Τα λήξαντα Έρμουπόλεια 2005" διαφημίστηκαν προκαταβολικά ως διπλός
σταθμός στην πορεία του θεσμού. Αφενός γιατί η Όπερα θα επίστρεφε
πανηγυρικά φέτος, ύστερα από σχεδόν εβδομηκονταετή απουσία, στην
Ερμούπολη και μάλιστα σε μια κατεξοχήν εστία της, στον ιστορικό
"Απόλλωνά" μας. Και αφετέρου γιατί το εν στενή εννοία πρόγραμμά τους,
που θα τέλειωνε στα μέσα Αυγούστου, θα επέστεφε (27.08 - 10.09), ως
λαμπρό και λαμπερό πρόσθεμα, το Διεθνές Μουσικό Φεστιβάλ Κυκλάδων που
οργάνωνε η Γενική Γραμματεία Ολυμπιακής Αξιοποίησης του ΥΠΠΟ. Για το
υποτιθέμενο οπερατικό ντεμπούτο των "Eρμουπολείων" και του νέου
"Απόλλωνα" έκανα ήδη κάποια, παρεμπίπτοντα σχόλια, με την ευκαιρία της,
προ των θερινών διακοπών της "Άποψης" απάντησής μου στο "ρομαντικό αστό"
του "Αρχιπελάγους". Οι υπαινικτικά αρνητικές εκείνες αναφορές
χρειάζονταν, ωστόσο, όπως έκτοτε έγραψα, εξηγήσεις. Στις οποίες προχωρώ
σήμερα:

   1. Ο (ευνόητης προπαγανδιστικής σκοπιμότητας) ισχυρισμός ότι η όπερα
επιστρέφει στη Σύρα και στον "Απόλλωνα" με τον "Κουρέα της Σεβίλης" της
"Aegean Opera" (Όπερας του Αιγαίου) του κ. Peter Tiboris είναι διπλά
ανακριβής. Η επιστροφή της όπερας στο νησί μας και στο θέατρό μας (τότε
ακόμη γιαπί, είναι η αλήθεια) έγινε το 1993. Με την όπερα O φιλόσοφος
της εξοχής" του Baldassare Galuppi, σε λιμπρέτο του κλασικού
δραματουργού Κάρλο Γκολντόνι, που παρουσίασε η Όπερα Δωματίου Αθηνών, σε
συνεργασία με το Μουσικό Όμιλο Σύρου το καλοκαίρι του 1993, στο πλαίσιο
των "Eρμουπολείων" εκείνης της χρονιάς. Επρόκειτο για ένα
"μινιμαλιστικό" ανέβασμα της όπερας του Galuppi, η οποία, έτσι κι
αλλιώς, δεν είχε απαιτήσεις grand spectacle. Ωστόσο, η παράσταση είχε
άποψη, ύφος, δομή (ως σφιχτό και ολοκληρωμένο, άλλωστε, μουσικοθεατρικό
γεγονός είχε, γυρίσει ήδη σ' όλη την Ελλάδα), σκηνικά και κοστούμια απλά
μεν και λιτά αλλ' αισθητικώς ανεκτά κι ενιαία, και υπηρετείτο
επαρκέστατα από λαμπρούς μονωδούς της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, όπως ο εν
πλήρει τότε φωνητική και σκηνική ακμή Ανδρέας Κουλουμπής, η Λυδία
Αγγελοπούλου, ο Σταμάτης Μπκρής. ο Χρήστος Αμβράζης, και από
δεκαπενταμελή ορχήστρα με μαέστρο το Λευτέρη Χαλκιαδάκη.
   Αρχές του 2000 πάλι, επί υπουργίας στο ΥΠΠΟ της Ελισάβετ Παπσζώη. και
επικειμένων των επίσημων θυρaνοξίων του νέου "Απόλλωνα", το νεοσύστατο
Παιδικό Στέκι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσίασε σ' αυτόν,
διασκευασμένη για παιδιά, την όπερα "Χένσελ και Γκρέτελ" του Έγγκελμπερτ
Χούμπερντινγκ.
   Δε νομίζω, βέβαια, πως η οικοδομική ατέλεια του τότε «Απόλλωνα» ή η
ειδική προς παιδική κατανάλωση διασκευή εμπόδιζε την καταχώριση των
παραστάσεων εκείνων στα προ πολλού σχολάζοντα οπερατικά του μητρώα.
Γιατί, λοιπόν, διαγράφηκαν από το, περισσότερο ή λιγότερο πρόσφατο,
οπερατικό παρελθόν του «Απόλλωνα»; Για να προσδώσουμε αίγλη και
γκλαμουριά στην, καταρχήν, εννοείται, θεάρεστη κι ευπρόσδεκτη, οπερατική
παράσταση των φετινών "Ερμουπολείων"; Και πώς ανέχτηκαν την ανακρίβεια,
συμμεριζόμενοι την ευθύνη για τη διαγραφή κι αυτής της προσωπικής τους
συμβολής, ακόμα κι άνθρωποι που είχαν ουσιαστικά πρωτοστατήσει σ' ένα
από τα δύο οπερατικά προηγούμενα του νέου "Απόλλωνα";

   2. Απ' όσο μου επιτρέπει να καταλάβω το συμπαθητικώς γκρεκανγκλέ
διαφημιστικό υλικό της, η Aegean Opera του κ. Peter Tiboris, γ' γενιάς
ελληνοαμερικανού μαέστρου, δεν περιορίζει την καλλιτεχνική δραστηριότητά
της στη Σύρο. Φιλοδοξία της είναι να καλύψει ολόκληρο το Αιγαίο. Φέτος,
π.χ. περιόδευσε και σε άλλα νησιά, θα ήταν, βέβαια, ανόητο, κακόηθες και
γελοίο να απαιτήσουμε από τον κ. Tiboris να περιορίσει τις εμφανίσεις
του συγκροτήματος του στη Σύρο, γιατί μόνο εμείς διαθέτουμε σττερατική
παράδοση!!! Από τη στιγμή, ωστόσο, που η Aegean Opera επιδιώκει (και
πολύ καλά κάνει) να εξελιχθεί σε περιοδεύοντα στο Αιγαίο (αύριο, γιατί
όχι (;), κι αλλού) θίασο όπερας, πώς μπορεί να γίνεται, και μάλιστα
προκαταβολικώς, λόγος για τις φετινές εμφανίσεις της στη Σύρα ως
"πρόπλασμα συριανού φεσπβάλ όπερας α λα Σάλτσμπουργκ" (!) και άλλα ηχηρά
μεν πλην φαιδρά, ακόμα και για τους μη επαΐοντες, παρόμοια;

   3. Η επιλογή του "Κουρέα της Σεβίλης" του Pοσίνι ως της πρώτης
ολοκληρωμένης σκηνικά παρουσίασης μελοδράματος από την "Aegean Opera"
υπήρξε ευστοχότατη. Αφενός γιατί πρόκειται για όπερα δημοφιλέστατη, με
μουσική εξαιρετικά ευχάριστη και γνωστή ακόμη και στους μη λάτρεις του
είδους. Και αφετέρου γιατί δεν έχει μεγάλες σκηνικές απαιτήσεις, μπορεί
δηλ. να υποστεί, με σχετικά περιορισμένες βλάβες, εκπτώσεις και
περικοπές σε τοπικά ανελαστικούς τομείς, όπως η όψη (σκηνικά και
κοστούμια) και τα συλλογικά μουσικά μέρη (χορωδιακά) της παράστασης.
Εξάλλου, η παγκοσμίως γενικευμένη πλέον (είτε χάριν νεοτερικής
προκλήσεως προς τη διαχρονικότητα του συγκεκριμένου εκάστοτε
μελοδραματικού έργου είτε χάριν ανομολόγητων οικονομιών) πρακτική να
ανεβάζονται όπερες με σύγχρονα κοστούμια και σε σύγχρονα, οπωσδήποτε
αλλότρια του αυθεντικού, σκηνικά περιβάλλοντα, νομιμοποιεί, καταρχήν,
τους σκηνογραφικούς μινιμαλισμούς κι αφαιρέσεις και τους
ενδυματολογικούς εκσυγχρονισμούς. Ακόμα κι αν αποτελούν απλά προσχήματα
της οικονομικής ένδειας. Ομως, στην παράσταση του "Κουρέα της Σεβίλης"
από την "Aegean Opera", η λιτότητα και η ταπεινότητα που επέβαλε η
οικονομική ένδεια του θιάσου και επέτρεπε η ιδιοσυστασία της
συγκεκριμένης όπερας του Ροσίνι, δεν κατάφεραν ή δεν επιδιώχθηκε καν ν'
αποκτήσουν ενότητα ύφους. Να συμπυκνωθούν σε ενιαίο μουσικό και σκηνικό
γεγονός με αισθητικά αποτιμητή αξία. Οι μονωδοί του συγκροτήματος του κ.
Tibons , άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο, ήταν, φωνητικά, απόλυτα
επαρκείς για τις απαιτήσεις του συριανού κοινού. Προκειμένου όμως. ντε
και καλά, να υπάρξει, έστω και μόνο κατά το φαινόμενο, «πλήρης»
παράσταση του «Κουρέα» στον «Απόλλωνα», κλήθηκαν να τραγουδήσουν και να
παίξουν εντός ενός σκηνικού πλαισίου όχι απλώς ελλειπτικού αλλ' απόλυτα
ανεπαρκούς για την απαραίτητη σε μια αξιοπρεπή παράσταση όπερας σύμπτωση
του λυρικού - μουσικού και του δραματικού στοιχείου και τη συνακόλουθη
λυρικοδρσματικώς ενιαία κινητοποίηση της ευαισθησίας του ακροατή- θεατή.
Τα σκηνικά δεν ήταν απλώς πενιχρά, αταίριαστα με το κλίμα του έργου ή,
έστω. ανύπαρκτα. Αποτελούσαν μια, εντελώς πρόχειρη, αισθητικά
ετερόκλητη, συνύπαρξη στοιχειωδών σκηνογραφικών υπαινιγμών με έπιπλα
ανασυρμένα, χωρίς κανένα αισθητικό έλεγχο από τον τακτικό ή εφεδρικό
εξοπλισμό του θεάτρου (π.χ.πολυθρόνες των θεωρείων του!). Ενδυματολογικά
πάλι, η παραδοσιακή ειδη του Φίγκαρο, ως λαϊκού γλεντζέ της Ανδαλουσίας
του 18ου αιώνα, ανακατευόταν με αντρικά κοστούμια της τελευταίας
δεκαετίας του 20ού ή στρατιωτικές στολές παραλλαγής οπωσδήποτε όχι
αρχαιότερες του πολέμου του Βιετνάμ! Μα καλά ,αφού μια αξιοπρεπής
παράσταση με φυσιογνωμία ήταν αδύνατη, γιατί δεν επελέγη η μορφή της
«κονσερτάντει» παρουσίασης, όπου, η κατά το μάλλον ή ήττον, επάρκεια των
μονωδών θα μπορούσε ν' αναδειχτεί; Αν σρ όλα αυτά προστεθεί η ποσοτική
αλλά κυρίως η ττοιοτική αδυναμία της ορχήστρας να εναρμονιστεί με τους
μονωδούς, ώστε το εκάστοτε μουσικό θέμα να συμπέσει απολύτως με την επί
σκηνής λυρικοδραμστική ερμηνεία του, τότε μπορώ να καταλάβω γιατί η
συριανή παράσταση του «Κουρέα της Σεβίλης» απέτυχε όχι μονάχα να
παρασύρει την, επιτέλους, σχετικώς έμπειρη και δύστροπη, αφεντιά μου
στην επιθετική ροσίνεια ιλαρότητα, που μου προκαλεί και η τεχνικά ή
ερμηνευτικά ανεπαρκέστερη ηχογράφηση της κορυφαίας δημιουργίας του
προχείρου «Κουρέα της Σεβίλης» αναλώθηκε επί μσταίω η, τουλάχιστον όποια
μαζική, δυναμική της αναβίωσης, με ρεαλιστικούς σημερινούς όρους, της
όπερας στην Ερμούπολη. Κι αυτό είναι σοβαρότατη ζημιά. Σε τέτοιο βαθμό
σοβαρή ώστε να μη, μας επιτρέπει να υποδεχτούμε με την αρμόζουσα
ειρωνεία κι ευθυμία τους προκαταβολικούς, μικροπολιτικά ίσως
συγγνωστούς, ενθουσιασμούς περί επικείμενης προαγωγής της Ερμούπολης σε
«Σάλτσμπουργκ»(!) Ενθουσιασμούς που δεν ορρώδησσν, ωστόσο, να
επαναληφθούν, διανθισμένοι με αμετροεπείς, επί δικαίους και αδίκους,
επαίνους, εν τω μέσω της αμήχανης νωπότατης διαίσθησης ως έπασχε (από
σχετική, αν θέλετε) ακυρότητα η εκκίνηση της κούρσας προς Σαλτσβούργια
δόξα!!!