Απάντηση στον κ. Μ.Στυλιανού και στον κ. Β.Γρατσία

Απουσία μου εκτός Σύρου στον (κρίσιμο) χρόνο των δυο - τριών τελευταίων
ημερών της προετοιμασίας του προηγούμενου (148 της 24.06.2005) φύλλου
της "Αποψης" μ' εμπόδισε να γράψω έγκαιρα το άρθρο μου αυτής εδώ της
θέσης. Ύστερα από συνεννόηση με τη διεύθυνση της εφημερίδος, που μου
ζήτησε να επιλέξω κάποιο παλιότερο άρθρο μου για να καλύψει το κενό,
διάλεξα προς επαναληπτική δημοσίευση το άρθρο μου "Ποίου εστί αχρεία»
που είχε πρωτοδημοσιευτεί στο φύλλο 140/13.05.2005. Κι αυτό γιατί η
εμμονή του Αρχιεπισκόπου Αθηνών στην, από άμβωνος ή μη, διαρκή επίθεσή
του κατά των ανθρώπινων δικαιωμάτων, του διαφωτισμού κλπ διατηρούσε στην
επικαιρότητα την κατάδειξη της διάστασης του αρχιεπισκοπικού λόγου όχι
απλώς με τη δημοκρατική πολιτειακή μας τάξη (της οποίας, ως παρά φύσιν
δημόσιος λειτουργός, είναι εκών - άκων θεματοφύλακας) αλλά και με την
ουσία της μονίμως απούσας από τους λόγους του ευαγγελικής διδασκαλίας.
Δε φανταζόμουνα, βέβαια, ότι μια προφανής πανστρατιά των "Τυπογραφικών
δαιμόνων" θο πετύχαινε τελικά, τη δημοσίευση ενός κειμένου τόσο
ασυνάρτητου, ελλειπτικού και ακατάληπτου, δηλ. τοσο διαφορετικού με το
αρχικά δημοσιευμένο. Ούτε επίσης φανταζόμουνα ότι αυτό το νοηματικά
ανιάτως ανάπηρο κείμενο θα επέσυρε αντιδράσεις που δεν είχε επισύρει το
νοηματικά αρτιμελές αρχικό.  Όπως αυτές του κ. Μιχάλη Στυλιανού και του
κ.Βασίλη Γρατσία, θα αδικήσω τους κυρίους που με τιμούν με τον αντίλογό
τους αν σκεφτώ ότι η ακούσια συρρίκνωση και ο νοηματικός ακρωτηριασμός
του παλιού μου άρθρου το έκανε πιο ευανάγνωστο κι ελκυστικό ώστε να
κερδίσει, για πρώτη φορά τώρα, την προσοχή τους - θα παραμείνω λοιπόν
στη βολικότερη και για κείνους και για μένα εκδοχή ότι το με την
υπογραφή μου τυπογραφικό εξάβλωμα της προηγούμενης "Αποψης" εξελήφθη ως,
μη ανεκτή πλέον, υποτροπή ενός κειμένου που και, από την αρχική,
εκτενέστερη και αρτιότερη, μορφή του, είχε επισύρει τις, ωστόσο μέχρι
σήμερα, μόνο ενδόμυχες αντιδράσεις τους.
  Ας έλθουμε λοιπόν στην ουσία. Ο κ. Στυλιανού μου καταλογίζει "κοχλάζον
πάθος» το οποιο «εκχύνεται δίκην ποταμού σε αναρίθμητα κηρύγματα από τou
προσωπικού μου άμβωνος" στην « Άποψη'« κατά όχι μόνο του προκαθημένου
της ελλαδικής (όχι ελληνικής * κατά την ορθόδοξη εκκλησιολογία, που
πρόσφατα, για μια ακόμη φορά, χρειάστηκε να επικαλεστεί ο Οικουμενικός
Πατριάρχης, οι αυτοκέφαλες ορθόδοξες εκκλησίες δεν επιτρέπεται ν'
αντιστοιχούν σε κατηγορίες του εκκλησιαστικά αιρετικού εθνικισμού" Αλλά
και αν τέτοιες κατηγοριοποιήσεις ήταν εκκλησιαστικά ανεκτές, ελληνική
δεν είναι μόνο η εκκλησία της Ελλάδος είναι, ως επίσης ελληνόφωνες
εκκλησίες, και το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων
και Αλεξανδρείας και η εκκλησία της Κύπρου) αλλά και της ίδιας της
εκκλησίας αυτής. Δεν αποδεχομαι, ούτε από πλευράς ουσίας ούτε από
πλευράς μορφής, την κατηγορία. Αν στόχος μου ήταν η ίδια η, εν γένει,
Ορθόδοξη Εκκλησία, δεν θα είχα υπερασπιστεί, υποθέτω, με ιδιαίτερη
μάλιστα ένταση, τον, έστω συμβολικά, έστω ως απλό pnmum inter pares,
προκαθήμενο της, δηλ, τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Τόσο απέναντι,
ελλαδικής προελεύσεως, εκ των ένδον της Ορθοδοξιας, επιβουλών όσο και
απέναντι της μισαλλόδοξης ή υποκινούμενης από απλό ψυχρό πολιτικό
υπολογισμό εχθρότητας μερίδων της τουρκικής κοινωνίας και της τουρκικής
πολιτικής ηγεσίας. Δεν θα είχα ακόμα εξάρει ιεράρχες, μακαριστούς ή εν
ζωή, που θεωρώ κοσμήματα της Ορθόδοξης. Όπως: Τον Αλβανίας Αναστάσιο,Τ
ον εκ μετοικεσίας συμπολίτη μας Εφέσου Χρυσόστομου (ο κ. Στυλιανού δεν
πρέπει να είχε ακόμη εγκατασταθεί στη Σύρο, όταν, το 1997 με δική μου -
ναι, εμένα, του ετεροδοξου - αποκλειστική πρόταση και με την ευκαιρια
της εκλογής του ως αντεπιστέλλοντος μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, ο Γέρων
μητροπολίτης Εφέσου Χρυσόστομος ανακηρύχτηκε επίτιμος δημότης της
Ερμούπολης). Τους μακαριστούς αρχιεπισκόπους Αθηνών Δαμασκηνό
Παπανδρέου) και Χρύσανθο (Φιλιππίδη), τον καθένα γιατις (διαφορετικές)
αρετές του και παρά τη μεταξύ τους γνωστή αντιπαλότητα. Το μητροπολίτη
Σμύρνης Χρυσόστομο (Καλαφάτη), που μοιράστηκε ηρωικά το 1922 το μαρτύριο
του ποιμνίου του (ναι, αυτόν που, όχι πριν κατακρεουργηθεί από τον
τουρκικό όχλο αλλά σήμερα, πνευματικοί αδελφοι '' του αρχιεπισκόπου
Χριστόδουλου αμφισβητούν την αγιοσύνη του, κατηγορώντας τον για
ανθρωπαρέοκεια και  «κοκεταρία"!). Τον τηνιακοσυριανό μητροπολίτη
Χαλκίδας Γρηγόριο (Πλιαθό). Από τότε που, σ' ένα νομικό συνέδριο στη
Χαλκίδα για τη θρησκευτική ελευθερία, αφιερωμένο σ' αυτόν, έμαθα πως
φύλαξε στην κατοχή τα ιερά βιβλία και σκεύη των εβραίων της μητρόπολης
του και στους κατακτητές, που του ζήτησαν να τους παραδώσει ονομαστικό
κατάλογο τους, παρέδωσε κατάλογο με το δικό του μονάχα όνομα, σε ολες
τις δυνατές εκδοχές και παραλλαγές! Και έκτοτε δεν έπαψα σε κάθε,
έντυπη,ραδιοφωνια, τηλεοπτική η ιδιωτική μου αναφορά σ' αυτόν (καληώρα
τώρα) να βρέχω τη μνήμη του (όχι οποιοδήποτε, υπαρκτό ή ανύπαρκτο,
προσωπικό μου προτέρημα!) με δάκρυα. Τέλος (αν στόχος μου ήταν η ίδια η
ορθόδοξη εκκλησία), δεν θα είχα δημοσίως αναδείξει και προβάλει τις
αρετές αμφιλεγόμενων ιεραρχών της. Όπως του πρώην Αθηνών Ιακώβου
(Βαβανάτσου). Που, αφού ανάλωσε εαυτόν υπέρ του πολλαπλά χειμαζόμενου
ποιμνίου του (παράλληλα με μία αμαρτωλή, αν θέλετε, ιδιωτική ζωή)
αυτοθυσίαστηκε, αντίθετα με τον εταίρο του κ Χριστόδουλο σε
εξουσιαστικές κοινοπραξίες πρώην Ιεροσολύμων Ειρηναίο, χάριν της γαλήνης
της Εκκλησίας! Ή του Αθηνών Σεραφείμ που, ακριβώς στο επίμαχο άρθρο
(αλλά και σε προηγούμενα, ήδη στην αφετηρία του "αρξάμενου από του
Απριλίου του 1996 σίριαλ κοσμικού κατήφορου της ελλαδικής Εκκλησίας")
επαινούσα γιατί " χάρις ακριβώς σε μια αυθόρμητη κι ανυπόκριτη
προσωπική   κοσμικότητα και  '"λαϊκότητα",    κατάφερε να ελέγχει και να
διατηρεί σε στενά εκκλησιαστικά πλαίσια, χωρίς επικίνδυνες διαρροές και
διηθήσεις στον κοινωνικό ιστό, την κοσμική λογική της λειτουργίας της
Εκκλησίας." (Βλ.Αποψη 140 σελ. 14) Ή τον επιλεκτικά διαπομπευμένο
συμπατριώτη μας πρώην Πρεβέζης Στυλιανό, που σε τούτην εδώ την εφημερίδα
νεκρολόγησα θυμίζοντας αρετές του υπερβολικά προβεβλημένες τον καιρό της
ακμής του αλλά επαίσχυντα αποσιωπημένες τον καιρό της πτώσης του και του
εν αφάνεια θανάτου του.
Διαφωνώ με τον κ. Στυλιανού ως προς το ότι οποιοδήποτε σκοπιμότητα, όσου
υψηλή κι αν θεωρηθεί (όπως η αγάπη προς το νησί της Σύρας και στους,
αμφοτέρων των δογμάτων, συμπολίτες μας), θα πρέπει να μας κάνει
ν'αποφεύγουμε την κριτική προσώπων και πραγμάτων εκτός της Εκκλησίας,
όπου ο καθένας μας ανήκει. Έχοντας ο ίδιος ασχοληθεί, απ' όλους τους
κατά  καιρούς "προσωπικούς μου άμβωνες", με τον Tορκουεμάδα και, εν
γένει, με την Ιερή Εξέταση, με τον Index Liororum Prohibirorum, το
μαρτυρικό θάνατο του Τζορντάνο Μπρούνο, τον εκβιασμό της επιστημονικής
συνείδησης του Γαλιλαίου και, πιο πρόσφατα, με δηλώσεις κάποιων
κορυφαίωνα ξιωματούχων της Καθολικής Εκκλησίας που δεν ενθαρρύνουν το
σεβασμό της θρησκευτικής ετερότητας, πιστεύω πως και τυπικά (ως
ελεύθερος άνθρωπος και πολίτης) και ουσιαστικά (ως άνθρωπος δοκιμασμένης
πια αμεροληψίας) δεν στερούμαι του δικαιώματος να περιλαμβάνω στην
κριτική μου πρόσωπο και πράγματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας .Καίτοι δεν
ανήκω στους κόλπους της. Το ενδεχόμενο κάποιοι να ενοχληθούν από την
κριτική μου ( έστω κι αν επί της οουσίας συμφωνούν ενδεχομένως μαζί
μου), επειδή αυτή θίγει την κορυφή της Εκκλησίας τους , δεν είναι δικό
μου πρόβλημα. Ειναι πρόβλημα εκείνον που ανέδειξαν (παρά τις υφιστάμενες
άριστες εναλλακτικές λύσεις) και που διατηρούν (παρά την απαίτηση για
«κάθαρση» ) επικεφαλής της Εκκλησίας της Ελλάδας πρόσωπο τόσο τρωτό -
Και δεν εννοώ αδυναμίες σεξουαλικού ή, εν γένει, ιδιωτικού χαρακτήρα σαν
κι αυτούς οπυ ο κ. Στυλιανού αναφέρει, ως αδύναμες της Καθολικής
Εκκλησίας δίκην revanche στη δική μου υποτιθέμενη πρόκληση. Σε τέτοιες
αδυναμίες, παρά το πλούσιο υλικό, απέφυγα, ν αναφερθώ. Για να μην παραβώ
την ιδεολογική μου ανοχή («Μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε»!) προς
οποιονδήποτε αμαρτωλό (Είτε κληρικό είτε λαϊκό) . Όχι. πάντως, γιατί
«δεν ειναι δική μας δουλειά, των καλαμογράφων της Σύρου, να ψαχουλεύουμε
στους υπονόμους των Εκκλησιών, όταν το παγκόσμιο σκάφος μας καίγεται».
Αν ήταν έτσι, θα είχε  άραγε, γραφεί το 1866, σε καιρούς όχι λιγότερο
καυτούς για το παγκόσμιο σκάφος μας , η «Πάπισα Ιωάννα» του τότε
συριανού καλαμογράφου Εμμανουήλ Ροΐδη; Για την οποία, παρά το σάλο που
ξεσήκωσε και τις αντιδράσεις που προκάλεσε στην εποχή της, κανένας στις
ημέρες μας δε μετανιώνει! Εννοώ, όπως έγραψα και στην αρχή, τα
ελλείμματα συνέπειας και εναγγελικότητας του ποσοτικώς μόνο πληθωρικού
αρχιεπισκοπικού λόγου.
 Στο πλαίσια αυτής της, κατά την αντίληψή μου, απόλυτα θεμιτής και
συνειδησιακά επιβεβλημένης, κριτικής, η ομολογία της αλλεργίας που μου
προκαλούν τα αρχιεπισκοπικά έργα, λόγια, δάκρυα κλπ αποτελεί, νομίζω,
μια κομψή και αβρή, οπωσδήποτε συμβατή με την ετεροδοξία μου, διατύπωση
των έναντι του αρχιεπισκόπου συναισθημάτων μou. Άλλοι επικριτές του,
όπως πχ ο ευσεβέστατα ορθόδοξος καθηγητής Κώστας Μπέης και ο επίσης,
τουλάχιστον κατά την αστυνομική του ταυτότητα, ορθόδοξος, Μάριος
Πλωρίτης, δυο  φάροι που είχα την τύχη να φωτίσουν, ο καθένας με τον
τρόπο του, τη ζωή μου, έχουν χρησιμοποιήσει πολύ αυστηρότερες
εκφράσεις.  Ανθολογώ πρόχειρα κι αποσπασματικά οπό το άρθρο του Μάριου
Πλωρίτη «Τα επάρατα ανθρώπινα δικαιώματα» («Το Βήμα» 22.5 05 ) :
«Πρακτικό και αναπότρεπτο συμπέρασμα : περιφρονώντας , πετροβολώντας,
μυδροβολώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα (ελευθερία, ισότητα, ελευθερία
λόγου, Τύπου; θρησκείας, αντίσταση κατά της τυρρανίας κλπ), ο
Aρχιεπίσκοπος αναδείννεται μέγας υπέρμαχος της ανελευθερίας, της
ανισότητας, της μισαλλοδοξίας, του αυταρχισμού, της υποτέλειας, του
σκοταδισμού, της οπισθοδρόμησης, της βαρβαρότητας. Άξιος ο μισθός του
και οι μίτρες του! Αλλ'ας μην απελπιζόμαστε. Προς σωτηρίαν μας, ας
ακολουθήσουμε την κατακλείδα του Xριστοδουλείου μηνύματος, ήτοι ας
«συσπειρωθούμε γύρω από την Εκκλησία» που είναι «αγία και άμωμος».  Με
σημαιοφόρους,  φυσικά ,  τους αμωμότατους βλαστούς τπς, Bαβύληδες
Γιοσάκηδες, Παπαδήμες και τους άλλους   «εμπόρους   των   Εθνών»
"κυριολεκτικά, εδώ λαθρεμπόρους της πίστης, και  αρουραίους  των  ιερών
ταμείων». Αν ωστόσο, για την έναντι του αρχιεπισκόπου , αλλεργία μου μου
χρειάζεται (διόλου απίθανο) παθολόγος , τότε φοβάμαι πως ο μακαριότατος
θα πρέπει, επιπλέον, να χρεωθεί με την σχετική επιδείνωση της κατάστασης
της υγείας μου. Πάντως , η νόσος που μου διαγιγνώσκει ο κ. Στυλιανού (κι
εδώ μιλάει ο μη αμφισβητούμενος από τον κ.Στυλιανού νομικός) δεν
αποτελεί λόγο αυτοεξαιρέσεως «από τη (δημοσιογραφική) έδρα εισαγγελέα
στη Σύρο». Γιατί δεν κατέχω καμιά έδρα (δημοσιογραφικού )εισαγγελέα. Δεν
μπορώ, ούτε τυπικά ούτε ουσιαστικά, να επιβάλω στον αρχιεπίσκοπο καμιά
ποινή. Και ο κ. Χριστόδουλος (που δεν ιδρώνει το αύτι του από την
κατακραυγή ανθρώπων σαν τον Πλωρίτη κλπ) δεν θα «πέσει» βέβαια από τα
βέλη της ταπεινής επαρχιακής, περιθωρίακής γραφίδας του Φρέρη !!
Ευχαριστώ θερμά τον κ. Στυλιανού για τα παλιά καλά του λόγια και για την
παρούσα επανάληψή τους. Αποδέχομαι ευχαρίστως ως εξαιρετικά κολακευτικό
το χαρακτηρισμό «Ο τελευταίος των εγκυκλοπαιδιστώνΣ . Μόνο όμως με την
έννοια του ιεραρχικά (least) και όχι του χρονολογικά (last) τελευταίου.
Γιατί, χωρίς να διαθέτω κανένα από τα πνευματικα τους προσόντα,
συμμερίζομαι τις ιδέες των περί των Encyclopedic του 18ου αιώνα
φιλοσόφων, δηλ. τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό. Χωρίς όμως, όπως, φαντάζομαι,
ήδη απέδειξα, τον Δικαιολογημένο ίσως στον καιρό τους, αντικληρικαλισμό
τους (είτε μονόπλευρο είτε αμφίπλευρο). Γιατί κι εγώ, καθώς και οι
πολιτείες και οι εκκλησίες οπουδήποτε της Δημοκρατικής Ευρώπης, πλην της
εκκλησιαστικής επικράτειας του κ. Χριστόδουλου , πιστεύω πως
χριστιανισμός και διαφωτισμός όχι μόνο δεν έχουν τίποτε να μοιράσουν
αλλ' αποτελούν δύο, συγγενικά μεταξύ τους, αγκωνάρια του εευρωπαϊκού
πολιτισμού.
Στον κ. Βασίλη Γρατσία, που με ρωτά «Αλήθεια, εκεί στην Αγία Έδρα όλα
είναι καθαρά;» Έχω ν' απαντήσω μόνο τούτο:
Δεν ξέρω αν στην Αγιο Έδρα είναι όλα καθαρά. Αν όμως δεν είναι (όπως
φαίνεται πιθανότερο), ουδέποτε θ' αμφισβητούσα στον κ. Γροτσία το
δικαίωμα "να βγάλει τα (τυχόν) άπλυτά τους στη φόρα», απλώς και μόνο
επειδή ειναι ορθόδοξος και δεν υπάγεται στην πνευματική δικαιοδοσία της.
Οπως, άλλωστε, μέχρι στιγμής, δεν το αμφισβήτησα σε κανένα, από τους
πολλούς στην Ελλάδα, που το έκαναν ήδη. Xωρίς μάλιστα ουσιαστική
δυνατότητα ισότιμου κι ισοδύναμου αντιλόγου.

Μάρκος Δ. Φρέρης