«Η παράδοση δεν κρατιέται ούτε με ενέσεις ούτε με παραστάσεις,
ούτε με το να την βάλεις στο μουσείο και να την έχουμε έκθεμα.
Η παράδοση είναι κάτι ζωντανό που ο καθένας έχει μέσα του και στη συνέχεια,
όπως ακριβώς λέει και η λέξη, καλείται να το παραδώσει στους επόμενους».
(από την ομιλία του καθηγητή εθνομουσικολόγου Λ. Λιάβα στο Φιλώτι της Νάξου - 28.9.2004)

   Τα μεσάνυχτα της 30ής Σεπτεμβρίου στην Πλάτσα στ' Απεράθου της Νάξου, ολοκληρώθηκε το μακρύ μουσικό ταξίδι στις Κυκλάδες, με τον τίτλο«3η Παγκυκλαδική Μουσική Συνάντηση Λαϊκών Πνευστών)». Ένα μαραθώνιο, αλλά συναρπαστικό ταξίδι, που ξεκίνησε από τη Τζια στις 26 του μήνα, συνεχίστηκε με σύντομους σταθμούς στην Κύθνο, τη Σέριφο, τη Σύρο, τη Μύκονο και την Πάρο, για να καταλήξει στη Νάξο. Τους 61 μουσικούς παραδοσιακών πνευστών από την Αντίπαρο, την Κέα, την Κύθνο, τη Μύκονο, την Πάρο, τη Σέριφο και τη Σύρο, συνόδεψαν πάνω από 120 συμπατριώτες τους, μουσικολόγοι με επικεφαλής τον καθηγητή και διευθυντή του Μουσείου Ελληνικών Μουσικών Λαϊκών Οργάνων Λάμπρο Λιάβα, τεχνικοί του ήχου, σκηνοθέτες, φωτογράφοι, άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην τόνωση της λαϊκής κυκλαδικής παράδοσης.
   Εν πλω, με την είσοδο καθεμιάς ομάδας μουσικών στο πλοίο, το πλήθος των ταξιδιωτών δημιουργούσε εκρηκτική ατμόσφαιρα, όπου κυριαρχούσε ο χορός και το τραγούδι με τον ήχο της τσαμπούνας. Τον κύριο όγκο των επιβατών προερχόμενο από τη Τζια, συντόνιζε ο ακούραστος παπα-Λευτέρης Δεμένεγας, μουσικός ο ίδιος και μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής της Συνάντησης.
   Τόσο η ενθουσιώδης υποβολή στο λιμάνι της Νάξου όσο και το σφιχτό, αλλά πληθωρικό πρόγραμμα της Συνάντησης, χάρισαν μοναδικές ώρες στο σύνολο της ομηγύρεως και στον κόσμο του νησιού ττου συμμετείχε ενεργά στα δρώμενα. Με την προσθήκη των 18 Ναξιωτών μουσικών, η ομήγυρις προσέλαβε διαστάσεις μιας νεότευκτης, σφύζουσας από ζωή κυκλαδικής κοινότητας. Για πρώτη φορά εμφανίστηκε τόσο ζωντανό το λαϊκό στοιχείο των Κυκλάδων, να ζεί από κοινού μια τετραήμερη πολιτιστική και κοινωνική εμπειρία, να βιώνει εντυπωσιακά ομοιότητες και διαφορές, να συναδελφώνεται και να κουβεντιάζει για την καθημερινή του ζωή (μακριά από το τοπικιστικό κλίμα, που άθελα του καλλιεργεί κάθε κυκλαδικός μικρόκοσμος).
   Στις Τρίποδες και στον Κυνίδαρο ακούστηκε για πρώτη φορά η παριανή και η αντιπαριώτικη τσαμπούνα, το συριανό και το θερμιώτικο τουμπί, το σερφιώτικο σουραύλι, μοναδική ιδιαιτερότητα στις Κυκλάδες. Οι ήχοι τούτοι συναδελφώθηκαν με τ' αξώτικα ακούσματα δίνοντας μια πλούσια εικόνα μουσικών συμπεριφορών.
   Θερμή, συγκινητική υποδοχή είχαν οι μουσικοί στην κεντρική εκδήλωση στο Φιλώτι, την κοιτίδα της αξώτικης τσαμπούνας. Το κατάμεστο προαύλιο της Παναγιάς της Φιλωτίτισσας δονήθηκε από τους συρτούς, τους μπάλλους και την πόλκα, που χόρευε η ομάδα κάθε νησιού με τον δικό της η καθεμιά τρόπο, συνοδευόμενη από τα όργανα του τόπου της.
   Στην Κωμιακή και στην Κόρωνο, όπου το πλήθος των νεοφερμένων καλωσόρισαν οι καμπάνες, το ντόπιο «σουβλιάρι» άφηνε τον γλυκό του ήχο να πλανάται στα σοκάκια και τις πλατείες. Σειρά έπαιρνε η ακούραστη μυκονιάτικη τσαμπούνα, σε συνεχείς εναλλαγές με τους πολυάριθμους Τζιώτες κι Αξώτες οργανοπαίκτες.
   Ανεξίτηλη στη μνήμη του κόσμου που παρακολούθησε το φινάλε της Συνάντησης στ' Απεράθου, θα μείνει η εικόνα εβδομήντα τουλάχιστο μουσικών ανεβασμένων στα σκαλιά της Πλάτσας, με τους ήχους των πνευστών τους να δημιουργούν πανηγυρική ατμόσφαιρα. Τη Συνάντηση έκλεισαν εντυπωσιακά οι παραδοσιακοί δεξιοτέχνες του βιολιού Αντωνάκης Ζουλάς από τη Τζια, Νίκος Λιβάνιος από τη Σέριφο και Φραγκίσκος Τζιωτάκης από τα Θερμιά - και οι τρείς δοκιμασμένοι στον κύκλο των πνευστών οργάνων, αφού παίζουν τουμπί, σουραύλι και τσαμπούνα αντίστοιχα - με τη συνοδεία των Νίκου Βουτυρά, Θοδωρή Λιβάνιου και Σταμάτη Γκρίελα στο λαούτο.
   Ιδιαίτερη νότα στις μουσικές βραδιές έδωσαν οι μικροί τσαμπουνιέρηδες, οι 12ετείς Δημήτρης Πιτσάκης από τα Θερμιά και Βασίλης Γρυπάρης από τη Μύκονο, που ξεσήκωσαν το κοινό με την εξαιρετική τους απόδοση.
   Tη ροή του προγράμματος, όπου τα τεκταινόμενα διαδέχονταν το ένα το άλλο ακατάπαυστα, παρακολουθούσε βήμα προς βήμα, η ομάδα ερευνητών μουσικολόγων των Λάμπρου Λιάβα, Χάρη Σαρρή, Περικλή Σχινά και Μάνου Γρυσμπολάκη, και βέβαια τα συνεργεία ηχοληψίας - ηχογράφησης του Γιάννη Συγλέτου και κινηματογράφησης του Παναγιώτη Καρκανεβάτου, που δούλεψαν εξαντλητικά και υποδειγματικά για τα επιθυμητά αποτελέσματα:
- την άψογη ηχητική κάλυψη των σημαντικότερων σημείων της Συνάντησης
- την καταγραφή του ηχητικού υλικού με άμεση προοπτική την παραγωγή μουσικού τεύχους (CD), αντιπροσωπευτικού της μουσικής πνευστών στις Κυκλάδες, πλαισιωμένου από αρχειακό υλικό (ιστορική παρουσίαση - κείμενα και φωτογραφικό υλικό): Έκδοση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων και του Μουσείου Ελληνικών Μουσικών Λαϊκών Οργάνων Φοίβου Ανωγειανάκη.
- τη λήψη αντιπροσωπευτικών και σπάνιων σκηνών της Συνάντησης, προκειμένου στη συνέχεια, από τη σύνθεση και τον εμπλουτισμό του υλικού κινηματογράφησης, να προκύψει η παραγωγή ταινίας - ντοκυμαντέρ (σε μορφή DVD) με θέμα την παρουσία και τον ρόλο των λαϊκών πνευστών στις Κυκλάδες: Έκδοση των ίδιων φορέων και του Δήμου Κέας
   Στο περιθώριο της Συνάντησης, η μεγάλη κυκλαδίτικη συντροφιά είχε την ευκαιρία να επισκεφθεί οργανωμένα τα επιφανή ιστορικά μνημεία του νησιού, γνωρίζοντας έτσι την άλλη πλευρά της Νάξου: τον αρχαίο ναό της Δήμητρας στο Σαγκρί, τις βυζαντινές εκκλησιές της Πρωτόθρονος και του Άη Γιώργη του Διασορίτη στην Τραγαία, της Παναγίας Δροσιανής στη Μονή, τη Μονή της Φανερωμένης, τον κούρο του Απόλλωνα, και βέβαια το Κάστρο στη Χώρα.
   Επιθυμώ θερμά να ευχαριστήσω:
- Τον νομάρχη Κυκλάδων Δημήτρη Μπάιλα, που δέχθηκε το αίτημα του Τμήματος Πολιτισμού για την πραγματοποίηση αυτής της Συνάντησης, και το Νομαρχιακό Συμβούλιο που ενέκρινε τη χρηματοδότησή της.
- Tα μέλη της Oργανωτικής Eπιτροπής Άννα Bασιλάκη, π. Eλευθέριο Δεμέναγα, Λάμπρο Λιάβα, Mανώλη Mανωλά, Bασίλη Προμπονά, Kατερίνα Σιδερή και Στράτο Φουτάκογλου, που δούλεψαν φιλότιμα για τη διεκπεραίωση μιας πρωτόγνωρης σε χαρακτήρα και μέγεθος πολιτιστικής πρωτοβουλίας.
- Tους Δήμους Δρυμαλίας Nάξou και Κέας, καθώς και τους Πολιτιστικούς Οργανισμούς Δήμου Νάξου και Κορώνου, που υποστήριξαν οικονομικά τη Συνάντηση.
- Τους εκπροσώπους των τοπικών πολιτιστικών φορέων, της πρωτοβάθμιας και της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης που παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις - μεταξύ των οποίων τους Δημάρχους Δρυμαλίος Γιάννη Τζουάννη και Κέας Νίκο Δεμένεγα, τον νομαρχιακό σύμβουλο Νάξου Φλ. Μπαρδάνη, τον Έπαρχο Κέας, λογοτέχνη Στέφανο Λέπουρα.
- Τους συμμετέχοντες πνευματικούς ανθρώπους από το Φιλώτι Στέφανο Ήμελλο, Πρόεδρο της Εταιρίας Κυκλαδικών Μελετών, καθηγητή της Λαογραφίας και Αντώνη Τζιώτη, εκπαιδευτικό - συγγραφέα.
- Τους παπα-Βασίλη Σκόδρα στο Χαλκί και παπα-Μανώλη Ρεμούνδο των Καθολικών του Κάστρου, για την υποδειγματική ξενάγηση της μεγάλης συντροφιάς στα μνημεία του τόπου τους.
- Tον Άγη Kελπέκη που με την προβολή της ταινίας του κατέθεσε στη συριανή και μυκονιάτικη τσαμπούνα.
- Tους 200 περίπου μουσικούς και συνοδούς τους, που άντεξαν στους εξαντλητικούς ρυθμούς του προγράμματος, εκτιμώντας την ιδιαίτερη σημασία του εγχειρήματος.
   Ζητώ τέλος την κατανόηση όλων όσων έγιναν μάρτυρες παραλείψεων ή λαθών κατά τη διάρκεια της Συνάντησης, κάτι ίσως αναπόφευκτο (με τις υπάρχουσες δυνατότητες) για τα δεδομένα και το εύρος της όλης πρωτοβουλίας. Πρωτοβουλίας που αποτέλεσε στην πράξη ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΣΤΙΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ.

O T. Aναστασίου είναι προϊστάμενος του τμήματος Πολιτισμού της Nομαρχιακής Aυτοδιοίκησης Kυκλάδων.