A' MEPOΣ
   Στην Ελλάδα τα περισσότερα έργα χαρακτηρίζονται από τις ατέρμονες
ανακυκλήσεις χωμάτινων όγκων, την απεριόριστη χρήση του τσιμέντου και
άλλων αδρανών και μη υλικών, κι ενώ πολλές φορές φαίνεται ότι διέπονται
από μια λογική και ένα σχέδιο, αυτό δεν είναι δα και δεσμευτικό... Πολύ
πριν από την εποχή των Μαυρογιαλούρων", οι πολιτικοί μοίραζαν αφειδώς υποσχέσεις, τρέφοντας έτσι τις ψευδαισθήσεις τους για μεγαλεία, ενώ στον κόσμο έταζαν ευημερία. Τον μύθο της ανάπτυξης τον συντηρούν επιμελώς,
παλαιότερα φτιάχνοντας τη βρύση του χωριού ή έναν μικρό αγροτικό δρόμο,
αλλά σήμερα πολύ περισσότερο, προπαγανδίζοντας μεγαλόσχημα έργα στα νησιά μας. Και αυτό διότι τα τελευταία έχουν ψωμί, είναι θεαματικά, καλλιεργούν την υστεροφημία του εκάστοτε πολιτικού, ευνοούν το αδηφάγο εργολαβικό κεφάλαιο, συντείνουν στην αύξηση των οικονομικών μεγεθών, αλλά κυρίως μεγιστοποιούν την απορροφητικότητα των κονδυλίων.

Πώς εντάσσονται τα έργα, ποιοι τα διαχειρίζονται και, τέλος, ποιων τα
συμφέροντα εξυπηρετούνται;
   Αν και τα μεγάλα έργα εμπίπτουν σε μια αναπτυξιακή ιδεολογία κι
εντάσσονται σ' έναν γενικότερο σχεδιασμό, πολλές φορές δεν υπακούν ούτε
σε ορθολογικούς κανόνες, ούτε πολύ περισσότερο στην κοινή λογική.
(Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα σφαγεία δίπλα στο σκουπιδότοπο!!!).
   Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, μεγάλα έργα όπως το λιμάνι, ο
περιφερειακός δρόμος, το μεγάλο αεροδρόμιο που συζητιούνται ή
υλοποιούνται σήμερα στη Νάξο, δεν γίνονται βέβαια με γνώμονα τη βελτίωση
των συνθηκών και της ποιότητας ζωής των κατοίκων του νησιού.
Σχεδιάζονται και προγραμματίζονται για να καλυφτούν οι ανάγκες του
υπερτοπικού κεφαλαίου σε υποδομές, για να δημιουργηθεί το κατάλληλο
κλίμα για την προσέλκυση επενδυτών, όπως λέει και ο Αβραμόπουλος.
   Γι' αυτό, άλλωστε, και οι χωροταξικές που εκπονούνται και
αναθεωρούνται και συμπληρώνονται με άλλες ειδικές μελέτες, παραμένουν
στα συρτάρια του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., ώστε να διευκολύνονται οι συναλλαγές και
τα κάθε είδους συμφέροντα. Η φαινομενική ασυνεννοησία, η έλλειψη
συντονισμού, η σύγχυση αρμοδιοτήτων ανάμεσα στις διάφορες κρατικές
υπηρεσίες, στην πραγματικότητα βοηθούν στην απρόσκοπτη εφαρμογή του
μοντέλου της άγριας ανάπτυξης. Παράλληλα, ο τρόπος που παίρνονται οι
αποφάσεις, η γραφειοκρατία και η έλλειψη πληροφόρησης αποστερούν, εν
τέλει, κάθε δυνατότητα παρέμβασης από τις τοπικές κοινωνίες.
   Η πεμπτουσία της παραπάνω πολιτικής συμπυκνώθηκε στα έργα για την
Oλυμπιάδα, όπου όσοι τόλμησαν να τα αμφισβητήσουν χαρακτηρίστηκαν λίγο
πολύ σαν εθνικοί μειοδότες. Σε μικρότερη βέβαια ένταση, κάτι αντίστοιχο
συμβαίνει και με τα έργα της περιφέρειας όπου οι αντιφρονούντες
ταυτίζονται με τον «Μπιν Λάντεν που θα εφορμήσουν στο λιμάνιΙΣ1 και
εξοβελίζονται στο κοινωνικό περιθώριο.
   Στη Νάξο, η άγρια τουριστική ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών έχει
αλλάξει οριστικά τον χαρακτήρα του νησιού, το φυσικό αλλά και το
αγροτικό τοπίο, και οι καταστροφές σ' αυτό το τόσο ιδιόμορφο κι ευπαθές
περιβάλλον είναι, δυστυχώς, μη αντιστρεπτές. Η αειφόρος ανάπτυξη,
οικολογικό άλλοθι των ιθυνόντων, δεν αποτελεί παρά ένα γλωσσοδέτη στην
ακατάληπτη κενολογία των πολιτικών, ενώ επί της ουσίας παραμένει ένας
αντιφατικός γρίφος μέσα στα πλαίσια του υπάρχοντος συστήματος. Σε μια
τόσο ασταθή «παραγωγικήΣ δραστηριότητα, η μόνη σταθερά είναι οι χιλιάδες
κακοπληρωμένοι εργαζόμενοι. Το τουριστικό μεροκάματο σήμερα σημαίνει
έντονη εντατικοποίηση τους κρίσιμους μήνες, παρατεταμένη περίοδος
ανεργίας το χειμώνα και τέλος, περιορισμένη (λόγω εποχικότητας) ή και
καμμιά ασφαλιστική κάλυψη. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περισσότεροι
θεωρούν ότι προωθούν την αειφορία όταν ανακατασκευάζουν παλιά λιθόστρωτα
ενώ οραματίζονται μεγάλα αεροδρόμια, όταν αναδεικνύουν ξεχασμένες πηγές
ενώ δίπλα περνάει ένας αυτοκινητόδρομος ταχείας κυκλοφορίας, όταν
χτίζουν πέτρινες πεζούλες ενώ ο τόπος διατρέχεται από πυλώνες της ΔΕΗΙ
Ας αφήσουν, λοιπόν, τις ήπιες αυτές δραστηριότητες στους εξωραϊστικούς
συλλόγους που μέχρι τώρα μια χαρά τα κατάφερναν.
O τουρισμός στα πρόθυρα νευρικής κρίσης
   Η κατάσταση σήμερα έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Η τουριστική κρίση
δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της συνολικής οικονομικής ένδειας που πλήττει
τις δυτικές κοινωνίες (μια μείωση του εισοδήματος των τουριστών κατά 4%,
μπορεί να οδηγήσει στην ελάττωση των τουριστικών εισπράξεων κατά 10%)2,
αλλά κύρια οφείλεται στο ότι την τύχη της τουριστικής βιομηχανίας τη
διαχειρίζονται σχεδόν αποκλειστικά οι κολοσσοί του ταξιδιού και της
ψυχαγωγίας, οι γνωστοί tour operators.
   Μια κοινωνία λοιπόν, δομημένη ολοκληρωτικά στο να προσφέρει
τουριστικές υπηρεσίες, έχοντας χάσει κάθε δυνατότητα αυτονομίας, είναι
αναπόφευκτο να κλυδωνίζεται διαρκώς στους ρυθμούς της κρίσης και να
αναπαράγει την ομηρία της στα γούστα της αγοράς.
   «Η μεγάλη αύξηση του αριθμού των τουριστών σε μια περιοχή -μετρούμενη
σε αναλογία τουριστών προς μόνιμους κατοίκους- έχει ως αναπόφευκτη
συνέπεια την αλλοίωση και την υποβάθμισή της (περιβαλλοντικά προβλήματα,
υποβάθμιση υπηρεσιών, κοινωνική κρίση, οικονομικά προβλήματα), ιδιαίτερα
όταν ξεπεραστεί η φέρουσα ικανότητά της. Αποτελεί τη φάση της
«τουριστικοποίησηςΣ της περιοχής, που αναπόφευκτα την οδηγεί στη φάση
της ωρίμανσης και της κρίσης. Η ελκυστικότητα της περιοχής μειώνεται,
και το ίδιο συμβαίνει με τον αριθμό και την ποιότητα των τουριστών. Την
ίδια τύχη έχει και η απόδοση των επενδυμένων κεφαλαίων, τα οποία
εγκαταλείπουν την περιοχή. Και αν για ένα προϊόν η εφαρμογή του κύλου
ζωής σημαίνει την εγκατάλειψή του και την αντικατάστασή του από άλλο,
άραγε ποιο είναι το μέλλον μιας τουριστικής περιοχής που βρίσκεται στη
φάση της ωρίμανσης;Σ3
   Αυτοί που πασχίζουν για την αύξηση των αριθμών και ωρύονται για τις
υποβαθμισμένες υποδομές, δεν κάνουν άλλο παρά να συσκοτίζουν τις αιτίες
του προβλήματος, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκουν με μένος να μας παραδώσουν
βορά σε παρωχημένα μοντέλα ξεπουλημένης τουριστικής ψωροκώσταινας.
   Τα επιχειρήματα αυτά αναμασώνται απ' όσους θέλουν να παίξουν σαν
παράγοντες στο νέο άκρως ανταγωνιστικό πεδίο της παγκοσμιοποιημένης
τουριστικής βιομηχανίας, συνοδοιπόροι πλάι στις πολυεθνικές του
ταξιδιού. Oι τελευταίες είναι άλλωστε αυτές που καθορίζουν τη ροή του
τουρισμού, τις τιμές, τους προορισμούς, εν ολίγοις τη φυσιογνωμία
ολόκληρων κομματιών του πλανήτη.
   Για τους τοπικούς παράγοντες, η αισθητική, το φυσικό περιβάλλον και ο
πολιτισμός, τους ενδιαφέρει μόνο στο βαθμό που μπορεί να συμπληρώσει την
αξία της επένδυσής τους (και ανΙ). Έτσι, έχουν γίνει στυλοβάτες στην
προώθηση και στη δημιουργία φαραωνικών, για το μέγεθος των νησιών, έργων
τώρα για την κατασκευή μεγάλου λιμανιού, αύριο για το μεγάλο αεροδρόμιο
ή τον περιφερειακό.
   Όπως φαίνεται και από το σχεδιάγραμμα της μελέτης για το λιμάνι, οι
έγκριτοι περιβαλλοντολόγοι ταυτίζουν τον πολιτισμό με την προσάραξη
κρουαζιερόπλοιων!!!
   Επιφανειακή και αστεία προσέγγιση, αφού, όπως τονίζει ο Ι.Κ.
Τουμπακάρης η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, «στο συγκεκριμένο
οικονομικό πλαίσιο (και όχι μόνο δυστυχώς), εννοούμε την, επιλεκτική και
με τις απαραίτητες πάντα «προσαρμογέςΣ στο παρόν, αξιοποίηση για
τουριστικούς (οικονομικούς) αποκλειστικά λόγους, περιέργων και παραδόξων
στοιχείων εκ του βίου των παλαιοτέρων γεννεών, τη «μουμιοποίησή» τους
για κάποιο χρονικό διάστημα, εν τέλει δε την παραμόρφωση και τον
ευτελισμό τους με μοιραία κατάληξη τον κάδο των απορριμμάτων».

Η απόλυτη κυριαρχία της τουριστικής βιομηχανίας
   Άραγε, χρειάζεται παρατηρητικότητα για να προσέξει κανείς ότι το
μοντέλο της τουριστικής μονοκαλλιέργειας που έχει κυριαρχήσει στο νησί
(όπως και σε πολλά άλλα), δεν έχει αλλοιώσει μόνο το τοπίο, αλλά οδηγεί
σε μαρασμό κάθε άλλη παραγωγική δραστηριότητα;
   Άλλωστε, με περισσό κυνισμό δηλώνουν από καιρό σε καιρό, ότι η
γεωργία θ' αποτελέσει στο μέλλον μια μικρή και με συγκεκριμένα
χαρακτηριστικά απασχόληση. Η πρόσφατη απαγόρευση των τυροκομικών
προϊόντων στο νησί είναι ενδεικτική.
   Το ίδιο και στην αλιεία, όπου τα μικρά καΐκια δεν αντέχουν στον
ανταγωνισμό, ενώ από χρόνια έχει δηλωθεί η πρόθεση για την απόσυρση
χιλιάδων μικρομεσαίων σκαφών από τις θάλασσες. Τώρα, μάλιστα, με το
μεγάλο λιμάνι τα περισσότερα σκάφη θα εκτοπιστούν από κει που έδεναν
μέχρι σήμερα.
   Δεν μας κάνει, λοιπόν, εντύπωση ότι κάθε σπιθαμή γης έχει
οικοπεδοποιηθεί, ότι με βάση το νέο αναπτυξιακό νόμο και τις ευνοϊκές
ρυθμίσεις Αβραμόπουλου, έλληνες και ξένοι επενδυτές θα μπορούν να
χτίζουν ανενόχλητοι μεγάλες μονάδες σκυλεύοντας τις τελευταίες
εναπομείνασες αναξιοποίητες περιοχές του νησιού.
   Τα πρώτα χρόνια της τουριστικής αθωότητας και του ενθουσιασμού έχουν
περάσει ανεπιστρεπτί, ζούμε σε μια κοινωνία γερασμένη και νωχελική,
βυθισμένη στη λήθη και στην υποταγή, παραδομένη σε έναν αγώνα επιβίωσης
μέσα στις αγοραίες και ιδιοτελείς σχέσεις του καλοκαιριού.
   Είναι πλέον αποδεκτό ότι κάθε έργο δεν προάγει απαραίτητα το καλό του
τόπου, ενώ οι έννοιες της ανάπτυξης και της προόδου δεν είναι εκ
προοιμίου θετικές, γι' αυτό και πρέπει να αναλύονται και να αποδομούνται
ώστε να κατανοεί κανείς τα κριτήρια και τα συμφέροντα όσων εκπονούν την
αναπτυξιακή πολιτική.
   Κι επειδή αυτοί που συλλαμβάνουν και σχεδιάζουν τέτοια μεγάλα έργα,
δεν έχουν σκοπό να μας αφήσουν ήσυχους για λίγο καιρό ακόμα, καλό είναι
να ξεκινήσει μια οργανωμένη αντιπαράθεση επί της ουσίας και όχι να
παζαρεύουμε τα 7 ή 15 μέτρα δεξιά ή αριστερά.

1 Από γράμμα έγκριτου συμπολίτη μας δημοσιευμένο στην εφημ. Κυκλαδική
(19.10.05) που καυτηρίαζε τις αντιδράσεις ενάντια στο λιμάνι.
2 Γιάννης Σχίζας «O άλλος τουρισμός».
3 Τουριστική Ανάπτυξη: Πολυεπιστημονικές Προσεγγίσεις, Εξάντας 2000, Γ.
Σπιλάνης

AYTONOMH ΠPΩTOBOYΛIA NAΞOY