Η συμπλήρωση εξήντα ετών από τα «Δεκεμβριανά» του 1944 είναι μια καλή ευκαιρία νο επανεξετάσουμε, επωφελούμενοι της χρονικής απόστασης και των εμπειριών που μεσολάβησαν, τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Που καθόρισαν, περισσότερο ίσως απ' οποιαδήποτε άλλα, τη μεταπολεμική μας ιστορία. Με την έννοια αυτή το εκτενές αφιέρωμα με το (μάλλον υπερβολικό και ιδεολογικά προκατειλημμένο) τίτλο «Δεκεμβριανά - Το πρελούδιο της αγγλοαμερικανικής κατοχής» του κ. Παναγιώτη Ζαβουδάκη στο προηγούμενο φύλλο της «Άποψης» προσφέρει, έστω και με την εξαιρετικά μονόπλευρη μορφή του, ερεθίσματα ενός αντιλόγου, διατεθειμένου τουλάχιστον ν' αποστασιοποιηθεί από τις εκατέρωθεν μανιχαϊστικές, αριστερές και δεξιές, θεωρήσεις του «Δεκέμβρη». O χώρος ωστόσο, της παρούσας στήλης, δεν επιτρέπει τη συστηματική και ποσοτικώς ισοδύναμη αντίκρουση του εκτενούς άρθρου του κ. Ζαβουδάκη. Θα περιοριστώ, αναγκαστικά, σε αποσπασματική ανασκευή επιμέρους απόψεών του.
   1. Στην ΠΕΕΑ, δηλ. στην κυβέρνηση των βουνών, δε μετείχαν όλες οιδυνάμεις του αγώνα εναντίον του κατακτητή. Αρεστές ή όχι στον κ. Ζαβουδάκη, σε μένα ή σε οποιονδήποτε άλλο, στην αντίσταση πήραν, εκτός των αριστερών, μέρος και δεξιοί και κεντρώοι. Αντίσταση έκανε κι ο Ζέρβας κι ο Ψαρρός και ο Καρτάλης και οι δεξιοί στρατηγοί και ο βασιλόφρων τ. Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος και ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος και οι νέοι της ΠΕΑΝ, όλες δηλ. οι οργανώσεις αντίστασης που ο κ. Ζαβουδάκης χαρακτηρίζει ως «φιλοβρετανικές», ο ΣπύροςΜαρκεζίνης (!) και ο ίδιος ο πιθανότατα και στους δυο μας μη αρεστός βασιλιάς Γεώργιος ο Β ' . Στην ΠΕΕΑ μετείχαν μόνο οι πολιτικές δυνάμεις και οι πολιτικές προσωπικότητες του ΕΑΜ. Όλοι οι άλλοι έμειναν φρονίμως ή τους άφησαν σκοπίμως απέξω. Και μπορεί μεν το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόσμου ν' απουσίασε από το Συνέδριο των Κορυσχάδων και την ΠΕΕΑ δεν έλειψε όμως από την Αντίσταση ούτε συνεργάστηκε με τον κατακτητή. Oι εκπρόσωποι του πολιτικού αυτού κόσμου δεν ήταν «δειλοί και άβουλοι». Oι περισσότεροι (Γ. Παπανδρέου, Γ. Καφαντάρης, Θ. Σοφούλης κλπ) διήλθαν από τις φυλακές και τα κρατητήρια των Γερμανοϊταλών. Απλώς οι περισσότεροι και διαπρεπέστεροι δεν παγιδεύτηκαν στους κόλπους μιας αντιστασιακής οργάνωσης, σαν το ΕΑΜ, που δεν τους εξέφραζε πολιτικά.
   2. O Γεώργιος Παπανδρέου δεν ήταν καιροσκόπτος πολιτικός. Επέλεξε το στρατόπεδό του βάσει της προσωπικής πολιτικής ιδεολογίας του κι αγωνίστηκε με συνέπεια κι επιμονή για τον πολιτικό του στόχο της εποχής εκείνης. Δηλ. για την αποτροπή της επικράτησης του ελεγχόμενου από το ΚΚΕ ΕΑΜ στη μεταπελευθερωτική Ελλάδα. Είναι γνωστή και χαρακτηριστική η απάντησή του στον κομμουνιστή ηγέτη Κώστα Θέο, όταν του πρότεινε (όπως και ο κ. Ζαβουδάκης αναφέρει) ν' αναλάβει την πολιτική ηγεσία του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ επικαλούμενος το δέλεαρ πως έτσι θ' αναδεικνυόταν σε νέο Ελευθέριο Βενιζέλο: «Αγαπητέ μου, ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε πάνω από το κεφάλι του το Θεό. Εγώ θα είχα το Θέο!!» Και «παπατζή» δεν αποκάλεσε το Γεώργιο Παπανδρέου ο λαός. Τον αποκάλεσαν έτσι αρχικά εξ αριστερών κι αργότερα οι εκ δεξιών πολιτικοί του αντίπαλοι. Τόσο το 1944 όσο και στη δεκαετία του 1960 ο Γεώργιος Παπανδρέου αγωνίστηκε για τη δημοκρατία (έστω στην καταφρονεμένη από τον κ. Ζαβουδάκη και τους ομοϊδεάτες του «αστική» εκδοχή της). Γι' αυτό δίκαια κι επάξια κέρδισε τον τίτλο του «Γέρου της Δημοκρατίας».
   3. Oι όποιες υπαρκτές ή μη, επιχειρησιακού ή πολιτικού επιπέδου, συνεννοήσεις μεταξύ Συμμάχων και αποχωρούντων Γερμανών είχαν ως αποτέλεσμα να μη μεταβληθεί η Ελλάδα και ιδιαίτερα η Αθήνα, σε πεδίο μάχης με όλες τις καταστροφικές συνέπειες. Αυτές τις επιμέρους στρατιωτικές συμφωνίες είναι τουλάχιστον παράδοξο να τις καταγγέλλουν όσοι επιμένουν να ταυτίζονται μ' εκείνους που, όταν ο πάνοπλος ναζισμός απειλούσε τη δημοκρατική ανθρωπότητα και καταβρόχθιζε την Πολωνία, έκλειναν μαζί του, σ' επίπεδο κορυφής (Ρίμπεντροπ - Μολότοφ) «σύμφωνα μη επιθέσεως»!!
   4. Πώς συμβιβάζεται ο χαρακτηρισμός του Γεωργίου Παπανδρέου ως«μαριονέτας του Τσώρτσιλ» (ενώ, προφανώς, οι ηγέτες του ΚΚΕ και ιδιαίτερα ο απών στα Δεκεμβριανά - ήταν ακόμα κρατούμενος στο Νταχάου - Νίκος Ζαχαριάδης ήταν υποδείγματα ανεξαρτησίας από ξένες δυνάμεις!) με τ' αναγραφόμενα σε άλλο σημείο του κειμένου του κ. Ζαβουδάκη, πως«Ι ο Τσώρτσιλ δεν εμπιστευόταν το «γέρο ανόητο Παπανδρέου» και πως, αν αυτός δίσταζε να εκτελέσει τις εντολές, θάπρεπε «να κλειδωθεί σ ' ένα δωμάτιο μέχρι να ξανάρθει στα λογικά του»(!!);
   5. Θα ήμουν υπόχρεος στον κ. Ζαβουδάκη αν μου υποδείκνυε την πηγή της πληροφορίας που παρέχει στο άρθρο του ότι ο τότε υφυπουργός στρατιωτικών στρατηγός Λεωνίδας Σπαής παραδέχτηκε τη χρησιμοποίηση 12.000 ανδρών των ταγμάτων ασφαλείας εναντίον του ΕΛΑΣ. Προσπάθησα επιμόνως αλλά χωρίς αποτέλεσμα να βρω μια σχετική ομολογία στο βιβλίο απομνημονευμάτων του στρατηγού Λεωνίδα Σπαή «Πενήντα χρόνια στρατιώτης στην υπηρεσία του έθνους και της δημοκρατίας», τόμος Α', Αθήναι 1970, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Αντίθετα, στο βιβλίο του ο Σπαής εκφράζει επανειλημμένως την αποδοκιμασία του για τα Τάγματα Ασφαλείας ως συνεργάτες των κατακτητών. Εντελώς ενδεικτικά παραθέτω τις ακόλουθες περικοπές: «Πιστεύω απόλυτα, ότι τα Τάγματα Ασφαλείας έβλαψαν πράγματι τρομερά τη χώρα μας, και ότι δια της συμπράξεώς τους μετά των στρατευμάτων Κατοχής να πατάξουν και εξοντώσουν τους Έλληνες πατριώτες οι οποίοι ηγωνίζονιο διa την απελευθέρωσι της πατρίδaς, εστιγματίσθησαν ως προδότες και εγκληματίες πολέμου εις την συνείδησι του Έθνους και των Συμμάχων». «Τα Τάγματα ΑσφαλείαςΙ εδυσφήμησαν, όσον τίποτε άλλο περισσότερων, την χώραν και έβλαψαν αυτήν ηθικώς και υλικώς εις σοβαρό βαθμό». Η μόνη ευμένειά του προς τα Τάγματα Ασφαλείας που ομολογεί ο Σπαής και που μάλιστα τον έφερε σε αντίθεση με τους Άγγλους στρατηγούς Σκόμπι και Φέρθ είναι η για ανθρωπιστικούς λόγους τροφοδοσία των κρατουμένων στο Γουδί αξιωματικών των Ταγμάτων Ασφαλείας και των οικογενειών τους που κινδύνευαν να πεθάνουν από την πείνα! Αν, πάντως, ο κεντροαριστερός (πλαστηρικός) Σπαής βαρυνόταν με χρήση των Ταγμάτων Ασφαλείας εναντίον του ΕΛΑΣ, όπως ισχυρίζεται ο κ. Ζαβουδάκης, θα ήταν αδύνατο η προδικτατορική ΕΔΑ να τον δεχτεί ως συνεργάτη της στους κόλπους του μετωπικού συνασπισμού ΠΑΜΕ, με τον οποίο η ΕΔΑ συμμετέσχε στις εκλογές του 1961! Ως γνωστόν, στις εκλογές αυτές ο Σπαής ήταν υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΜΕ!
   6. Η κατάληψη αυτού που το προσκείμενο στο ΕΑΜ τμήμα του λαού ονόμαζε «Σκομπία» και ο υπόλοιπος λαός «Ελεύθερη Ελλάδα», της ελεγχόμενης δηλ. από την κυβέρνηση Παπανδρέου ζώνης της Αθήνας, δεν αποτράπηκε λόγω των αναστολών του EΑΜ. Αποτράπηκε χάρις στην ηρωική και πείσμονα αντίσταση των ελάχιστων στη διάθεση της κυβέρνησης ελληνικών ένοπλων τμημάτων και του βρετανικού εκστρατευτικού σώματος. Ποιου από τους δύο αντιπάλους ο αναμφισβήτητος ηρωισμός δικαιώθηκε το ξέρουμε πια καλά. Ένα μεγάλο μέρος των ελασιτών μαχητών εκείνης της άγριας σύγκρουσης ευχαριστεί σήμερα το Θεό για την ήττα του!
   7. Είναι αλήθεια πως το τέλος του αιματηρού εμφυλίου που άρχισε με το Δεκέμβρη θα βρει ένα μεγάλο τμήμα του ελληνικού λαού (όχι ολόκληρον) με «ελάχιστες προοπτικές: το εκτελεστικό απόσπασμα, την «αναμόρφωση» στη Μακρόνησο, τη «δήλωση μετανοίας» για την επανένταξη των παραστρατημένων στον «εθνικό κορμό» και το δρόμο της προσφυγιάς».
   Ποιος φταίει γι' αυτό; Είναι αμέτοχη της ευθύνης η δεκεμβριανή αφροσύνη; Αν το ΕΑΜ (δηλ. το ΚΚΕ) την είχε, έστω και ως υποτιθέμενη παγίδα των αντιπάλων του και των Βρετανών, απόφυγει, η Ελλάδα και η αριστερά δεν θα είχαν γλιτώσει απ' όλα αυτά; Μια ομαλή δημοκρατική εξέλιξη, όμοια μ ' αυτήν όλων των ευρωπαϊκών χωρών που έμειναν εκτός της σοβιετικής επιρροής( του «σιδηρού παραπετάσματος»), δε θα είχε, εξασφαλίσει στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ, αν όχι την εξουσία, τουλάχιστον τον πολιτικό ρόλο που αντιστοιχούσεστη λαϊκή τους απήχηση;
   8. O κ. Ζαβουδάκης επιμένει ν ' αμφισβητεί την κατανομή των Βαλκανίων από τους Τσώρτσιλ και Στάλιν μεταξύ Βρετανίας και ΕΣΣΔ. Αν όμως η κατανομή αυτή με τα «χαρτάκια» δεν ανταποκρινόταν στην αλήθεια, αν ήταν απλώς ένα ψεύδος του «μεγάλου πολιτικού απατεώνα Τσώρτσιλ» (αν ήθελα ν' ανταγωνιστώ τον φίλο κ. Ζαβουδάκη σε αβρούς χαρακτηρισμούς θ' αποκαλούσα κι εγώ τον εκλεκτό του Στάλιν «αιματοβαμμένο τύραννο»!), γιατί στα χρόνια του οξύτατου «ψυχρού πολέμου» που ακολούθησαν δεν τη διέψευσε ο «πατερούλης» ή οι επίγονοί του;
   9. Αν και, ως μη εθνικιστής, θεωρώ παρακινδυνευμένη οποιαδήποτε εθνική γενίκευση ατομικών προτερημάτων, θα συμφωνήσω με τον κ. Ζαβουδάκη πως «οι έλληνες είναι από τους λαούς που παραμένουν προσκολλημένοι σε μια έννοια άγνωστη σε πολλούς: την έννοια της ελευθερίας». Tο Δεκέμβρη του 1944, αντίθετα από τους ισχυρισμούς του σπουδαίου ποιητή αλλά πολιτικά διόλου αμερόληπτου Ελυάρ, για κάθε απαλλαγμένο από δογματικές αγκυλώσεις έλληνα, είναι ευτύχημα πως το 1944 η λέξη «ελευθερία» μεταφράστηκε αγγλικά. Για πολλούς άλλους λαούς (συμπεριλαμβανομένου και αυτού της μητρόπολης του «υπαρκτού σοσιαλισμού») είναι μεγάλο δυστύχημα πως δεν μπόρεσε να μεταφραστεί από του 1944 μέχρι του 1989, ρωσικά!

Μάρκος Δ. Φρέρης