Η εκλογή του καρδιναλίου Γιόζεφ Ράτσινγκερ ως νέου Πάπα απελευθέρωσε,
τόσο διεθνώς όσο και παρ' ημίν, την επιπόλαιη ανευθυνολογία που η γενική
κι αδιαμφισβήτητη δημοτικότητα του προηγούμενου Πάπα Ιωάννη - Παύλου του
Β', κατά τα τελευταία χρόνια της θητείας του, είχε καταφέρει να
περιστείλει. O νέος Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ άρχισε, από της πρώτης στιγμής,
να βάλλεται ως συντηρητικός, αρτηριοσκληρωτικός, μισαλλόδοξος, ακόμη και
ως πρώην ναζί! Oι χαρακτηρισμοί (με την εξαίρεση αυτή του πρώην ναζί που
στηρίχτηκε στην αναγκαστική συμμετοχή του Γιόζεφ Ράτσινγκερ, σε ηλικία
το πολύ δέκα έξι (16) ετών στη χιτλερική νεολαία) θεμελιώθηκαν στις
θέσεις του νέου Πάπα ως επικεφαλής της Επιτροπής της Καθολικής Εκκλησίας
για την Προστασία του Δόγματος. Που, ούτε λίγο ούτε πολύ, αναγορεύτηκε
σε διάδοχο της Ιερής Εξέτασης!! Μ' άλλα λόγια, ο νέος Πάπας θεωρήθηκε
ένας σύγχρονος ΤορκουεμάδαςΠ!
   Δεν ανήκω σ' εκείνους που το πρόσωπο του νέου Πάπα ικανοποιεί
απόλυτα. Όχι, βέβαια, γιατί κρίνω βάσιμες τις περί συντηρητισμού του και
ιεροεξεταστικής νοοτροπίας του αντιρρήσεις. Αλλά γιατί πίστευα πως είχε
έρθει η ώρα ν' αποδείξει η Καθολική Εκκλησία πανηγυρικά, μ' έναν ισχυρό
συμβολισμό κορυφής, την πανταχόθεν επιβεβαιωμένη οικουμενικότητά της,
την πλήρη αποδέσμευσή της από εθνικισμούς ή ευρωκεντρισμούς που, στην
πράξη, έχει προ πολλού, με ειλικρίνεια και συνέπεια, αποτινάξει. Και
τέτοιος ισχυρός οικουμενικός συμβολισμός θα μπορούσε να είναι η εκλογή
ενός, έγχρωμου (με την επιστημονικά ξεπερασμένη και ιδεολογικά
αποκρουστική φυλετική έννοια) ή, τουλάχιστον, ενός τριτοκοσμικής
προέλευσης πάπα, Έλπιζα δηλ. ότι, η, το 1978, παρέκκλιση από την
τετρακοσιάχρονη παράδοση πάπων ιταλικής ιθαγένειας, θα είχε συνέχεια και
επέκταση. Δεν αποκρύπτω λοιπόν την αρχική μικρή μου απογοήτευση από το
ότι ο νέος Πάπας προέρχεται από το αριθμητικά πολυπληθέστερο και
γεωγραφικά κεντρικότερο έθνος της (με όλες τις αμαρτίες και τις αρετές
της) "βαθιάς Ευρώπης". Κι όχι, ασφαλώς, από το ότι με έπεισαν οι
αβασάνιστες, ατεκμηρίωτες και, ύστερα από τον κριτικό έλεγχο που, ευθύς
αμέσως, θα επιχειρήσω, τελικά αβάσιμες μομφές κατά του γερμανού διαδόχου
του Ιωάννη - Παύλου του Β'. Αργότερα, πάντως, όταν άρχισα να σκέφτομαι
ψυχραιμότερα το νόημα της εκλογής Ράτσινγκερ, δεν απέκλεισα να έχει η
εκλογή αυτή έναν ακόμη ριζοσπαστικότερο συμβολισμό από κείνον που
προσδοκούσα. Την οριστική επανένταξη του έθνους που, δικαίως ή αδίκως,
επωμίστηκε την ευθύνη των αγριότερα φονικών για την Ευρώπη και για τον
κόσμο πολεμικών συγκρούσεων στον κορμό της Εκκλησίας, την επιστροφή δηλ.
του "ασώτου λαού" από την αμαρτία στη θεϊκή χάρη.
   Όποιο όμως κι να είναι το νόημα της εκλογής Ράτσινγκερ, ακόμα κι αν
πρόκειται απλώς για την επιβράβευση μιας ζωής αφοσιωμένης ολοκληρωτικά
στην υπηρεσία της Εκκλησίας, με ή χωρίς "συντηρητικές" ή "προοδευτικές"
σημειολογίες, η κριτική και οι επιφυλάξεις που τη συνόδευσαν δεν
ευσταθούν. Εξηγούμαι, ξεκινώντας από ό,τι φαίνεται δυσκολότερο:
   Δεν έχω πρόχειρο το ακριβώς κείμενο της σχετικά πρόσφατης δήλωσης του
τότε ακόμη απλώς καρδιναλίου Ράτσινγκερ που αποδόθηκε ως "δεν υπάρχει
σωτηρία εκτός της Καθολικής Εκκλησίας". Κι αν ακόμη έγινε έτσι απόλυτα
(τα λαίμαργα για σκάνδαλο αλλά συνήθως απλουστευτικά κι απαίδευτα media
δεν είναι ο ευκρινέστερος αναμεταδότης), δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια
επανάληψη του πασίγνωστου αποφθέγματος ενός από τους πρώτους πατέρες της
(τότε ενιαίας) χριστιανικής εκκλησίας, του Καρχηδόνος Κυπριανού "Extra
ecdesiam nulla salus". Δε συμφωνώ, βέβαια, ούτε με τον Κυπριανό ούτε με
το Ράτσινγκερ, αν πράγματι ενέμεινε σχολαστικά, όπως κατά κανόνα
πράττουν σε Δύση και Ανατολή οι εκκλησιαστικοί λειτουργοί, στο γράμμα
μια πατερικής ρήσης εντελώς άλλης εποχής. Με τη λογική αυτή άνθρωποι
εξαιρετικής αρετής κι ελάχιστα αμαρτωλοί, όπως π.χ. ο Μαχάτμα Γκάντι,
δύσκολα θα έβρισκαν θέση στο χριστιανικό παράδεισο! Νομίζω όμως πως η εν
γένει στάση του Γιόζεφ Ράτσινγκερ, τόσο ως καρδιναλίου της Καθολικής
Εκκλησίας επιφορτισμένου με τα ζητήματα του δόγματος όσο και ως πάπα
πλέον Βενεδίκτου Ι ΣΤ, δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία πως ούτε, η εν πλήρει
εξελίξει, πορεία προς την ενότητα όλων των Χριστιανικών Εκκλησιών ούτε ο
διαθρησκευτικός διάλογος, ό,τι δηλ. θεωρήθηκε απειλούμενο εξαιτίας
εκείνης της δήλωσης, θα διακοπούν ή θα υποχωρήσουν. Ως προς την ενότητα
Oρθοδοξίας και Καθολικισμού, που κυρίως μας αφορά, θα θυμόμαστε πως ο
τότε καρδινάλιος Ράτσινγκερ ήταν ο επικεφαλής (και όχι, φαντάζομαι,
τύποις) της αντιπροσωπείας του Βατικανού κατά τη μεταφορά στο Φανάρι των
λειψάνων των Αγίων πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως Γρηγορίου του Θεολόγου
και Ιωάννη του Χρυσοστόμου.
   Η με δογματική επιχειρήματα υπεράσπιση βασικών θέσεων της Καθολικής
(αλλά και της εν γένει Χριστιανικής) Εκκλησίας, όπως η καταδίκη των
αμβλώσεων, η αποδοκιμασία της αντισύλληψης, η απαγόρευση του διαζυγίου,
η άρνηση εκκλησιαστικής ευλογίας των ομοφυλοφιλικών ενώσεων κλπ δεν
μπορεί, φυσικά, να θεωρηθεί προσωπικός και μάλιστα "συντηρητικός"
προσανατολισμός του νέου προκαθήμενου της Καθολικής Εκκλησίας. Πρόκειται
για πάγιες γενικές και μέχρι πρόσφατα επιβεβαιωμένες αντιλήψεις της. Η
απόκλιση από τις οποίες (ο πολιτειακός χειρισμός τους είναι εντελώς άλλο
και άσχετο με την Εκκλησία θέμα) θα συνεπαγόταν αλλοιώσεις και ανατροπές
όχι απλώς μιας παράδοσης με εδραία, κατά περίπτωση, ευαγγελικά,
αποστολικά και πατερικά ερείσματα ακόμα και της ίδιας της χριστιανικής
πίστης! Όπως επανειλημμένα έχει επισημανθεί στη στήλη αυτή, η Εκκλησία
δεν μπορεί να μετατρέψει σε αρετή ή σε χριστιανικά ουδέτερη ή αδιάφορη
συμπεριφορά ό,τι ο Χριστός, οι Απόστολοι ή οι Πατέρες χαρακτήρισαν
αμαρτία. Μπορεί όμως, κατακτώντας ολοένα και βαθύτερες περιοχές της
χριστιανικής αγάπης, ανατρέποντας προηγούμενες πρακτικές της
ασυμβίβαστες, τελικά, με τη χριστιανική αγάπη και συγγνώμη (ξεχνιέται
εκείνο το απαράμιλλο "O αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω"!), να
επιφυλάξει καλοσύνη και επιείκεια σ' ό,τι άλλοτε αντιμετώπιζε με
αυστηρότητα και σκληρότητα. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά των
σημερινών δογματικών οργάνων της Εκκλησίας από την αλλοτινή Ιερή
Εξέταση, η διαφορά του Ράτσινγκερ (ήδη Βενέδικτου ΙΣΤ) από τον
Τορκουεμάδα! Η σημερινή Καθολική Εκκλησία, με ιδιαίτερη μάλιστα επιμονή
και συχνότητα όταν ακριβώς ο σημερινός Πάπας προΐστατο του δoγματικoύ
της οργάνου, αποδοκίμασε τόσο εν γένει την Ιερή Εξέταση όσο και
επιμέρους έργα της (όπως π.χ. η εκτέλεση στην πυρά του φιλοσόφου
Τζορντάνο Μπρούνο το 16ο και ο βιασμός της επιστημονικής συνείδησης του
Γαλιλέου, λίγα χρόνια αργότερα) και ζήτησε γι' αυτά συγγνώμη. Η
εξομοίωση, επομένως, σημερινών συλλογικών οργάνων της αρμόδιων για
δογματικά ζητήματα με τον, όντως απαίσιας μνήμης, θεσμό (που, ωστόσο,
υπήρξε καρπός μιας συγκεκριμένης ιστορικής εποχής και οπωσδήποτε, όχι
αποκλειστικότητα τη Χριστιανικής Δύσης) δεν μαρτυρεί απλώς άγνοια.
Προδίδει κακοπιστία και μεροληψία.
   Kαι ο "πάγος" στον οποίο έθεσε υπό τον καρδινάλιο Pάτσινγκερ
Eπιτροπής τη "θεολογία της απελευθέρωσης" (δηλ. το "κίνημα υπέρ των
φτωχών και καταπιεσμένων", όπως το χαρακτηρίζει ο "Αμετανόητος"
συνάδελφός μου στην προηγούμενη "Άποψη"); Δεν είμαι θεολόγος για να
κρίνω τη συμβατότητα της λατινοαμερικανικής καταγωγής "θεολογίας της
απελευθέρωσης" με τα χριστιανικά δόγματα. Ασφαλώς η "θεολογία της
ςπτελευθέρωσης" προέκυψε ως αντίδραση σε μια, από κάθε άποψη
αποκρουστική, πολιτική καταπίεση και κοινωνική αδικία. Αυτό όμως δεν
αρκεί για να την καταστήσει αυτομάτως χριστιανική. Αν ήταν έτσι, σύμπας
ο μαρξισμός, με όλες τις ιδεολογικές παραλλαγές του και τα οργανωτικά
παρακλάδια του, θα ήταν αυτοδικαίως "χριστιανικός"!!! O Χριστιανισμός εν
γένει και η Kαθολική Eκκλησία του Bοϊτίλα και του Ράτστνγκερ ειδικότερα
είναι και μονότονα δηλώνεται αδιάλλακτα αντίθετος τόσο με την πολιτική
καταπίεση όσο και με την κοινωνική αδικία. Tην αντιμετωπίζει όμως
εντελώς διαφορετικά από το μαρξισμό. Όχι με τη μαζική βία του
τελευταίου, με "δικτατορίες του (ή επί του) προλεταριάτου". Αλλά με την
αγάπη, με την πορεία προς την ατομική αγιότητα. Αν η "θεολογία της
απελευθέρωσης" εξαγίαζε, στο όνομα της πρόκλησης της πολιτικής
καταπίεσης και της κοινωνικής αδικίας, τη μαζική προσφυγή στη βία (όπως,
μάλλον, φαίνεται ότι συνέβαινε), δεν μπορούσε παρά ν' αποδοκιμαστεί.
Είτε ως χριστιανική είτε, πολύ περισσότερο, ως "μαρξιστική" αίρεση.
   Τι γίνεται όμως με το "ναζιστικό παρελθόν" του νέου Πάπα; Ας
αντιπαρέλθουμε προ στιγμήν τις διαβεβαιώσεις του ίδιου και της
οικογένειάς του ότι διέκειντο δυσμενώς προς το χιτλερικό καθεστώς και
ότι ο νεαρός (15 ετών) Γιόζεφ στρατολογήθηκε με το ζόρι (όπως, άλλωστε,
συνέβαινε με κάθε Γερμανόπουλο της εποχής) στη ναζιστική νεολαία. Ήταν,
άραγε, η ηλικία του τέτοια ώστε να προσδίδει στην ένταξη αυτή (είτε
εκούσια είτε, πολύ περισσότερο, αναγκαστική) ωριμότητα και, αντίστοιχα,
ευθύνη; Και σ' ένα ολοκληρωτικό καθεστώς τέτοιας βιαιότητας, όπως ο
ναζισμός, ποιος μπορεί να κρίνει πού τελειώνει ο εξαναγκασμός και που
αρχίζει η ιδεολογική προσχώρηση στο ασφυκτικό ιδεολογικό περιβάλλον; Και
μάλιστα απαράγραπτη μέχρι σήμερα; Με τη λογική αυτή θάπρεπε όλες οι
μέχρι του 1970 ενεργές γενιές του γερμανικού έθνους να έχουν διατηρηθεί
σε απόλυτη πολιτική, κοινωνική, οικονομική καραντίνα, σε μια διαρκή και
ολοκληρωτική capitis deminutio maxima!! Oύτε στην Ενωμένη Ευρώπη θάπρεπε
να ενταχτούν ούτε, πολύ περισσότερο, να πρωταγωνιστήσουν σ' αυτήν! Μόνο
για τους εντεύθεν του 1945 γεννημένους γερμανούς θα μπορούσαμε να
συζητήσουμε εξαίρεση απ' αυτό το γενικό αποκλεισμό! Με την ίδια επίσης
λογικής ήρωες και είδωλα των εθνικών και κοινωνικοσπελευθερωτικών
αγώνων, της τέχνης και της επιστήμης, ιδιαίτερα προσφιλή στην, κατά
τεκμήριο, υπεράνω πάσης υποψίας φασιστικής διαβρώσεως αριστερά μας, θα
έπρεπε να παραμείνουν εσαεί στιγματισμένα! Γιατί στα νιάτα τους και
μάλιστα σε ηλικία μεγαλύτερη και ωριμότερη του Ράτσινγκερ εντάχτηκαν
(εκουσίως, άραγε, ή ακουσίως;) στη μεταξική EON! Όπως ο Μανώλης Γλέζος
και ο Μίκης Θεοδωράκης!! Και θα παρέμεναν εκτός ΕΑΜ ή ΚΚΕ πνευματικές
και καλλιτεχνικές προσωπικότητες που ύμνησαν (σε πλήρη ωριμότητα αυτοί
"και δια την δόξαν και δια την φούρκαν") τον Ιωάννη Μεταξά και το
καθεστώς της 4ης Αυγούστου! Όπως, εντελώς ενδεικτικά, ο κορυφαίος μας
ηθοποιός Αιμίλιος Βεάκης, η δική μας σπουδαία ποιήτρια Ρίτα Μπούμη -
Παππά κι ο μεταπηδήσας από την προεδρία της μεταξικής EON στην προεδρία
της εσμικής ΕΠOΝ ακαδημαϊκός καθηγητής Γεώργιος Γεωργαλάς!!
   Το αξίωμα "Αρχή άνδρα δείκνυσι" ισχύει και για τους Πάπες. Όλοι οι
ποντίφικες δεν υπήρξαν ίδιοι. Το ίδιο καλοί ή το ίδιο κακοί. Πριν
συμπληρώσει καν μήνα στον παπικό θρόνο ο Βενέδικτος ΙΣΤ, δεν μπορεί,
φυσικά να κριθεί. Όπως και ο προκάτοχός του Iωάννης - Παύλος ο Β', θα
κριθεί όταν εγκαταλείψει το αξίωμα. Και έκτοτε από την ιστορία. Αν κρίνω
από τη θεαματική ποσοτική μείωση των επικριτών του προκατόχου του από
την ανάρρηση του τελευταίου στον παπικό θρόνο μέχρι την τελετή του (ο
φίλος γείτονας κ. Ζαβουδάκης φύλαξε, για μια ακόμη φορά, σε πείσμα και
αυτού του εν προκειμένω «ριψάσπιδος» -ή μήπως "Εφιάλτη" - Φιντέλ Κάστρο,
τις σταλινικές Θερμοπύλες!) τον περιμένει μια ανάλογη καλή τύχη. Ας του
ευχηθούμε με το έργο του να την κατακτήσει! Κι ως τότε, από ένα λιγότερο
καθολικό και περισσότερο Χριστιανό, "Βενεδίκτου ΙΣΤ" "πολλά τα έτη"!