Ποιος, άραγε, δεν έχει συγκινηθεί από το αριστούργημα του Βίκτορα
Oυγκώ, τους «Άθλιους»; Στο αθάνατο αυτό έργο η πείνα και η απελπισία
οδηγούν τον Γιάννη Αγιάννη στο «έγκλημα». Το «έγκλημά» του είναι ότι
κλέβει ένα καρβέλι ψωμί. Η πείνα και η δυστυχία είναι το άλλοθι του
Αγιάννη. Πεινάει. Αυτό είναι το δίκιο του. Αυτό είναι το άλλοθί του. Το
άλλοθι του Αγιάννη, το δίκιο του, είναι και η απόδειξη του εγκλήματός
του. Έτσι ορίζουν το έγκλημα αυτοί που αναγκάζουν τους Αγιάννηδες να
πεινούν. «Πεινάς», άρα «έκλεψες», άρα είσαι «ένοχος». Και τότε παίρνει
το λόγο ο πέλεκυς της «τάξης» των χορτάτων, ο «νόμος» των εκμεταλλευτών,
απέναντι στους πεινασμένους. O Ιαβέρης (πάντα και παντού όπου υπάρχουν
Αγιάννηδες υπάρχουν και Ιαβέρηδες) έρχεται στο προσκήνιο ως αμείλικτος
διώκτης του «παράνομου» Αγιάννη. Τελικά, όμως, στο Παρίσι του 18ου αιώνα
η «κάθαρση» επέρχεται έστω και μετά από πολλά χρόνια ανελέητου κυνηγιού.
Στο τέλος ο αναγνώστης του βιβλίου (ή ο θεατής της ταινίας) μένουν με
μια ευχάριστη διάθεση επειδή επιτέλους η «θεία δίκη» αποκατέστησε την
αδικία.
  Όμως, στο Παρίσι του 21ου αιώνα το έγκλημα των «Αγιάννηδων» δεν είναι
απλά η κλοπή ενός καρβελιού. Oι μετανάστες  2ης και 3ης γενιάς που ζουν
σε γκέτο πολύ κάτω από τα όρια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (ακόμα κι
αυτής που υπάρχει στις ψεύτικες διακηρύξεις της «Ευρώπης του
ανθρωπισμού») εγκληματούν επειδή γεννήθηκαν, επειδή υπάρχουν και
-κυρίως- επειδή δε λένε να απαλλάξουν το «σύστημα» από την «ενοχλητική»
παρουσία τους. Oι Αγιάννηδες και οι Γαβριάδες μετά από δεκαετίες
καταπίεσης έχουν συνειδητοποιήσει πως δεν έχουν τίποτα άλλο να χάσουν
εκτός από τις αλυσίδες τους. Και εξεγείρονται. Και τώρα όπως και τότε
επεμβαίνει η «δικαιοσύνη» κι ο πέλεκυς του Ιαβέρη.

***

  O Αγιάννης, φτωχός, εξαχρειωμένος, αδύναμος, εξευτελισμένος από ένα
σύστημα που τον κρατούσε δέσμιο της αμάθειας και του περιθωρίου, κλήθηκε
να πληρώσει το τίμημα της «παρανομίας» του. Η «δικαιοσύνη» ανέλαβε να
επαναφέρει την ηρεμία, την ευταξία. Αλλά ποια «δικαιοσύνη»; Ποιο είναι
το «μέτρο» της; O άνθρωπος, οι ανάγκες του, τα δικαιώματά του, οι
ελπίδες του, παραμένουν για αιώνες το ζητούμενο στον κόσμο των
«Ιαβέρηδων». Στα γκέτο των πεινασμένων η «δικαιοσύνη» δεν εμφανίζεται
ποτέ για να μοιράσει καρβέλια ψωμί, για να φέρει δουλειά, ισότητα,
αδελφότητα και ελευθερία. Έρχεται για να τιμωρήσει και να φιμώσει.
  O κόσμος του Ιαβέρη, του Σαρκοζί, του Λεπέν, του Μπλερ, του Μπους,
είναι ανελέητος απέναντι στους «Αγιάννηδες», στις πατρίδες τους, στις
γειτονιές τους, στις θρησκείες τους, ο κόσμος του Ιαβέρη είναι
αδίστακτος απέναντι στην τάξη του Αγιάννη. Απαγορεύσεις κυκλοφορίας και
στρατιωτικοί νόμοι είναι ξανά τα όπλα τους. Από κοντά και το δεύτερο
στήριγμα του συστήματος: το ιερατείο (κάθε θρησκείας και δόγματος). Η
Ένωση Ισλαμικών Oργανώσεων Γαλλίας εξέδωσε εσπευσμένα φάτουα (δηλαδή
θρησκευτικό διάταγμα) καλώντας όλους τους μουσουλμάνους νεαρούς να
απέχουν από αυτού του είδους τα επεισόδια, και χαρακτηρίζει «χάραμ»
(αμάρτημα) για κάθε μουσουλμάνο την καταστροφή «με τυφλή βία ιδιωτικής ή
δημόσιας περιουσίας ή την πρόκληση βλάβης σε συνανθρώπους μας». Η
ανακοίνωση ήρθε τη στιγμή που η γαλλική κυβέρνηση καταβάλλει προσπάθειες
να αποκρύψει τα πραγματικά αίτια του ξεσπάσματος οργής και καλλιεργεί
την ιδέα ότι πίσω από τα επεισόδια «υποκρύπτεται ισλαμικός δάκτυλος και
υπάρχει θρησκευτικό μίσος». Η αξία της δήλωσης είναι πως αποδεικνύει
αυτό που γνωρίζουν οι πάντες: ότι «τα αίτια της οργής δεν είναι
θρησκευτικά, αλλά οικονομικά και κοινωνικά». Γι αυτό την ίδια ώρα που η
οικονομική ανέχεια, η ανεργία και ο κοινωνικός αποκλεισμός οδηγεί στην
οργισμένη τυφλή βία τους νεαρούς, αυτή την ώρα η γαλλική κυβέρνηση
ανακοινώνει σκληρότερα μέτρα και ...νέα εκπαιδευτικά προγράμματα.
Ταυτόχρονα στις «επίμαχες περιοχές» παρέταξε συνολικά 9.500 άνδρες της
αστυνομίας, των ειδικών αστυνομικών δυνάμεων και της χωροφυλακής με
στόχο την «επαναφορά με αποφασιστικότητα της τάξης». Τελικά, ίσως ο
μόνος που εν αγνοία του αποτυπώνει μέρος της αλήθειας να είναι ο
ακροδεξιός Ζαν Μαρί Λεπέν που χαρακτήρισε τα γεγονότα σαν «προοίμιο
εμφυλίου πολέμου» δηλαδή μιας ταξικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στους
έχοντες και τους «Αθλίους».

***

«Τα καλύτερά μας χρόνια δεν ήρθαν ακόμα», έγραφε ο Βίκτωρ Oυγκώ.
  Τα καλύτερά μας χρόνια δε θα έρθουν ποτέ όσο θα υπάρχουν «Άθλιοι».
Και «Άθλιοι» θα υπάρχουν πάντα έως ότου οι «Αγιάννηδες» ξεσηκωθούν,
εξεγερθούν και επαναστατήσουν. Όχι ως ρακένδυτοι παρίες, όχι ως
ρομαντικοί ή αναλώσιμοι από το σύστημα εραστές της νυχτερινής «αταξίας»,
όχι ως «χριστιανοί» ή «μουσουλμάνοι», όχι ως κάτοικοι του κέντρου ή των
προαστίων. Αλλά, αν ξεσηκωθούν, εξεγερθούν και επαναστατήσουν,
ανεξάρτητα από φυλή και τόπο καταγωγής, ανεξάρτητα από Χριστό και από
Αλλάχ, ως αυτό που τελικά είναι: Τα «παιδιά (του) ενός (και) κατώτερου
Θεού».
  Έτσι και μόνο έτσι ο κόσμος των «Αγιάννηδων» θα νικήσει τους
«Ιαβέρηδες»: Όταν τα μέλη του δράσουν ως συνειδητά υποκείμενα εκείνης
της συλλογικής δύναμης που - όπως έλεγε ο Καμί - «προτιμά αιώνια την
αταξία από την τάξη της αδικίας».
Με μια κουβέντα: Μόνο όταν δράσουν ως τάξη, πολιτικά οργανωμένη και
κοινωνικά χειραφετημένη, απέναντι στην «άθλια» τάξη των Ιαβέρηδων, των
Σαρκοζί, των Λεπέν, των Μπλερ, των Μπους.

(*) «Oι Άθλιοι» εναντίον των «αθλίων»