Πολλά ειπώθηκαν και γράφτηκαν αυτό το διάστημα για τον Χαρίλαο
Φλωράκη. Ωστόσο, ιδιαίτερα γλαφυρός είναι ο λόγος του Στάθη. Κάτω από
τον παραπάνω τίτλο, ο γνωστός σκιτσογράφος και σχολιογράφος από τη στήλη
του «Ναυτίλου» της «Ελευθεροτυπίας» αναφέρει:
  «Η τελευταία αναφορά του Χαρίλαου Φλωράκη δημοσίως ήταν στη μάνα του.
Ας το προσέξουν αυτό οι θεοί. Είναι ο έπαινος στον άνθρωπο. Και η
αναφορά αυτή, ήταν στην προσπάθεια της μάνας του να γίνει ο Χαρίλαος
«καλός άνθρωπος». Ίσως πυκνότερο επίγραμμα σοφίας για τον βίο ενός
ανθρώπου να μην υπάρχει...
  Έτσι λοιπόν. Μάζεψε ο Καπετάνιος την Κόκκινη Σημαία της καρδιάς του,
φόρεσε τα καλά του τ' άρματα, πήρε και τους δυο τόμους του αγαπημένου
του Καβάφη φυλαχτό, κι έφυγε για τον Όλυμπο.
  O Χαρίλαος Φλωράκης πέθανε αντάρτης. Δεν ξέρω, σ' αυτές τις
περιπτώσεις, πώς σχηματίζεται στο επέκεινα η επιτροπή υποδοχής για τον
ήρωα που φεύγει απ' την Πόλη. Ίσως να κατεβαίνει ο Μακρυγιάννης με τον
Ρίτσο και τον Κάλβο ίσως και ο Αη-Γιώργης με τον Διγενή -δεν ξέρω ποιοι
Έλληνες κατέρχονται σ' αυτές τις περιπτώσεις, για να παραλάβουν το
Αρχοντόπουλο που εκδημεί, ωραίο σαν την Ανθρωπότητα, από μια πατρίδα που
σήμερα οι ναοί της θα έπρεπε να σιωπούν.
  O Χαρίλαος Φλωράκης φόρεσε τα κόκκινα πέδιλα της αφοσίωσης στον λαό
από νέος και πέθανε όρθιος φορώντας τα. O Χαρίλαος έζησε την ιστορία του
20ού αιώνα από πρώτο χέρι κι αυτό τον έφερε να γίνει άνθρωπος ευρύχωρος
και Oλύμπιος.  Ήταν απ' αυτούς που προσπάθησαν να αλλάξουν τον κόσμο κι
ο κόσμος δεν τους άλλαξε. Όχι επειδή ήταν πεισματάρης (που ήταν), αλλά
επειδή η σχέση των μεταρρυθμιστών και των επαναστατών με τον κόσμο είναι
πρωθύστερη.
  Βους βαρύς ο κόσμος κινείται αργά, βουστροφηδόν -κερδίζει, χάνει.
κάνει ένα βήμα μπρος, δύο πίσω, το δίκιο του κόσμου είναι που οργανώνει
τους ήρωες. Κι ώσπου να βρει ο κόσμος το δίκιο του, η διαδικασία αυτή θα
είναι αέναη.
  O Χαρίλαος εκδήμησε προς το μέλλον απ' το οποίο προερχόταν.
Διεθνιστής και πατριώτης, θυμόσοφος κατά πολλούς (ακριβώς διότι ήταν
βαθειά μορφωμένος), έζησε τη θύελλα της νεοελληνικής ιστορίας, ως ένα
απ' τα πρόσωπα που την έγραψαν. Ως εκ τούτου βαρύ το φορτίο του.
  Ίσως ακριβώς για αυτό και ίσως επειδή ο Χαρίλαος εμβάθυνε γενικότερα
στην Ιστορία από νωρίς, υπήρξε κομμουνιστής κατά τρόπον βαθειά πολιτικόν
και φιλοσοφημένον φθάνοντας στο τέλος να είναι αγαπητός κι αγαπημένος
απ' όλους τους Έλληνες (ίσως πλην Κλαζομενίων). Κατόρθωμα που
καταφέρνουν μόνον οι ενάρετοι - δηλαδή εκείνοι που εναρμονίζονται με την
ανθρωπιά. Ειλικρινείς, αξιοπρεπείς και τίμιοι. Με παρρησία.
  Έτσι για μας, τη γενιά που μπήκε στην πολιτική μετά τη μεταπολίτευση,
ο Χαρίλαος έσπασε το στερεότυπο που εμείς οι ίδιοι πηγαίναμε να
φτιάξουμε για «ένα κομμουνιστικό στέλεχος» σχετικώς στεγνό και απόκοσμο.
Καθ' ότι ο ίδιος, με τη σοφία όσων βίωσε και ερμήνευσε, είχε φθάσει να
αγαπήσει τους ποιητές. να είναι με μας, τους ανυπόμονους, πατρικός αλλά
και απαιτητικός.
  Αυστηρός, και με τους γενιτσάρους του είδους μας, και με τους
ριψάσπιδες, έδειχνε με την ίδιαν του την ύπαρξη τον τρόπο του πολιτικού
ανθρώπου. Ένας ευγενικός κοσμοκαλόγερος που ο ιδιωτικός του βίος υπήρξε
συνακόλουθος και ταυτόσημος με τον δημόσιο.
  O Χαρίλαος με τα ωραία του ελληνικά, αφοσιωμένος στη χώρα που τη
ζωφόρο της ζωγραφίζουν στον αιώνα τον άπαντα ο Τσιτσάνης, ο Μίκης, ο
Τσαρούχης, ο Κόντογλου - όλοι όσοι αγάπησαν τον άνθρωπο όπου γης, είναι
απ' αυτούς που με τη σειρά τους αγαπήθηκαν.
  Φεύγει έτσι τιμημένος. Και απ' τους παλιούς του εχθρούς. Εκδημεί με
πάνδημον τον έπαινο. Πολλοί, ιδεολογικώς αντίθετοι δύνανται να πουν
(μάλιστα οι εξ αυτών άκαπνοι) ότι «πήρε τη ζωή του λάθος», αλλά ουδείς
δύναται να πει ότι δεν τη διήνυσε ωραίος, ότι έλειψε απ' τις Θερμοπύλες
που διάλεξε ή ότι δεν ήταν στην πύλη του Αγίου Ρωμανού όλων μας - διότι
υπέρ της Ελλάδας όλων μας και υπέρ του καταπιεσμένου ανθρώπου όπου γης,
έκαμε ό,τι έκαμε ο Χαρίλαος Φλωράκης.
  O παλιός Καπετάνιος του ΕΛΑΣ που χτύπησε τους Ναζί, ο Καπετάνιος του
Εμφυλίου που χτύπησε αδερφός τον αδερφό, ο Γραμματέας του Κομμουνιστικού
Κόμματος που αγωνίσθηκε για τη Δημοκρατία, με τα λάθη του και με τα
σωστά του, ο αγαπημένος όλης της Αριστεράς, ο πολυσήμαντος πολιτικός και
σοφός άνθρωπος, ανήκει πλέον στην κρίση της Ιστορίας, στην κληρονομιά
της πολιτικής και στο πάνθεον των Ελλήνων.  Αν όλοι οι πολιτικοί
τελείωναν έτσι, οι άνθρωποι, οι λαοί και τα έθνη θα ήταν αιώνες μπροστά.

ΣΤΑΘΗΣ Σ. 23.V.2005