A' MEPOΣ
   Μια ακόμη διεθνής συνάντηση για την αντιμετώπιση του φαινομένου του
θερμοκηπίου πραγματοποιήθηκε στον Καναδά από τις 29 Νοεμβρίου έως τις 3
Δεκεμβρίου. Για τις εξελίξεις μας μίλησε ο υπεύθυνος του Δικτύου Μεσόγειος SOS Νίκος Χρυσόγελος.

   - Πώς και πότε ξεκίνησε το Πρωτόκολλο του Κιότο και σε ποιο σημείο
είμαστε σήμερα;
   - Η απαρχή της προσπάθειας για τον περιορισμό των αερίων του
θερμοκηπίου από Διεθνή Συνθήκη μπορεί να εντοπιστεί το 1987, στην
αναφορά της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη «Το
Κοινό μας μέλλον». Η αναφορά αυτή κάλεσε για μια παγκόσμια συνδιάσκεψη η οποία θα αντιμετώπιζε τις σοβαρότερες απειλές-μία από αυτές και την
κλιματική αλλαγή.
   Το 1992 στο Ρίο Ντε Τζανέιρο πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη διάσκεψη,
μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Παγκόσμια Διάσκεψη για την Ανάπτυξη και το
Περιβάλλον. Ένα από τα αποτελέσματά της ήταν η προώθηση της
Σύμβασης-Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή. Η σύμβαση αυτή αναγνώρισε τον
κίνδυνο της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Oι τρόποι χρήσης της γης
και κυρίως η καύση ορυκτών καυσίμων, αναγνωρίστηκαν ως οι κύριες πηγές
του προβλήματος. Αποδέχτηκε, επίσης, ότι η επιστημονική αβεβαιότητα για
τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών δεν έπρεπε να αποτελέσει
δικαιολογία για αδράνεια. Έτσι υιοθετήθηκε η αρχή της προφύλαξης
(precautionary principle).
   Η Σύμβαση Πλαίσιο υπογράφηκε μέσα σε δύο χρόνια από πάνω από 165
χώρες. Πάνω από 100 την επικυρώσανε, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων
Πολιτειών της Αμερικής, του Καναδά και όλων των ανεπτυγμένων χωρών
(χώρες ΑΝΝΕΧ Ι-Ευρωπαϊκή Ένωση, Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής,
Καναδάς, Ιαπωνία, Σουηδία, Νορβηγία, Νέα Ζηλανδία, Αυστραλία και Ρωσία).
Στην πρώτη συνάντηση των μερών της συνθήκης, στο Βερολίνο το 1995,
συμφωνήθηκε ότι υπήρχε η ανάγκη για περαιτέρω συνεργασία, μέσω μιας
δεσμευτικής συμφωνίας. Η συμφωνία αυτή ολοκληρώθηκε στο Κιότο της
Ιαπωνίας το 1997.
   Εκεί οι ανεπτυγμένες χώρες δεσμεύτηκαν να μειώσουν συνολικά τις
εκπομπές των 6 κύριων αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα
(CO2), μεθάνιο(CH4), υποξείδιο του αζώτου (N2O) και διάφορα βιομηχανικά
φθοριούχα αέρια (HfCs, PFCs και SF6), κατά 5,2% με βάση τις εκπομπές του
1990 ως το 2012. Η περίοδος 2008-2012 ονομάζεται «η πρώτη περίοδος
δεσμεύσεων». Το Πρωτόκολλο αποτελεί ένα θετικό αλλά ατελές βήμα, καθώς
είναι η πρώτη συμφωνία που έθεσε συγκεκριμένο στόχο μείωσης των αερίων
του θερμοκηπίου και αναγνώρισε επίσης την κοινή αλλά διαφοροποιημένη
ευθύνη των διαφόρων χωρών.
   Για να μπει το Πρωτόκολλο του Κιότο σε ισχύ οι διαπραγματευτές
εφηύραν μία πολύπλοκη φόρμουλα. Το Πρωτόκολλο θα έπρεπε πρώτα να
επικυρωθεί τουλάχιστον από 55 χώρες, αλλά επίσης σε αυτές τις χώρες θα
έπρεπε να αντιστοιχεί τουλάχιστον το 55% των παγκόσμιων εκπομπών με
χρονιά αναφοράς το 1990.
   Κάτι που έγινε εξαιρετικά δύσκολο με την αποχώρηση των Ηνωμένων
Πολιτειών από το Πρωτόκολλο με ευθύνη της διοίκησης Μπους. Με αυτό τον
τρόπο οι ΗΠΑ «πήραν» μαζί τους και το 25% των παγκόσμιων εκπομπών,
κάνοντας τον στόχο του 55% να μοιάζει εξαιρετικά δύσκολος. Το Πρωτόκολλο
διασώθηκε όταν το 2004 η Ρώσικη Δούμα επικύρωσε τελικά το Πρωτόκολλο -
μετά από πολλά πισωγυρίσματα, θέτοντας το σε ισχύ επισήμως στις 16
Φεβρουαρίου το 2005.
  - Oι Η.Π.Α. είναι ο μεγαλύτερος ρυπαντής. Παρόλα αυτά συνεχίζει να μην
αποδέχεται το Πρωτόκολλο. Στον αντίποδα η Ρωσία το έχει αποδεχθεί. Τι
σημαίνει η αποδοχή αυτή για την εξέλιξη του Πρωτοκόλλου;
   - Όπως είπα και πριν, για να τεθεί σε εφαρμογή το Πρωτόκολλο του
Κιότο έπρεπε να επικυρωθεί από 55 τουλάχιστον χώρες, οι οποίες, με βάση
τα στοιχεία του 1990, έπρεπε να εκπέμπουν τουλάχιστον το 55% των αερίων
του φαινομένου του θερμοκηπίου. Η αποχώρηση των ΗΠΑ, που εκπέμπουν το
25% των παγκόσμιων εκπομπών, κατέστησε εξαιρετικά δυσχερή την έναρξη της
εφαρμογής του Πρωτοκόλλου, το οποίο διασώθηκε χάρη στην επικύρωσή του
από τη Ρωσική Δούμα τον περασμένο Φεβρουάριο. Χάρη στην επικύρωση του
Πρωτοκόλλου από τη Ρωσία επιτεύχθηκε ο στόχος του 55% των εκπομπών και
στις 29 Νοεμβρίου - 3 Δεκεμβρίου συναντήθηκαν στο Μόντρεαλ του Καναδά οι
εκπρόσωποι των 156 χωρών, που έχουν ήδη κυρώσει το πρωτόκολλο, και
συζήτησαν για τα επόμενα βήματα μετά το 2012.
   Στα θετικά στοιχεία της διεθνούς αυτής συνάντησης καταγράφεται η
συναπόφαση των 156 χωρών, να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους και μετά το
2012. Στην επόμενη φάση, 2013 Π 2017, οι μειώσεις των εκπομπών αερίων θα
αφορούν και μεγάλες αναπτυσσόμενες χώρες, όπως η Κίνα, η Ινδία και η
Βραζιλία. Επίσης συμφωνήθηκε να συζητηθούν και να εξευρεθούν τρόποι
προστασίας των τροπικών δασών, από την καταστροφή των οποίων προέρχεται
Π αμέσως ή εμμέσως Π το 18% των παγκοσμίων εκπομπών του διοξειδίου του
άνθρακα. Στα θετικά στοιχεία της συνάντησης στο Μόντρεαλ πρέπει να
καταγραφούν επίσης, αφ' ενός η σκληρή κριτική του τ. Προέδρου των ΗΠΑ
Μπιλ Κλίντον προς την αμερικανική κυβέρνηση για την αρνητική της στάση,
καθώς και το ότι ήδη 11 Πολιτείες των ΗΠΑ έχουν αρχίσει μονομερώς να
παίρνουν σημαντικά μέτρα μείωσης των εκπομπών, πράγμα που αφήνει ελπίδες
για αλλαγή της στάσης των ΗΠΑ, μετά από τις Προεδρικές εκλογές του 2008.

   - Στο πρόσφατο παρελθόν είδαμε σκηνές καταστροφής σε διάφορες
περιοχές του πλανήτη από τυφώνες κ.λ.π. Κατά πόσο αυτά τα έντονα καιρικά
φαινόμενα συνδέονται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την
αποσταθεροποίηση του κλίματος;
   - Κοινή είναι πια η διαπίστωση των επιστημόνων ότι η αύξηση των
φυσικών καταστροφών εξ αιτίας ακραίων καιρικών φαινομένων είναι άρρηκτα
συνδεδεμένη με την αλλαγή του κλίματος. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη για
λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, μόνο το 2003 η Ευρώπη
θρήνησε 18-35.000 νεκρούς εξαιτίας των κλιματικών διαταραχών. Σε
παγκόσμιο επίπεδο τα θύματα την ίδια χρονιά ανήλθαν σε 350.000. Τα
φαινόμενα που πλήττουν τα τελευταία χρόνια την Ευρώπη έχουν δραματικές
επιπτώσεις στη ζωή των ανθρώπων, την κοινωνία και την οικονομία. Επίσης
σε πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό NATURE, ο Kerry Emanuel του MIT,
υπογραμμίζει ότι «η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού των ωκεανών κατά
0,5° C, διπλασιάζει την καταστροφική ισχύ των τυφώνων στο Βόρειο
Ατλαντικό». Τονίζει δε ότι, στον βορειοδυτικό Ειρηνικό, περιοχή που
επίσης έχει μελετήσει, «οι τυφώνες είναι 75% ισχυρότεροι από ό,τι ήταν
πριν 30 χρόνια». Προς επίρρωσιν των λεγομένων του Kerry Emanuel ο Tim
Barnett, ερευνητής στο Scripps Institution Of Oceanography, επισημαίνει
από την πλευρά του, «τα τελευταία 40 χρόνια η θερμοκρασία της επιφάνειας
των ωκεανών αυξήθηκε κατά 0,5° C και αυτό οφείλεται στο φαινόμενο του
θερμοκηπίου». Ανάλογου περιεχομένου ανακοινώσεις έκαναν μετά από τον
τυφώνα ΚΑΤΡΙΝΑ και η καναδική Εθνική Ωκεανογραφική και Ατμοσφαιρική
Διεύθυνση (ΝOΑΑ και ο Πρόεδρος του Worldwatch Institute, Christopher
Flavin.
   Σύμφωνα με το πόρισμα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για τις
Κλιματικές Αλλαγές (IPCC, ένα σώμα χιλιάδων επιστημόνων που έχει
συσταθεί από τα Ηνωμένα Έθνη και τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Oργανισμό),
η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας του πλανήτη αναμένεται να αυξηθεί από
1,4 έως 5,8 βαθμούς Κελσίου ως το 2100 αν συνεχίσει η εξάρτηση της
ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα. Μία άλλη έρευνα προβλέπει ότι το ένα
τρίτο των ζωντανών οργανισμών πάνω στην γη θα εξαφανιστεί μέχρι το 2050
καθώς πολλοί από αυτούς δε θα μπορέσουν να προσαρμοστούν σε τόσο γρήγορα
μεταβαλλόμενες συνθήκες. Ήδη έχει καταγραφεί αύξηση της μέσης
θερμοκρασίας κατά 0,6 βαθμούς, ενώ στην Ευρώπη η μέση θερμοκρασία
αυξήθηκε κατά 0,9 βαθμούς Κελσίου.
   - Η κατάσταση είναι αναστρέψιμη ή η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη;
   - O στόχος που έθεσε το Κιότο, για μείωση των παγκοσμίων εκπομπών των
αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου κατά 5,2% παγκοσμίως ως το 2012
και η επίτευξη του οποίου ήδη τίθεται εν αμφιβόλω, φιλοδοξεί να
περιορίσει την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 2 βαθμούς μόνο.
Για τον ουσιαστικό περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας και τη
σταθεροποίησή του ξανά προς το τέλος του 21ου αιώνα απαιτούνται πολύ πιο
δραστικές πολιτικές που θα στοχεύουν σε μείωση των παγκόσμιων εκπομπών
αερίων του θερμοκηπίου κατά 70% μέχρι το 2030, με έτος βάσης το 1990.