Τραγικό δυστύχημα με έναν νεκρό, έναν 45χρονο Ουαλό τουρίστα, σημειώθηκε στις 23/9 στον αρχαιολογικό χώρο του Aκρωτηρίου της Σαντορίνης. Το δυστύχημα προκλήθηκε από κατάρρευση του ενός άξονα που στήριζε το νέο προστατευτικό μεταλλικό στέγαστρο, έκτασης 1.000 τ.μ.
Εκείνη την ώρα ξεναγούνταν στο χώρο 50 - 60 επισκέπτες. Άλλοι 6 άνθρωποι τραυματίσθηκαν από την κατάρρευση του στεγάστρου, ένας Σαντορινιός εργάτης και 5 τουρίστες (δύο Αμερικανοί, δύο Σλοβάκοι και μία Γερμανίδα). Tρεις σοβαρά τραυματισμένοι μεταφέρθηκαν χθες το βράδι με C-130 στην Eλευσίνα για να νοσηλευτούν σε νοσοκομεία της Aθήνας. O
αρχιτέκτονας Νίκος Φιντινάκης και ο εργολάβος της κατασκευαστικής κοινοπραξίας «Άβαξ» προσήχθησαν στο αστυνομικό Tμήμα Σαντορίνης.
    Ο αρχαιολογικός χώρος του Ακρωτηρίου είχε παραδοθεί πρόσφατα στο
κοινό ύστερα από «καθολικό αίτημα της τοπικής κοινωνίας» που ζητούσε να
ανοίξει ο αρχαιολογικός χώρος για να μη χαθεί η φετινή τουριστική σεζόν.
Παράγοντες της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας επιβεβαίωσαν πως αποφασίστηκε να
παραδοθεί στο κοινό ύστερα από έντονες πιέσεις των τοπικών παραγόντωντο
τμήμα αυτό όπου οι εργασίες είχαν περατωθεί. Οι διενέξεις μεταξύ των
τουριστικών πρακτόρων και του υπεύθυνου αρχαιολόγου κ. Χρήστου Ντούμα
ήταν έντονες και έτσι τελικά το υπουργείο Πολιτισμού κατέφυγε στη
συμβιβαστική λύση της κατά το ήμισυ παράδοσης. Ο κύριος Ντούμας είχε
επικαλεστεί αρκετές φορές τα ζητήματα της ασφάλειας και γι' αυτό είχε
ζητήσει την κατασκευή πρόσθετου προστατευτικού στρώματος που θα ενίσχυε
ακόμη περισσότερο την κατασκευή. Καθώς φαίνεται, όμως, το προστατευτικό
«πατάρι» που χτίστηκε επί τούτου πάνω από τον συγκεκριμένο χώρο δεν
στάθηκε αρκετό για να αποτρέψει τη μοιραία, καθώς φάνηκε, πτώση του.

Tεχνικό πρόβλημα;
   «Δεν υπάρχει πολιτική ευθύνη. Είναι τεχνικό το πρόβλημα»! Mε αυτή τη
φράση ο υφυπουργός Πολιτισμού, Π. Τατούλης, έδωσε το «στίγμα» της
κυβερνητικής τακτικής αποποίησης των πολιτικών ευθυνών που θα
ακολουθηθεί στο ζήτημα της κατάρρευσης του στεγάστρου στο Ακρωτήρι,
υποστηρίζοντας ότι:
   1) Φορέας υλοποίησης του έργου είναι η Αρχαιολογική Εταιρεία και όχι
το YΠΠΟ, 2) Το «μοντέλο» της παραπάνω ανάθεσης είναι επιλογή της
προηγούμενης πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου, 3) Η απόφαση γιο το
άνοιγμα του αρχαιολογικού χώρου στο κοινά πάρθηκε μετά απα σχετικές
γραπτές εισηγήσεις του ανασκαφέο και της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων.
   Ο υφυπουργός «αναρωτήθηκε» πώς είναι δυνατόν το ΥΠΠΟ επί ΠΑΣΟΚ να
αναθέτει σε έναν φορέα όπως η Αρχαιολογική Εταιρεία ένα τόσο σημαντικό
και πολύπλοκο έργο ενώ είναι γνωστό ότι αυτός ο φορέας, παρά την
ανασκαφική του εμπειρία, δε διαθέτει τεχνική υπηρεσία.
   Aπό τα έγγραφα της αρμόδιας ΚΑ' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών
Αρχαιοτήτων (ΕΠΚΑ)και του ανασκαφέα, καθηγητή Χρ. Ντούμα, προκύπτουν
σαφώς οι πολιτικές ευθύνες της κυβέρνησης. Για την υπουργική απόφαση τον
Απρίλη του 2004 να λειτουργήσει εκ νέου ο χώρος, ο υφυπουργός επιχείρησε
να ρίξει τις ευθύνες στον ανασκαφέα, Χρ. Ντούμα, και στην ΚΑ' ΕΠΚΑ,
λέγοντας πως έλαβε υπόψη τις εισηγήσεις τους για το θέμα της
επισκεψιμότητας!
   Ωστόσο, στο έγγραφο του Μάρτη του 2005, ο Χρ. Ντούμας σημειώνει εξ
αρχής, απευθυνόμενος στον υφυπουργό, την «επιθυμία» του τελευταίου να
λειτουργήσει ο χώρος πριν την 1η Ιούνη του 2005.
   Επιπλέον, ο καθηγητής, σε δηλώσεις του στα «Νέα» σημείωσε, μεταξύ
άλλων, πως είχε επισημάνει ότι «ήταν επικίνδυνος ο χώρος για την
ασφάλεια και των αρχαίων και των επισκεπτών και ότι οι εργασίες θα
έπρεπε να συνεχιστούν». Άλλωστε, παρά τις «διαβεβαιώσεις» του υφυπουργού
ότι «δε δέχομαι πιέσεις» είναι γνωστό ότι τα τουριστικά γραφεία πίεζαν
για την επισκεψιμότητα του χώρου. Ο Π. Τατούλης είπε και στη συνέντευξη
ότι, όπως και άλλα ανολοκλήρωτα αρχαιολογικά έργα, έτσι και το Ακρωτήρι
θα έπρεπε να ανοίξει λόγω Ολυμπιακών Αγώνων, γι' αυτό και η επίσκεψη του
στο νησί την άνοιξη του 2004.
   Ακόμη και το έγγραφο της ΚΑ' ΕΠΚΑ με ημερομηνία 16/3/2005 που
παρουσίασε ο υφυπουργός ως «επιχείρημα» λειτουργεί ακριβώς αντίθετα. Η
διευθύντρια της Εφορείας, Μαρία Μαρθάρη, σημειώνει: «Η ταυτόχρονη
λειτουργία του Αρχαιολογικού Χώρου και του εργοταξίου για το έργο του
στεγάστρου εμπερικλείει κινδύνους για την ασφάλεια των επισκεπτών. Ήδη
υπήρξαν περιστατικά που μεμονωμενοι τουρίστες ή ομάδες τουριστών
κινδύνεψαν από πτώση βαρέων αντικειμένων από την οροφή». Προσθέτει δε
ότι «η ΚΑ' ΕΠΚΑ θεωρούσε όπως φαίνεται και από σειρά εγγράφων και
εξακολουθεί να θεωρεί ότι ορθότερο θα ήταν να παραμείνει κλειστός ο
χώρος στους επισκέπτες έως την περάτωση του έργου για λόγους ασφαλείας».

   Σε ανακοίνωση, την οποία εξέδωσε η κατασκευαστική κοινοπραξία
«Ι&Ρ/ΑΒΑΞ/IMPREGILO/ΕΜΠΕΔΟΣ», υποστηρίζει ότι «η κατασκευή έγινε με τα
πιο υψηλά τεχνικά πρότυπα και κάτω από τη συνεχή επίβλεψη της
Αρχαιολογικής Εταιρείας και των
συμβούλων». Διαβεβαιώνει δε ότι «θα αναθέσει άμεσα σε ομάδα
εμπειρογνωμόνων τη σε βάθος εξέταση όλων των αιτίων του δυστυχήματος».
   Η Αρχαιολογική Εταιρεία πάντως ανακοίνωσε ότι «έχει αναλάβει τη
λογιστική και ταμειακή διεκπεραίωση της κατασκευής του στεγάστρου», αλλά
«η ιδέα της κατασκευής, ο σχεδιασμός, η εκτέλεση, η παρακολούθηση, η
έγκριση και η παραλαβή του στεγάστρου έγινε και γίνεται από τα αρμόδια
εντεταλμένα όργανα του δημοσίου (...)».
   Να σημειωθεί ότι η επισκεψιμότητα του χώρου παράλληλα με τη
λειτουργία του εργοταξίου προβλέπεται στη σύμβαση με την κοινοπραξία
μέσω ειδικής ρήτρας, που υποχρεώνει τον ανάδοχο να εξασφαλίσει αυτή τη
δυνατότητα με επιπλέον αμοιβή του. Δηλαδή, η κοινοπραξία πληρώθηκε και
μάλιστα αδρά (80 εκατ. δρχ.) γιο να «εξασφαλίσει» την «ασφαλή»
επισκεψιμότητα.

Πολιτικές ευθύνες
   Οι ευθύνες της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Πολιτισμού που
επέτρεψε την επισκεψιμότητα του χώρου, καθώς και της κατασκευάστριας
εταιρείας, που από ό,τι φαίνεται αποδέχθηκε ειδική ρήτρα στη σύμβαση, με
την οποία υποχρεωνόταν να εξασφαλίσει αυτήν την επισκεψιμότητα με κάθε
κόστος, είναι πολύ μεγάλες. Και μεγεθύνονται ακόμη περισσότερο όταν
είναι πλέον γνωστό πως το αίτημα των εργαζομένων όσο και του διευθυντή
των ανασκαφών στο Ακρωτήρι ήταν να κλείσει για λόγους ασφαλείας ο χώρος,
ενόσω θα γίνονται εργασίες. Ο κ. Π. Τατούλης ωστόσο, που τώρα συγκροτεί
επιτροπή για να διερευνήσει τα αίτια του δυστυχήματος, θεώρησε πως το
αίτημα για κλείσιμο του χώρου δεν ήταν συμβατό με την πολιτική του. Το
βασικό επιχείρημα που προέτασσε ήταν πως δεν είναι δυνατόν ένας τόσο
πολυεπισκέψιμος και πολυδιαφημισμένος στο εξωτερικό αρχαιολογικός χώρος
να παραμένει κλειστός για τους τουρίστες κατά τους καλοκαιρινούς και
ιδιαίτερα "προσοδοφόρους" μήνες. Στην απόφαση του αυτή φαίνεται να έχουν
παίξει σημαντικό ρόλο και οι πιέσεις τουριστικών παραγόντων της
περιοχής, οι οποίοι αξίωναν την με κάθε κόστος λειτουργία του. Η
κατάρρευση ενός μέρους του γιγαντιαίου στεγάστρου, όπως συνάγεται ήδη,
οφείλεται σε κάποια τεχνική αστοχία, που μέχρι στιγμής δεν έχει
εντοπισθεί, όπως δεν έχει εκτιμηθεί και το μέγεθος των ζημιών στον
αρχαιολογικό χώρο, που σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες θα είναι
εξαιρετικά εκτεταμένες.
   Ο κ. Τατούλης, επιστρέφοντας από τη Σαντορίνη στην Αθήνα, αφού
εξέφρασε τη βαθύτατη λύπη του για το δυστύχημα, αποφάσισε την συγκρότηση
επιτροπής από αρμόδια στελέχη του υπουργείου και από εκπροσώπους του
Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) και του Τεχνικού Επιμελητηρίου, η οποία θα ερευνήσει
σε βάθος τα αίτια και θα εκδώσει σχετικό πόρισμα. Αποφασίστηκε ακόμη η
άμεση διακοπή της λειτουργίας του αρχαιολογικού χώρου και η κατάθεση
έκθεσης σχετικά με το συμβάν εκ μέρους της εν Αθήναις Αρχαιολογικής
Εταιρείας.

Eρώτηση KKE από τοΙ 2001!
   Η ευθύνη των κυβερνήσεων από το 1998, που εγκρίθηκε η μελέτη του
στεγάστρου με υπουργική απόφαση, μέχρι και την τραγωδία της περασμένης
Παρασκευής, αποκαλύπτεται μέσο οπό την Ερώτηση των βουλευτών του ΚΚΕ,
Σταύρου Σκοπελίτη και Γιώργου Χουρμουζιάδη στις 4/3/2001 προς τον τότε
υπουργό Πολιτισμού, Ε. Βενιζέλο.
   Οι βουλευτές σημείωναν: «Αναστάτωση και ερωτήματα προκαλούν στους
κατοίκους της Σαντορίνης οι εξελίξεις και η απουσία επίσημης
πληροφόρησης σχετικά με τη διακοπή των εργασιών κατασκευής καινούριου
στεγάστρου στον αρχαιολογικό χώρο του Ακρωτηρίου Θήρας για την προστασία
της ανασκαμμένης αρχαίας πόλης. Πολύ περισσότερο μάλιστα που στο χώρο
των ανασκαφών ανεγείρονται οικοδομές».
   Ρωτούσαν:
· «Η ανάθεση μελέτης του στεγάστρου έγινε απευθείας ή κατόπιν
διαγωνισμού (ως επικρατέστερη); Αν έγινε διαγωνισμός: Πότε έγινε και πού
ανακοινώθηκε;
· Η ανάθεση επίβλεψης στους μηχανικούς έγινε κατόπιν διαγωνισμού ή με
άλλον τρόπο και με ποιον συμμετείχε στην επίβλεψη και ο μηχανικός που
έκανε τη μελέτη;
· Όπου βρέθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα που συμπίπτουν με τους χώρους
στήριξης του στεγάστρου και τις οικοδομικές ανάγκες του έργου, πώς
αντιμετωπίστηκαν, με ποιανού ευθύνη και πώς ξεπεράστηκε τελικό το
πρόβλημα αυτό;
· Υπάρχουν άδειες για τις οικοδομές που ανεγείρονται στο χώρο των
ανασκαφών;
· Υπάρχει μελέτη για τον περιβάλλοντα χώρο του έργου και τι
συμπεριλαμβάνει αυτή (όροι δόμησης, κατεδαφίσεις, έκταση, όροι ανάδειξης
κτλ.)».
   Ειδικά το τρίτο ερώτημα σχετίζεται άμεσα με τη στοπκότητα του
στεγάστρου, αφού ήταν αυτονόητο ότι τα υποστυλώματα θα «έπεφταν» σε
αρχαιότητες μέσα σε έναν τέτοιο χώρο και η μελέτη θα έπρεπε να
«προσαρμόζεται» μεν, αλλά χωρίς υποχώρηση στην επάρκεια της στατικότητας
δε. Ο Ε. Βενιζέλος δεν απάντησε τότε στο πώς «λύθηκε» αυτό το πρόβλημα.
Ωστόσο, το γεγονός ότι το στέγαστρο «πάτησε» τελικά σε 95 υποστυλώματα
από 120 υποστυλώματα που προέβλεπε η αρχική μελέτη δείχνει πως δεν ήταν
η «κακή στιγμή» η αιτία της κατάρρευσης.

To ιστορικό του έργου
   Η ελληνική Πομπηία, όπως έχει χαρακτηρισθεί το Ακρωτήρι της
Σαντορίνης, προϊστορικός οικισμός ηλικίας 4.000 ετών, καταστράφηκε από
έκρηξη ηφαιστείου περί τα τέλη του 17ου αιώνα π.Χ. Τα πρώτα λείψανα
ήρθαν στο φως από τον σπουδαίο αρχαιολόγο Σπύρο Μαρινάτο το 1967 και στη
συνέχεια τη σκυτάλη των ανασκαφών παρέλαβε ο καθηγητής Χρήστος Ντούμας.
   Από την έναρξη κιόλας της ανασκαφής έγινε κατανοητό πως για να
διατηρηθούν σε καλή κατάσταση οι αρχαιότητες και τα ανευρεθέντα μνημεία
υπήρχε ανάγκη άμεσης κατασκευής στεγάστρου για να τα προστατεύει.
Κατασκευάστηκε λοιπόν ένα στέγαστρο από «Nτέξιον», το οποίο αποδείχθηκε
ασφαλέστερο του «χάι τεκ» διαδόχου του, αφού λειτούργησε με ασφάλεια
μέχρι και την δεκαετία του '90, όταν κρίθηκε πως το παλιό στέγαστρο
έπρεπε να αντικατασταθεί. Το νέο έργο δημοπρατήθηκε τον Iανουάριο του
1999 από την Αρχαιολογική Εταιρεία, ενώ η τελική σύμβαση υπεγράφη το
Νοέμβριο του ίδιου χρόνου, με συμβατικό κόστος εφτά περίπου
δισεκατομμυρίων δραχμών και δικαίωμα υπέρβασης του προϋπολογισμού κατά
50%.
   Στη σύμβαση υπήρχε ρήτρα ότι ο ανάδοχος θα εξασφαλίσει τη δυνατότητα
επισκεψιμότητας του αρχαιολογικού χώρου καθ' όλη τη διάρκεια εκτέλεσης
του έργου, με τη δημιουργία ειδικών διαδρομών από όπου θα περνούσαν οι
επισκέπτες. Την ρήτρα αποδέχθηκε ο τεχνικός σύμβουλος της διοίκησης του
έργου, ο οποίος τον Γενάρη του 2002 εισηγήθηκε προς την Αρχαιολογική
Εταιρεία την τακτοποίηση του θέματος. Μια τακτοποίηση που όμως πολύ
σύντομα αποδείχθηκε τραγική για τους εμπνευστές της...