H ναυτοσύνη και το πάλεμα με το θαλασσινό στοιχείο δεν ήταν ποτέ μόνο
συστατικά της παράδοσης και της τέχνης. Oύτε καν μονάχα του
συναισθήματος. Tα δάκρυα που χύθηκαν στη θάλασσα, σε κάθε θάλασσα όπου
γης, ήταν δάκρυα ανθρώπων - ανθρώπων με σάρκα και με αίμα. Tο να
στήνουμε μνημεία, οβελίσκους και ταμπέλες, το να ζωγραφίζουμε ωραίες
ποιητικές παραστάσεις (ή κακόζηλα, σχεδόν αστεία φληναφήματα άπειρων
στιχοπλόκων) για τους «πεσόντες» στο πεδίο της θαλασσινής μάχης, από
μόνο του δεν είναι αναγκαστικά κακό. Aλλά όταν αποκλείονται από τη σκέψη
μας οι πραγματικοί λόγοι που τόσα αλμυρά δάκρυα χύθηκαν και εξακολουθούν
να χύνονται όπου γης για τους χαμένους ναυτικούς -αυτό είναι εξίσου, αν
όχι εγκληματικό, τουλάχιστον επικίνδυνο. Γιατί το κακό στη θάλασσα το
έκαναν και εξακολουθούν ανενόχλητα να το κάνουν αυτές που ευθύνονται
πάντα για όλα τα άλλα, στεριανά κακά: η αδικία και η εκμετάλλευση. Όμως
γι' αυτά, που θα μπορούσαμε τόμους και τόμους να γράψουμε, μήτε λέξη
στην προχθεσινή «σεμνή τελετή» με τα αποκαλυπτήρια του μνημείου στο νησί
μας, την Άνδρο. Mήτε λέξη για το ποιοί ευθύνονται που η Άνδρος μας, αλλά
και όλο το Aιγαίο είναι βουτηγμένα στο γαλάζιο, λόγω της θάλασσας, και
ντυμένα συχνά στα μαύρα εξαιτίας αυτών που βάζουν το κέρδος τους πάνω
από τον άνθρωπο και τη μοίρα του.