Ευχαριστώ τον καλό φίλο Παναγιώτη Ζαβουδάκη για τη συνδρομή του στην
υπεράσπιση του δικαιώματος μου ν' ασκώ κριτική στον αρχιεπίσκοπο
Χριστόδουλο. Η συνδρομή αυτή έχει ιδιαίτερη αξία. Όχι ως αλληλεγγύη επί
προσωπικής βάσεως (που, στο κάτω - κάτω, νομίζω κι εγώ πως δεν τη
χρειάζομαι). Αλλ' ως επικουρία της λογικής και των αρχών του
δημοκρατικού διαλόγου στην πλευρά της συζήτησης όπου βρίσκομαι. Λογικής
και δημοκρατικότητας, οι οποίες, καθώς φαίνεται, στη σύγχρονη Ελλάδα δεν
ισχύουν αυτοδικαίως. Επί της ουσίας:
   1. Ο Π. Ζαβουδάκης μου καταλογίζει πως ουδέποτε άσκησα κριτική στον,
κατ' αυτόν, "κο Παρασκευαΐδη" (πολύ θάθελα κι εγώ, αγαπητέ Παναγιώτη, ο
κ. Παρασκευαΐδης να είχε μείνει κ. Παρασκευαΐδης αλλά, δυστυχώς, μ'
ευθύνη της εκάστοτε Ιεραρχίας, κατέστη διαδοχικώς μητροπολίτης
Δημητριάδος και αρχιεπίσκοπος Αθηνών και, εντεύθεν, τυπικώς
"μακαριότατος" για μένα και ουσιαστικώς "σεπτός" για κάποιους άλλους)
για το ρόλο που εκείνος επιθυμεί να παίξει στα πολιτικά δρώμενα. Είναι
αλήθεια πως δεν αρνούμαι συλλήβδην και εν γένει, στους κληρικούς
οποιουδήποτε βαθμού και βαθμίδας το δικαίωμα να ελέγχουν, από τη σκοπιά
του χριστιανισμού, τη δημόσια ζωή. Αν το δεχόμουν, θάπρεπε ν'
αποδοκιμάσω, μεταξύ άλλων, την εμμονή του Αμβροσίου Μεδιολάνων στην
καταδίκη του Θεοδοσίου Α' του Μεγάλου για τη σφαγή του Ιπποδρόμου της
Θεσσαλονίκης, τους μύδρους του Ιωάννη του Χρυσοστόμου κατά της
αυτοκράτειρας Ευδοξίας, τη βαρύτατα πληρωμένη πολιτική δράση του
Χρυσοστόμου Σμύρνης υπέρ της πολιτικής χειραφέτησης του μικρασιατικού
ελληνισμού και τέλος, (συμπορευόμενος, μάλιστα, με τα εκκλησιαστικά και
πολιτικά όργανα της χούντας) την περιπετειώδη και κατεξοχήν αμφιλεγόμενη
«Έθναρχία» του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Μακαρίου Γ'. Αυτό για το οποίο
μέμφομαι τον αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο είναι η απουσία από το λόγο του,
κοινωνικό, πολιτικό, εκκλησιαστικό, οποιασδήποτε θρησκευτικής θεολογικής
βάσης.
   2. Αρέσει ή όχι στον Παναγιώτη Ζαβουδάκη, δεν θεωρώ εκ προοιμίου την
Εκκλησία (οποιουδήποτε δόγματος) "στυλοβάτη του εκμεταλλευτικού
κοινωνικοπολιτικού συστήματος"ούτε τον κλήρο "όπιο του λαού". Άλλωστε, ο
περισσότερο δικός του απ' όσο δικός μου Καρλ Μαρξ, όταν ανακήρυσσε (στην
"Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου") τη
θρησκεία "όπιο του λαού" δεν εννοούσε τη συνεργασία της στην εμπέδωση κι
επιβίωση του "εκμεταλλευτικού κοινωνικοπολιτικού συστήματος".
   Εννοούσε τη λειτουργία της ως αβλαβούς υποκατάστατου της αγωνιστικής
δράσης του λαού προς ανατροπή του συστήματος αυτού.
   3. Οι ιερωμένοι του Ορθόδοξου δόγματος που ανέφερα στο άρθρο μου
επελέγησαν από μένα με μοναδικό κριτήριο το αν είχα εκφραστεί θετικά γι'
αυτούς στο παρελθόν από τις στήλες του τοπικού τύπου. Έτσι δεν
περιελήφθη ο συριανός μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος (Πολίτης). Που
ειρήσθω, ωστόσο, εν παρόδω, η προτομή του, έξω από το ναό της
Μεταμόρφωσης, φέρει αφιέρωση του Δήμου της Ερμούπολης συντεταγμένη από
την τότε ταπεινότητά μου (μαρξιστικότερη, είναι αλήθεια, της σημερινής).
Περιελήφθη όμως ο εξίσου κατηγορηθείς για συνεργασία με το ΕΑΜ (αν και
διέφυγε τελικά την έκπτωση) μητροπολίτης Χαλκίδας Γρηγόριος (Πλιαθός).
Και οπωσδήποτε δεν θεωρώ ούτε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο,
ούτε τους αρχιεπισκόπους Αθηνών Χρύσανθο (Φιλιππίδη) και Δαμασκηνό
(Παπανδρέου) ούτε τον εθνομάρτυρα μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομο
(Καλαφάτη) ούτε το μητροπολίτη Εφέσου Χρυσόστομο (Κωνσταντινίδη) ούτε
τον τέως αρχιεπίσκοπο Αθηνών Ιάκωβο (Βαβανάτσο) ως " ό,τι πιο
αντιδραστικό έχει να επιδείξει το ιερατείο". Από τους αναφερόμενους στο
άρθρο μου ιεράρχες, μόνο ο μακαριστός Πρεβέζης Στυλιανός θα μπορούσε
ίσως να κριθεί κι από μένα "αντιδραστικός". Αλλά την πλευρά αυτή της
προσωπικότητάς του ούτε απέκρυψα ούτε εξωράισα. Συμμετέσχα απλώς
ανθρώπινα στη δεινή δοκιμασία των δυσμών του βίου του. Που περιέργως,
δεν προήλθε από τ' "αντιδραστικά" του αμαρτήματα αλλ' από μια προκλητικά
κι ολοφάνερα επιλεκτική και μεθοδευμένη δημοσιότητα ηπίως και κατά
φύσιν, μεμπτής ιδιωτικής ερωτικής συμπεριφοράς, μέσα σε μια γενικευμένη
και εν πολλοίς βαρύτερη ή παρά φύσιν αρχιερατική ακολασία.
   4. Δεν θ' αρνηθώ πως υπήρξαν εκκλησίες και συγκεκριμένοι κληρικοί που
υπηρέτησαν "το σύστημα". Όπως, όμως υπήρξαν κι άλλοι που του
αντιπαρατέθηκαν. Είτε "το σύστημα" αυτό άξιζε, από χριστιανικής σκοπιάς,
να υπηρετηθεί είτε όχι. Στους υπηρέτες του "συστήματος", που η
χριστιανική διδασκαλία δεν μπορεί παρά ν' αποδοκιμάσει, κατατάσσω, π.χ.,
τους ιεράρχες που, στο όνομα μιας ευμενούς για την Εκκλησία πολιτειακής
τάξεως ή του χριστιανικού αντικομμουνισμού, έκλεισαν τα μάτια τους ή και
ευλόγησαν τα εγκλήματα του φασισμού στη χιτλερική Γερμανία, στη
μουσολινική Ιταλία, στη φραγκική Ισπανία, στις λατινοαμερικάνικες δεξιές
δικτατορίες, στους γεμάτους αίμα, πόνο, αδικία ατέλειωτους σκοτεινούς
αιώνες των ευρωπαϊκών anciens regimes. Αυτούς που κατακεραύνωσαν όχι
μόνο οι ομοϊδεάτες του Παν. Ζαβουδάκη και οι εκκλησιαστικούς
αποδιοπομπαίοι πατριάρχες του Διαφωτισμού αλλά και οι χριστιανικότατοι
Φρανσουά Μοριάκ και Ζορζ Μπερνανός. Αλλά στους κατά Χριστόν πολεμίους
του "συστήματος" εγώ θα περιλάβω κάποιους, τους οποίους ο κ. Ζαβουδάκης
έχει, υποθέτω αμετάκλητα, εντάξει στη "μαύρη αντίδραση". Όπως, τον
αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρι Θωμά Μπέκετ, που το 1171 δολοφονήθηκε
γιατί αντέταξε τα δίκαια της Εκκλησίας στην αυθαιρεσία του βασιλιά της
Αγγλίας Ερρίκου Β', τους "ανώμοτους" ιερείς της Γαλλικής Επανάστασης, το
(βασιλόφρονα) επίσκοπο Μυριήλ των "Αθλίων" του Βικτόρ Ουγκό, τους
μοναχούς και τις μοναχές που μαρτύρησαν γιατί βρέθηκαν τυχαία στη
"δημοκρατική" ζώνη του εμφύλιου ισπανικού ντελίριου των ετών 1936 - 1939
(αυτούς που ποιητικά κήδεψε ο πρωθιεράρχης της "αντιδραστικής διανόησης"
Πολ Κλοντέλ!), τον πνευματικό πατέρα του πάπα Ιωάννη - Παύλου του Β'
πριμάτο της Πολωνίας επί κομμουνιστικού καθεστώτος καρδινάλιο Βιζίνσκι,
τον πολύχρονο δεσμώτη του αντίστοιχου ουγγρικού καθεστώτος πριμάτο της
Ουγγαρίας καρδινάλιο Μιντζέντι κι άλλους πολλούς. Γιατί, ως χριστιανός,
πιστεύω κάτι που η ίδια η μοίρα του ιδρυτή του χριστιανισμού
αποδεικνύει. Πως δηλ. Χριστός και "σύστημα" (όποιο και νάναι αυτό, μαύρο
ή κόκκινο) δύσκολα μπορούν να τα βρουν.

Πρόσπερος