Oι ταινίες του Luigi Comencini "Selitto d' amore (Έγκλημα αγάπης)" (1973), "Mio dio corne cadutu in busso (Θεέ μου πόσο χαμηλά έπεσα)" (1974) και "La donna della domenica (H κυρία της Kυριακής)" (1975), από δραματουργική άποψη μπορούν να χαρακτηρισθούν ως μελόδραμα, λαϊκό ρομάντζο και θρίλερ αντίστοιχα. Όμως ο Comencini μέσα από τη σκηνοθεσία και μια συγκεκριμένη διαδικασία αποδιάρθρωσης ανατρέπει την εξωτερική μορφή τους. Aυτό που κύρια τον ενδιαφέρει είναι η λεπτολόγος
χαρακτηρολογική ανάλυση των προσώπων των ιστοριών του και η έκφραση σαφών απόψεων πάνω σε συγκεκριμένα κοινωνικά προβλήματα. Tο "C'eravamo tanto amati (Aγαπήσαμε ο ένας τον άλλο πάρα πολύ)" (1974) είναι μία από τις πιο σύνθετες ταινίες του Ettore Scola όπου ερευνώνται οι σχέσεις κινηματογράφου και ιταλικής κοινωνίας, μυθοπλασίας και πραγματικότητας μέσα στο πέρασμα του χρόνου (από την περίοδο του Πολέμου στη δεκαετία του '40 μέχρι τα πρώτα χρόνια του '70). Mε τον ίδιο τρόπο περιγράφει την ιστορία της σύγχρονης Γαλλίας στο πρωτότυπο ιταλογαλλικής παραγωγής φιλμ του "Ballando, ballando - Le bal (O χορός)" (1983). H σχέση καθημερινών καταστάσεων και γενικότερων πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων
αναπτύσσεται και στην ταινία του "La famiglia (H οικογένεια)" (1987).

Kριτική ματιά, γλυκόπικρη διάθεση
    Eνδιαφέρουσα προσέγγιση στο θέμα της ομοφυλοφιλίας κάνει ο Salvatore Piscicelli στις ταινίες "Immacolata e Concetta, l' altra gelosia (Ιμμακολάτα και Κοντσέτα, η άλλη ζήλια)" (1980) και "L' occasioni di Rosa (Οι ευκαιρίες της Ρόζας)" (1981), όπως επίσης και ο Valentino Orrini στο θέμα της ιταλικής αντίστασης στο φιλμ "Uomini e no (Άντρες και μη άντρες)" (1980). Χρησιμοποιώντας τη φόρμα του μιούζικαλ στην ταινία του "Aiutumi a sognare (Βοήθησέ με να ονειρευτώ)" (1981) ο Pupi Avati στέκεται κριτικά απέναντι στο ζήτημα της έλξης που άσκησε μεταπολεμικά η Αμερική και η αμερικανική κουλτούρα στην Ιταλία. Στις επόμενες τρεις ταινίες του ("Una gita scolastica/Μια σχολική εκδρομή", 1983, "Festa di laurea/γιορτή αποφοίτησης", 1985, "Regolo di natali/Δώρο Χριστουγέννων", 1986) που χαρακτηρίζονται από μια γλυκόπικρη διάθεση, δίνει έμφαση στο θέμα της χαμένης αθωότητας. Στο "Quartetto Busileos (To κουαρτέτο Μπασιλέους)" (1983) ο Fabio Capri εξετάζει τη σχέση
ατόμου-κοινωνίας.
    Δύο γυναίκες σκηνοθέτες, η Liliana Cavani και η Lina Wertm u ller έχουν αυτή την περίοδο μια αρκετά έντονη παρουσία. Χαρακτηριστικό φιλμ της πρώτης είναι το "Ιl portiere di dotte (Ο θυρωρός της νύχτας)" (1974), όπου το φαινόμενο του ναζισμού αντιμετωπίζεται από μια ψυχαναλυτική σκοπιά. Τις συμβάσεις της παραδοσιακής ιταλικής γκροτέσκας κωμωδίας χρησιμοποιεί στις ταινίες της η Wertm u ller για να προωθήσει τις απόψεις της πάνω σε σημαντικά πολιτικά θέματα. Η πολιτική και το ζήτημα των ερωτικών σχέσεων κυριαρχούν στα περισσότερα έργα της, από τα οποία
ξεχωρίζουν τα "Μimi metullurgico fevrto nell' onore (Μίμης ο σιδεράς πληγωμένος στην τιμή του)" (1971), "Film d' amore e d' anarchia (Tαινία έρωτα και αναρχίας)" (1973) και "Pasqualino sette bellezza (O Πασκουαλίνο και οι επτά καλλονές)" (1976) με πρωταγωνιστή και στα τρία τον Giancarlo Givonini.

Η δυναμική της ιταλικής σάτιρας
    Κατά τη διάρκεια αυτών των δύο τελευταίων δεκαετιών, εκτός από τη
Lina Wertm u ller, υπήρξαν και άλλοι, αρκετά νεώτεροι, σκηνοθέτες που
εξέφρασαν τους προβληματισμούς τους και τις ευαισθησίες τους μέσα από το
είδος της κωμωδίας και της σάτιρας. Οι ταινίες τους, μαζί με τις
καινούριες ταινίες παλαιότερων σκηνοθετών (που στη δεκαετία του '60
είχαν δώσει σημαντικά δείγματα αυτού του ξεχωριστού για τον ιταλικό
κινηματογράφο είδους) αποδεικνύουν την ιδιαίτερη δυναμική που είχε η
ιταλική κωμωδία και σάτιρα και η οποία διατηρήθηκε μέχρι και τα πρώτα
χρόνια της δεκαετίας του '80.
  Στις χαρακτηριστικότερες ταινίες αυτού του είδους που υπογράφονται από
παλαιότερους σκηνοθέτες, εκφράζεται μέσα από τη φόρμα της λαϊκής φάρσας,
τη χρησιμοποίηση των στοιχείων της υπερβολής και της διόγκωσης, την
ανατρεπτική αντιμετώπιση συμβατικών καταστάσεων και την κυνική και
σκληρή σάτιρα ισχυουσών ηθικών κωδίκων. Ξεχωρίζουν τα φιλμ "Romanzo
popolare (Λαϊκό ρομάντζο)" (1974) και "Amici miei (ελλ. τ. Οι
εντιμότατοι φίλοι μου)" (1975) του Mario Monicelli, "Brutti, sporchi e
cottivi (Βίαιοι, βρώμικοι και κακοί)" (1976) του Ettore Scola, το
σπονδυλωτό φιλμ "I nuovi mustri (Τα μοντέρνα τέρατα)" των Simo Risi,
Mario Monicelli και Ettore Scola (1977) και το φιλμ του Franco Brusati
"Pane e cioccolata (Ψωμί και σοκολάτα)" (1973) που αναφέρεται στις
σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ιταλοί μετανάστες στην ξένη
χώρα. Αξιόλογες επίσης είναι οι ταινίες "Telefoni bianchi (Άσπρα
τηλέφωνα)" (1976) και "Primo amore (Πρώτη αγάπη)" (1978) του Dino Risi,
"Vogliamo i colonelli (Θέλουμε τους κολονέλους)" (1973, "Un borghese
piccolo piccolo (Ένας μικρός μικροαστός)" (1977), και "Sperurimo che sia
femmina (Aς ελπίσουμε ότι θα είναι κορίτσι)" (1986) του Mario Monicelli,
"Una giornata particolare (Μια ξεχωριστή ημέρα)" του Ettore Scola
(1977), "Cafe express (Καφέ Εξπρές)" (1979) και "Mimande Picone (Που
είναι ο Πικόνε;)" του Nanni Loy (1983) και η σπονδυλωτή ταινία "Signore
e signori buonanotte (Kυρίες και κύριοι καληνύχτα) του Mario Monicelli,
Ettore Scola, Luigi Magni και Nanni Loy (1976).

Τα προβλήματα της νεολαίας
    Προς τα τέλη του '70 μια νέα περίοδος αρχίζει για την ιταλική κωμωδία
και σάτιρα. Η νέα γενιά των σκηνοθετών (που οι περισσότεροι απ' αυτούς
ήταν επίσης σεναριογράφοι και πρωταγωνιστές των ταινιών τους) στράφηκε
σε θέματα που απασχολούσαν και ενδιέφεραν τη νεολαία και αναζήτησε την
έμπνευσή της περισσότερο στις κλασικές βουβές αμερικανικές κωμωδίες και
στους Woody Allen, Mel Brooks και Peter Sellers παρά στη δική τους
κινηματογραφική παράδοση.
    Το κωμικό του Maurizio Nichetti είναι βασισμένο κυρίως στην παντομίμα
και η σάτιρά του στοχεύει την ιταλική καθημερινότητα
("Ratataplan/Ραταταπλάν", 1979, "Ηο fatto splash!/Αυτό έκανε σπλας!",
1980). Ο Nanni Moretti δεν εμπνέεται μόνο από τους κλασικούς του βουβού
κινηματογράφου, αλλά και από τους Woody Allen και Mel Brooks. Στο "Ecca
Bombo" (1978) παρωδεί την παραδοσιακή κινηματογραφική κωμωδία της χώρας
του, στο "Sogni d'oro (Χρυσά όνειρα)" (1981) συνεχίζει τις αναφορές του
στον κινηματογράφο, ενώ στο "Bianca (Mπιάνκα)" (1983) και στο "La messa
e finita (Η λειτουργία τελείωσε)" (1985) τα θέματα της σάτιράς του είναι
κοινωνικά. Με τα προβλήματα της νεολαίας καταπιάνονται κυρίως οι Carlo
Verdone και Massimo Troisi στις ταινίες τους. Μια σειρά επεισοδίων
συγκροτούν το φιλμ του Verdone ("Un sacco bello/H ζωή είναι ωραία",
1980, "Acqua e sapone/Νερό και σαπούνι" 1983, "Ι due carabinieri/Οι δύο
αστυνομικοί", 1985), η ναπολιτάνικη διάλεκτος χαρακτηρίζει τα χαμηλού
κόστους φιλμ του Τroisi ("Ricomincio da tra/Αρχίζω από το τρία", 1981,
"Νοn ci resta che piangere/Τίποτε δεν έχει απομείνει να κάνεις από το να
κλάψεις", 1985, "Le vie del signore sono finite/Οι δρόμοι του Κυρίου
είναι πεπερασμένοι", 1987).
    Το σκηνικό του ιταλικού κινηματογράφου αυτής της τελευταίας περιόδου
συμπληρώνουν επίσης οι ταινίες τρόμου και μυστηρίου του Dario Argento,
oι αντεργκράουντ δημιουργίες του Carmelo Bene και τα πολιτικοκοινωνικά
ντοκιμαντέρ αγωνιστικού χαρακτήρα των αρχών του '70 που γύρισαν
σκηνοθέτες όπως οι Ugo Gregoretti, Bernardo Bertolucci, Marco Bellocchio
και ο ηθοποιός Gian Maria Volent e .