισμού των διακοπών τους. Επομένως οι τοπικές αρχές στα νησιά πρέπει
να καταβάλουν κατά κανόνα μεγαλύτερες προσπάθειες στον τομέα της
διαχείρισης των απορριμμάτων από ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στην
ηπειρωτική χώρα, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι για την επίτευξη του
ιδίου αποτελέσματος, το κόστος είναι υψηλότερο στα νησιά.
   Οι Κυκλάδες είναι ένας χώρος ιδιαίτερα ευαίσθητος. Η πολιτιστική και
φυσική κληρονομιά των νησιών πρέπει να διαφυλαχθεί  και να αποτελέσει
την βάση για βιώσιμα μοντέλα ανάπτυξης που θα σέβονται το περιβάλλον και
θα συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και των
επισκεπτών των νησιών.
   Η θάλασσα των Κυκλάδων παρά τις τοπικές επιβαρύνσεις, διατηρείται
ζωντανή και αρκετά καθαρή λόγω των ρευμάτων και του βάθους της.
Φιλοξενεί μάλιστα ένα μεγάλο αριθμό ειδών της θαλάσσιας πανίδας και
χλωρίδας.
   Η εναπόθεση των απορριμμάτων σε χωματερές, που είναι και η περίπτωση
του νομού Κυκλάδων, δημιουργεί τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι
σοβαρότερες είναι ο διασκορπισμός των σκουπιδιών από τον αέρα, η
μεταφορά τους από τα νερά της βροχής μέχρι την θάλασσα, οι δυσάρεστες
οσμές που μεταφέρονται σε αρκετά μεγάλες αποστάσεις, η σκόνη, η μόλυνση
του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και τέλος η δημιουργία βιαερίου, το
οποίο εγκυμονεί κινδύνους εκρήξεων και πυρκαγιών. Οι πρόχειρες αυτές
χωματερές είναι επίσης οι μεγαλύτερες εστιάσεις μικροβίων, τόποι
διαμονής των τρωκτικών, πολλών εντόμων κ.λ.π.
   Όταν τα απορρίμματα καίγονται επί τόπου στις χωματερές, τότε
απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα πολλά καυσαέρια, όπως μονοξείδιο και
διοξείδιο του άνθρακα, αιωρούμενη τέφρα, ατμοί υδραργύρου, μόλυβδος, και
κυρίως διοξίνες που επιδεινώνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Για να
μπορέσουμε να θέσουμε κάτω από έλεγχο όλα αυτά τα προβλήματα η λύση
είναι η κατασκευή ενός ΧΥΤΑ.
   Ειδικά για τον νομό Κυκλάδων, τα παραγόμενα αστικά στερεά απόβλητα
είναι της τάξης των 73.500 τόνων ετησίως, ενώ τα αδρανή (υλικά
οικοδομών) 82.000 τόνων. Την επόμενη δεκαετία αναμένεται μια αυξητική
τάση της τάξης του 6%.
   Υπάρχει ένα πολύ μεγάλο δυναμικό γεωργικών και κτηνοτροφικών
αποβλήτων, καθώς και μια ποσότητα λασπών από τις εγκαταστάσεις
επεξεργασίας λυμάτων. Στο σύνολό τους αυτές οι ποσότητες φτάνουν το 64%
της συνολικής ποσότητας αποβλήτων, ενώ τα αστικά και τα αδρανή φθάνουν
το 36%. Τα κτηνοτροφικά απόβλητα δεν ανήκουν τυπικά στα στερεά απόβλητα
αποτελούν όμως μια πολύ μεγάλη ποσότητα βιομάζας, η οποία παραμένει
ανεκμετάλλευτη. Η βιομάζα αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο ενεργητικά όσο
και στην παραγωγή εδαφοβελτιωτικού, το οποίο είναι αναγκαίο με δεδομένο
το ελάχιστο οργανικό του εδάφους.
   Το έντονο τουριστικό ρεύμα και οι αλλαγές που έχουν επέλθει στην
καθημερινή μας ζωή, είχαν σαν αποτέλεσμα την μεγάλη αύξηση του όγκου των
απορριμμάτων. Μπουκάλια εμφιαλωμένου νερού και σακούλες από πλαστικό,
αλουμινένια κουτιά από μπύρες και αναψυκτικά, γυάλινα μπουκάλια που δεν
επιστρέφονται, ογκώδη αντικείμενα καταλήγουν στα άχρηστα και γεμίζουν
τις χωματερές που βρίσκονται συχνά κοντά στις ακτές. Όλα αυτά
υποβαθμίζουν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής με αποτέλεσμα να
απειλείται άμεσα και ο άνθρωπος.

Χωματερή στο κοράκι
   Στην ΣΥΡΟ ο ετήσιος όγκος απορριμμάτων ανέρχεται σε 11000 τόνους
ετησίως. ο χώρος διάθεσης απορριμμάτων βρίσκεται στην θέση Κοράκι και
ανήκει στο Δήμο Ανω Σύρου. Ο χώρος είναι περιφραγμένος, διαθέτει δίκτυο
απορροής ομβρίων, αντιπυρική ζώνη και δεξαμενή συλλογής των
στραγγισμάτων (βαριά και επικίνδυνα μέταλλα όπως το κάδμιο, ο
υδράργυρος, ο μόλυβδος). Η χωρητικότητα του χώρου υπολογίζεται σε
400.000 m3. Η συχνότητα επικάλυψης των απορριμμάτων είναι μια φορά την
εβδομάδα τον χειμώνα και δύο φορές το καλοκαίρι. Το υλικό που
χρησιμοποιείται για την επικάλυψη προέρχεται από την εκσκαφή του χώρου.
Η διαδικασία δημιουργίας ΧΥΤΑ στην Σύρο έχει προχωρήσει ικανοποιητικά.
   Παράλληλα, με πρωτοβουλία κοινωνικών φορέων, ιδιωτών και της
εκκλησίας γίνεται προσπάθεια περισυλλογής και ανακύκλωσης χαρτιού και
αλουμινίου.
   Πραγματοποιείται επίσης περισυλλογή και αναγέννηση των ορυκτελαίων. Ο
πρόσφατος νόμος για την εναλλακτική διαχείριση των λιπαντικών ελαίων
προβλέπει ότι μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006 πρέπει να συλλέγονται
τουλάχιστον το 70% κατά βάρος όλων των αποβλήτων λιπαντικών ελαίων και
από αυτά να ανακυκλώνονται τουλάχιστον το 80% κατά βάρος.
   Στην Ερμούπολη λειτουργεί βιολογικός καθαρισμός. Κατά την πρώτη φάση,
την εσχάρωση, συλλέγονται τα ογκώδη αντικείμενα, ενώ στο επόμενο στάδιο
απομακρύνονται η άμμος και τα λίπη. Ακολουθεί αερισμός όπου γίνεται
καθίζηση και κατόπιν χλωρίωση. Η λάσπη από τον αερισμό αφού περάσει από
φίλτρο, συμπιέζεται σε πρέσα και καταλήγει στην χωματερή.
   Στην Σύρο λειτουργεί σύστημα ανεμογεννητριών. Με την ενέργεια που
παράγεται τροφοδοτείται και η μονάδα αφαλάτωσης.

Χώρος υγειονομικής ταφής (ΧΥΤΑ)
   Ένας σωστός χώρος, πρέπει να χωροθετηθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να
μην είναι ούτε πολύ μακριά ούτε πολύ κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
Έτσι δεν θα έχουμε μεγάλο κόστος μεταφοράς των απορριμμάτων και δεν θα
δημιουργείται ψυχολογική επίδραση στους κατοίκους. Τα απορρίμματα
συμπιέζονται με ειδικά μηχανήματα και στην συνέχεια, καλύπτονται από
κατάλληλο χώμα πάχους 10-30 εκατοστών. Η επικάλυψη με χώμα γίνεται κάθε
μέρα. Ο χώρος πρέπει να εγκαθίσταται σε περιοχές που η διαπερατότητα του
εδάφους από το νερό να είναι πολύ μικρή έως μηδαμινή για να μην είναι
δυνατή η μεταφορά ρύπων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Εκεί όπου το
έδαφος δεν είναι απόλυτα στεγανό επιστρώνεται άργιλος ή μπετονίτης και
επιτυγχάνεται η στεγανοποίηση. Όταν οι εγκαταστάσεις είναι μικρές, το
βιαέριο ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα μέσω καταλλήλως κατασκευασμένων
αεριστήρων, ή καίγεται με ειδικές συσκευές που είναι εγκατεστημένες σε
κατάλληλα σημεία του χώρου.
   Στην Ελλάδα σήμερα λειτουργούν 41 ΧΥΤΑ και καλύπτουν τα 69% του
πληθυσμού της χώρας. Οι σημαντικότεροι από αυτούς εξυπηρετούν τις
ανάγκες των μεγάλων αστικών κέντρων, παράλληλα όμως λειτουργούν και
μονάδες με πολύ μικρότερη δυναμικότητα.
   Για μία ορθολογική διαχείριση των απορριμμάτων, δεν αρκεί απλά η
διάθεσή τους σε ΧΥΤΑ. Απαιτείται παράλληλα και η οργάνωση προγράμματος
ανακύκλωσης. Έτσι μόνο θα μειωθεί ο όγκος των σκουπιδιών και θα
μεγαλώσει ο χρόνος ζωής του χώρου ταφής που μπορεί κάλλιστα να
διπλασιαστεί ή και τριπλασιαστεί ανάλογα με την μείωση των απορριμμάτων
που θα επιτευχθεί. Με τον όρο ανακύκλωση εννοείται ο διαχωρισμός των
απορριμμάτων σε επιμέρους συστατικά και η επαναφορά τους στο φυσικό και
οικονομικό κύκλο. Αυτή συμβάλει στην μείωση των απορριμμάτων που
καταλήγουν στην χωματερή ή το ΧΥΤΑ, προστατεύει το περιβάλλον και κυρίως
βοηθά ώστε η πόλη να παραμένει καθαρή.
   Τα σημαντικότερα προς ανακύκλωση υλικά είναι το χαρτί, το γυαλί, το
αλουμίνιο, και τα πλαστικά. Με εξαίρεση αυτά τα τελευταία, για τα
υπόλοιπα υλικά δεν υπάρχουν σημαντικά προβλήματα στο διαχωρισμό τους,
ούτε στην τεχνολογία  ανακύκλωσής ή στην απορρόφησή τους από τις
ελληνικές βιομηχανίες εφ£όσον τηρούνται οι στοιχειώδεις προϋποθέσεις
καθαρότητας των υλικών. Ας μην ξεχνάμε ότι από ένα τόνο ανακυκλωμένου
χαρτιού  σώζουμε 2,5 τόνους ξύλου, για ένα τόνο ανακυκλωμένου γυαλιού
σώζουμε 660 κιλά άμμο, για ένα τόνο πλαστικού που ανακυκλώνεται
εξοικονομούμε 750 κιλά ακατέργαστου πετρελαίου, και με 27 πλαστικές
μπουκάλες φτιάχνουμε ένα πολικό πουλόβερ. Με την ανακύκλωση ενός τόνου
χάλυβα εξοικονομούμε την ενέργεια που καταναλώνει ένα άτομο επί εννέα
μήνες και με 19000 κονσερβοκούτια κατασκευάζουμε το σασί ενός ολόκληρου
αυτοκινήτου. Με την ηλεκτρική ενέργεια που απαιτείται για να γίνει ένα
κουτί από αλουμίνιο μπορούμε να δούμε τηλεόραση για τρεις ώρες, να
ανάψουμε μια λάμπα 60 watt για 5 ώρες. Παράλληλα με 670 κουτιά
αλουμινίου που ανακυκλώνονται κατασκευάζουμε τον σκελετό του ποδηλάτου
σας.
   Η ανακύκλωση μπορεί να εξοικονομήσει πόρους να μειώσει τις εκπομπές
ρύπων και να ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η
ανακύκλωση όχι μόνο επιβραδύνει την συγκέντρωση των υλικών στο σύνολο
των αποβλήτων που πρέπει να διατεθούν, αλλά μειώνει επίσης την ποσότητα
των πρώτων υλών που καταναλώνονται για παραγωγή προϊόντων. Για τις
τοπικές αρχές παρουσιάζει μια επιπλέον ωφέλεια : βοηθά την
συνειδητοποίηση του πληθυσμού σε ζητήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης
αποβλήτων. Τα οικολογικά αλλά και τα οικονομικά οφέλη για την κοινωνία
είναι τεράστια.
   Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ανακύκλωση είναι αυτόματα κερδοφόρα σε
κάθε περίπτωση. Υπάρχει μια τάση για μια απλουστευτική θεώρηση της. Έτσι
ανακύκλωση νοείται για μερικούς η απλή τοποθέτηση φιαλών ή χαρτιού σε
ειδικούς κάδους. Η διαδικασία είναι βέβαια πολύ πιο σύνθετη και
χρονοβόρα. Τα απορρίμματα πρέπει να συλλεχθούν με ειδικό όχημα, να
αποθηκευτούν, και να μεταφερθούν σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Επειδή
όμως  η κατάστασή τους, είναι διαφορετική από τις πρώτες ύλες, πρέπει να
επεξεργαστούν και πιθανώς να απολυμανθούν. Για να ανακυκλωθούν με
επιτυχία τα υλικά πρέπει να είναι καθαρά χωρίς προσμίξεις από σκόνη ή
άλλες ουσίες. Εάν ένα μόνο φλιτζάνι από πορσελάνη τοποθετηθεί στον κάδο
με το γυαλί όλο το φορτίο μπορεί να αχρηστευτεί. Και αυτό γιατί η
πορσελάνη τήκεται σε διαφορετική θερμοκρασία, έτσι τα κομμάτια της
μπορούν να προκαλέσουν ρωγμές στο «νέο γυαλί». Το ιδανικό λοιπόν θα ήταν
τα απορρίμματα να διαχωρίζονται στην πηγή τους από τα ίδια τα
νοικοκυριά, και να τοποθετούνται στους αντίστοιχους κάδους που ο Δήμος
έχει τοποθετήσει. Η συνεργασία λοιπόν των πολιτών και των επιχειρήσεων
με τις τοπικές αρχές είναι το κλειδί της επιτυχίας.
   Βάσει του νόμου 2939 του 2001 που αφορά την διαχείριση συσκευασιών
και αποβλήτων, οι χώρες μέλη της Ε.Ε είναι υποχρεωμένες να αξιοποιήσουν
50-65% των χρησιμοποιημένων συσκευασιών, να ανακυκλώσουν 25-45% του
συνολικού όγκου απορριμμάτων και να επαναχρησιμοποιήσουν τουλάχιστον 15%
από κάθε ανακυκλώσιμο υλικό. Αν δεν επιτυγχάνεται το ποσοστό ανακύκλωσης
επιβάλλεται οίκο-φόρος στα προϊόντα που ασκόπως οδηγήθηκαν σε χωματερές.
Βάσει μάλιστα του νόμου 99/31/ΕΕ, κανένα ανακυκλώσιμο υλικό δεν μπορεί
ήδη από την 1η Ιουλίου του 2003 να εναποτεθεί σε χωματερή ή σε ΧΥΤΑ.
Αυτό βέβαια είναι ένα όραμα που προς το παρόν δεν έχει υλοποιηθεί από
καμία χώρα τις Ε.Ε. Το ποσοστό όμως των υλικών που ανακυκλώνονται σε
αρκετές χώρες πράγματι εντυπωσιάζει.
   Με αφορμή την εναρμόνιση της οδηγίας για την υγειονομική ταφή των
αποβλήτων, η χώρα μας έχει την ευκαιρία, έστω και με μεγάλη καθυστέρηση
να επαναχαράξει την πολιτική της. Η μετάβαση από την χωματερή στον ΧΥΤΑ
απαιτεί: ένα αξιόπιστο μηχανισμό ελέγχου-επιτήρησης, παροχές τεχνικής
βοήθειας, ικανό στελεχιακό δυναμικό όλων των αρμοδίων φορέων, ένα
πολιτικό κόστος, και μια σημαντική οικονομική επένδυση. Μακροπρόθεσμα,
τα πλεονεκτήματα ασφαλώς υπερτερούν. Σε κάθε περίπτωση η Ελληνική
πολιτεία οφείλει να αποδεχτεί την πρόσκληση, γιατί η ορθή διαχείριση των
αποβλήτων αποτελεί καθήκον της σύγχρονης πολιτείας προς τις παρούσες και
τις μέλλουσες γενιές.
   Ας μην ξεχνάμε, ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε τα
απορρίμματα είναι να παράγουμε όσο το δυνατόν λιγότερα. Η μείωση του
όγκου των σκουπιδιών που παράγονται, η δημιουργία οργανωμένων χώρων
ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), η υποστήριξη προγραμμάτων ανακύκλωσης είναι η
μόνη λύση.